<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	xmlns:georss="http://www.georss.org/georss" xmlns:geo="http://www.w3.org/2003/01/geo/wgs84_pos#" xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
	>

<channel>
	<title>مدونة العلــــوم الإنســــــــــــانية والإســلامية</title>
	<atom:link href="http://ibnalahmar.wordpress.com/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>http://ibnalahmar.wordpress.com</link>
	<description>أ. جمال بن عمار الأحمر الجزائري الأندلسي الخزرجي</description>
	<lastBuildDate>Wed, 07 Dec 2011 22:18:22 +0000</lastBuildDate>
	<language>ar</language>
	<sy:updatePeriod>hourly</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>1</sy:updateFrequency>
	<generator>http://wordpress.com/</generator>
<cloud domain='ibnalahmar.wordpress.com' port='80' path='/?rsscloud=notify' registerProcedure='' protocol='http-post' />
<image>
		<url>http://s2.wp.com/i/buttonw-com.png</url>
		<title>مدونة العلــــوم الإنســــــــــــانية والإســلامية</title>
		<link>http://ibnalahmar.wordpress.com</link>
	</image>
	<atom:link rel="search" type="application/opensearchdescription+xml" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/osd.xml" title="مدونة العلــــوم الإنســــــــــــانية والإســلامية" />
	<atom:link rel='hub' href='http://ibnalahmar.wordpress.com/?pushpress=hub'/>
		<item>
		<title>القيم الشخصية وكيفية اكتسابها</title>
		<link>http://ibnalahmar.wordpress.com/2011/12/07/%d8%a7%d9%84%d9%82%d9%8a%d9%85-%d8%a7%d9%84%d8%b4%d8%ae%d8%b5%d9%8a%d8%a9-%d9%88%d9%83%d9%8a%d9%81%d9%8a%d8%a9-%d8%a7%d9%83%d8%aa%d8%b3%d8%a7%d8%a8%d9%87%d8%a7-2/</link>
		<comments>http://ibnalahmar.wordpress.com/2011/12/07/%d8%a7%d9%84%d9%82%d9%8a%d9%85-%d8%a7%d9%84%d8%b4%d8%ae%d8%b5%d9%8a%d8%a9-%d9%88%d9%83%d9%8a%d9%81%d9%8a%d8%a9-%d8%a7%d9%83%d8%aa%d8%b3%d8%a7%d8%a8%d9%87%d8%a7-2/#comments</comments>
		<pubDate>Wed, 07 Dec 2011 21:35:03 +0000</pubDate>
		<dc:creator>ibnalahmar</dc:creator>
				<category><![CDATA[Uncategorized]]></category>
		<category><![CDATA[أدعية من القرآن الكريم بالإنك]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://ibnalahmar.wordpress.com/?p=21</guid>
		<description><![CDATA[القِـيَـم الشخصيةوكيفية اكتسابها  تمهيد:يبحث علم النفس الاجتماعي في نتائج التحولات الاجتماعية وآثارها وتداعياتها من زاوية القيم والأعراف، وذلك بسبب عمق هذه التحولات وحساسيتها وأهميتها في إحداث التغيرات المتعددة التي تعيد صياغة توجهات المجتمعات والشعوب، وتمس هويتها وأهدافها، مما يستدعي الفهم المسبق والعميق للسنن التي تتحكم في هذه المتغيرات لمعرفتها ومحاولة توجيهها بما يجنب المجتمعات الهزات [...]<img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=ibnalahmar.wordpress.com&amp;blog=2549028&amp;post=21&amp;subd=ibnalahmar&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p align="center"><a title="chameau.gif" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2011/12/07/%d8%a7%d9%84%d9%82%d9%8a%d9%85-%d8%a7%d9%84%d8%b4%d8%ae%d8%b5%d9%8a%d8%a9-%d9%88%d9%83%d9%8a%d9%81%d9%8a%d8%a9-%d8%a7%d9%83%d8%aa%d8%b3%d8%a7%d8%a8%d9%87%d8%a7-2/attachment/20/" rel="attachment wp-att-20"><img src="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/chameau.gif?w=450" alt="chameau.gif" /></a></p>
<p style="text-align:right;"><span style="font-size:48pt;color:maroon;font-family:Andalus;">القِـيَـ</span><span style="font-size:48pt;color:maroon;font-family:Andalus;">م <strong>الشخصية</strong></span><strong><span style="font-size:36pt;color:maroon;font-family:Andalus;">وكيفية اكتسابها</span><span style="font-size:14pt;color:red;font-family:'Simplified Arabic';"> </span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">تمهيد:</span><span style="font-size:14pt;font-family:'Simplified Arabic';">يبحث علم النفس الاجتماعي في نتائج التحولات الاجتماعية وآثارها وتداعياتها من زاوية القيم والأعراف، وذلك بسبب عمق هذه التحولات وحساسيتها وأهميتها في إحداث التغيرات المتعددة التي تعيد صياغة توجهات المجتمعات والشعوب، وتمس هويتها وأهدافها، مما يستدعي الفهم المسبق والعميق للسنن التي تتحكم في هذه المتغيرات لمعرفتها ومحاولة توجيهها بما يجنب المجتمعات الهزات العنيفة أو مخاطر الانهيار الاجتماعي في مستوى معين.</span><span style="font-size:14pt;font-family:'Simplified Arabic';">ويدرس كذلك هذه التحولات وتأثيراتها وعلاقتها بالقيم والأعراف من خلال خلفيات التحول الاجتماعي، لأن التحول سنّة إلهية وقد ساهم الأنبياء في إحداث أهم التحولات الكبرى بدعواتهم. وهنا تكمن أهمية وعي هذه التحولات وفهم حكمتها وابتلاءاتها. ويحاول فهم هذا التحول ومشكلاته وما يواكبه من مواقف نفسية واضطراب في الرؤية وفوضى قيمية.</span><span style="font-size:14pt;font-family:'Simplified Arabic';">إنه يدرس اتجاهات وقيم التحول الاجتماعي، من خلال رصد الاتجاهات الإيجابية والسلبية للقيم، وكذلك انهيار نظام القيم في بعض مراحل التحولات الكبرى؛ ومن ذلك وضع المرأة في التحول الاجتماعي على صعيد التفكير والعلاقات الزوجية والعمل الوظيفي، وكيفية إنتاج هذه التحولات ظواهر مرضية جديدة.</span><span style="font-size:14pt;font-family:'Simplified Arabic';">إن للعرف وظائف وتحولات وأمراض اجتماعية، ولذلك لا بد من معرفة كيفية صناعة الأعراف للنسيج الاجتماعي، وكيفية إدارة التحولات الاجتماعية، من خلال استخدام مجموعة من المناهج المتبعة في هذه الإدارة مثل؛ منهج القمع، ومنهج الاستيعاب، ومن خلال تطبيق عدة خطط للتنمية الاجتماعية والثقافية القادرة على استيعاب التحولات(1)</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">. </span><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';"> </span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:blue;"><span style="font-family:'Times New Roman';">1-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">مفهوم القيم:</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:blue;"><span style="font-family:'Times New Roman';">1-1-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">التعريف اللغوي:</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">اشتُقَّت كلمة (القيمة) في اللغة العربية من (القيام)، وهو: نقيض الجلوس. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">و(القيام) بمعنى آخر هو: (العزم)، ومنه قول الله تعالى: &#8220;وَأنَّهُ لَمَّا قَامَ عَبْدُ اللّهِ يَدْعُوهُ&#8221;(2)</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">؛  أي لمّا عزم. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">كما جاء (القيام) بمعنى: (المحافظة والإصلاح)، ومنه قوله تعالى: &#8220;الرِِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ&#8221; (3)</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وأما (القَوَام) فهو: (العدل، وحُسن الطول، وحُسن الاستقامة)</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">(4)</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">كما تدل كلمة (القيمة) على (الثمن الذي يقاوم المتاع)، أي يقوم مقامه. وجمعها قِـيَمُ. ويُقال: &#8220;ما له قيمة إذا لم يدم على شيء&#8221;</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"> (5)</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:blue;"><span style="font-family:'Times New Roman';">1-2-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">التعريف الاصطلاحي:</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">مع مرور الأيام شاع استعمال كلمة (القيمة)، فأصبحت تدل على معانٍ أخرى متعددة.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">يرى علماء اللغة، مثلاً، أنّ للكلمات (قيمة نحوية) تحدد معناها ودورها في الجملة، وأنّ (قيمة الألفاظ) تكمن في الاستعمال الصحيح لها.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">كما يستعمل علماء الرياضيات كلمة (القيمة) للدلالة على العدد الذي يقيس كمية معينة.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويستخدم أهل الفن كلمة (القيمة) لكونها (تجمع بين الكم والكيف)، وهي بهذا تعبّر عن كيفية الألوان، والأصوات، والأشكال والعلاقة الكمية القائمة بينها.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">كما يستخدم علماء الاقتصاد لفظ (القيمة) للدلالة على الصفة التي تجعل شيئاً ما ممكن الاستبدال بشيء آخر، أي (قيمة المبادلة)</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">(6)</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">. </span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">يتضح مما سبق أن مفهوم القيمة (</span><span style="font-family:'Times New Roman';"><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr">Value</span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">) من المفاهيم التي يشوبها نوع من الغموض والخلط في استخدامها، وهذا نتيجة لأنها حظيت باهتمام كثير من الباحثين في تخصصات مختلفة، ولهذا اختلف الباحثون في وضع تعريف محدد لها، ومرد ذلك الاختلاف يعزى إلى منطلقاتهم النظرية التخصصية، فمنهم: علماء الدين، وعلماء النفس، وعلماء الاجتماع، وعلماء الاقتصاد، وعلماء الرياضيات، وعلماء اللغة .. إلخ، فلكل منهم مفهومه الخاص الذي يتفق مع تخصصه. </span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">يعرفها (بَـرِّي) (</span><span style="font-family:'Times New Roman';"><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr">Parry</span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">) فيقول: &#8220;القيم هي الاهتمامات؛ أي إذا كان أي شيء موضع اهتمام فإنه حتماً يكتسب قيمة&#8221;. </span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويعرفها (ثورندايك) (</span><span style="font-family:'Times New Roman';"><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr">Thorndike</span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">) فيقول: &#8220;القيم هي التفضيلات&#8221;.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويعرفها (كلايدكلاهون) (</span><span style="font-family:'Times New Roman';"><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr">Clyde kluckhohn</span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">) فيقول: &#8220;القيم هي أفكار حول ما هو مرغوب فيه أو ما هو غير مرغوب فيه&#8221;</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"><span style="font-family:'Times New Roman', serif;font-size:small;">(7)</span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويعرفها (بوجاردِس) (</span><span style="font-family:'Times New Roman';"><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr">Bogardies</span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">) فيقول: &#8220;القيم مرادفة للاتجاهات&#8221; </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويعرفها كثير من علماء النفس فيقولون: &#8220;القيمة والاتجاه وجهان لعملة واحدة&#8221;.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">واستناداً إلى ما سبق من تعريفات يمكن تعريفها كالآتي: &#8220;القيم هي المعتقدات التي يحملها الفرد نحو الأشياء والمعاني وأوجه النشاط المختلفة، وهي تعمل على توجيه رغباته واتجاهاته نحوها، وتحدد له السلوك المقبول والمرفوض والصواب والخطأ، وتتصف بالثبات النسب</span></strong><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">&#8220;.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"> </span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:blue;"><span style="font-family:'Times New Roman';">2-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">نظريات القيم:</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">يقول بعض العلماء أن القيم لا يمكن أن تدرس مستقلة عن ميدان الفلسفة؛ ولكن هي في الحقيقة تقع في المنطقة التي تلتقي فيها الفلسفة بالعلوم الاجتماعية. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">واختلف نظريات الفلاسفة في تفسير القيم: </span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">2-1- نظرية موضوعية القيم: </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">أي أن قيمة الشيء كامنة فيه فعلاً، وتعبر عن طبيعته. ترى هذه النظرية أن قيمة الشيء موضوعية مستقلة عن ذات الإنسان ومشاعره، وتحدد بمعزل عن خبرته في الحياة الواقعية، ولهذا فإن القيم في نظرهم ثابتة لا تتغير. وهذه النظريات تتجه نحو الفلسفات المثالية. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ومن أنصار «موضوعية» القيم أفلاطون </span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"><span style="font-family:'Times New Roman';"> (Platon)</span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">، وفي الواقع أن كل فلسفة أفلاطون تدور حول القيم فيما يجب أن يكون وما لا يجب أن يكون. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">لقد اتضح لأفلاطون، الذي عاش في مجتمع تسوده الاضطرابات أن لا سبيل إلى الإصلاح إلاّ بالمثل العليا الثلاث: (الحق، والخير، والجمال)؛ فهذه الينابيع الثلاثة هي في نظره أعلى المعاني وأسماها قيمة وأعظمها منزلة ولا يخرج أي شيء عنها ولا يخلو أي شيء منها. وقد جعل أفلاطون؛</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Courier New';">o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">الحق في جانب العلم والمعرفة،</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Courier New';">o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">الخير في جانب الأخلاق والسلوك، </span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Courier New';">o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">الجمال في جانب الفن والتناسب</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">(8). </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويعتقد أفلاطون أنّه لا بد من أن يكون هناك مصدر يستقي منه الناس هذه المعتقدات التي تجعلهم يتحدثون عن هذه المثل السامية ويتمسكون بها. وهذا المصدر في نظره لا بد أن لا يكون حياة الحس المملوءة بالخلق والاضطراب المستمر. فحياة الحس بهذا المعنى الذي يراه غير جديرة بأن تكون مصدراً للأفكار السامية، أفكار الخير والحق والجمال. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">لذلك فهو يرجع هذه الأفكار إلى عالم آخر غير العالم الذي نعيش فيه..عالم لا نقص فيه، وهو يحتوي على أشياء كاملة كما يجب أن تكون عليه، أي عالم المثل، عالم الخير والحق والجمال. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويتبلور مقصد أفلاطون في أن مصدر القيم الإنسانية خارج عن الحياة الواقعية وخبرة الإنسان الشخصية، تلك الخبرة التي تشتق عن هذا العالم الحسي المتغير والمتقلب ولهذا يتحتم أن يكون مصدر القيم هو عالم المثل الذي يتميز بأنه أبدي غير متغير </span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"><span style="font-family:'Times New Roman';">(Eternel) </span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">، ومطلق </span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"><span style="font-family:'Times New Roman';">(Absolue)</span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">. وهكذا يرى أفلاطون أن إرجاع القيم إلى عالم المثل قد حل مشكلة القيم حلاً نهائياً.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"> والحقيقة أنّه  لم يحلها بل زادها غموضاً وتعقيداً لأن عالم المثل يمتنع عن الملاحظة العلمية أو التجريب، ومع هذا فقد أخذ الكثيرون بهذا الحل ورأوا رأي أفلاطون فوضعوا تفسيراً للقيم موضوعياً مستقلاً، تفسيراً يرى القيم كامنة في الأشياء وثابتة فيها ومطلقة وأبدية.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"> 2</span><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">-2- نظرية شعورية القيمة: </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ترى أن قيم الأشياء ليست كائنة فيها وإنما هي مجرد شعور ذاتي أو تقدير ينبع من ذات الشخص المتفاعلة مع خبراته. وهذه النظريات تتجه اتجاه «الفلسفات الطبيعية».</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تنتقد هذه النظرية سابقتها. وتتساءل: كيف يمكن تحديد قيمة الشيء بمعزل عن الشخص وخبرته؟ ومن الذي يقوّم الأشياء أولاً وآخراً؟ أليس هو الإنسان؟ وعلى أي أساس يقوّمها؟ إن ما نراه هو أنّه قطعاً لا يقومها على أساس قيمتها الكامنة فيها، أو الموروثة في مكوناتها الحقيقية أو عناصرها الذاتية، وإلا لظلت قيمة الأشياء ثابتة جامدة على مدى الأيام بالنسبة لكل إنسان في كل زمان ومكان، لا تتغير من جيل إلى جيل ومن موقع إلى موقع آخر! </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ولكن الواقع غير هذا الواقع أن قيم الأشياء تعلو وتهبط تبعاً لعلاقتها بالإنسان وتبعاً لنظرته وحاجته إليها فالقيم لا تنشأ في الفراغ، ولا هي مجردة مطلقة، ولا ثابتة، ولا أبدية. بل هي جزء لا يتجزأ من الخبرة الإنسانية الواقعية. والقيم، فضلاً عن ذلك، متغلغلة في سلوك الإنسان، وتنبع من نفسه، ومن تفاعل رغباته مع الأشياء ومع البيئة التي يعيش فيها. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ومن النظريات التي تدافع عن وجهة النظر التي نحن بصددها، النظرية المعروفة بالنظرية الانفعالية</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">(9). ومضمون هذه النظرية أن قيم الأشياء تعتمد على الذات المدركة لا على صفة في الشيء المدرك. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">فالحكم القيمي في الواقع تعبير عن انفعال المتكلم إزاء شيء ما، سواء كان هذا الانفعال بالحب أو بالكراهية أو بالاستحسان أو الاستهجان. ومن بين العلماء الّذين يعارضون الموضوعية في القيم «دوركايم»، إذ يقول : إن هناك أمثلة كثيرة تبين لنا، أنّه  ليس هناك أية علاقة على الإطلاق بين خصائص الشيء الكامنة فيه وبين القيمة التي تنسب إليه. فالهدية التي يتلقاها الشخص من حبيب له أو صديق عزيز لا يمكن أن تقاس قيمتها بخصائصها الكامنة فيها وإنّما  لها قيمة معنوية عالية لا تقدر بثمن محدود. ويتابع فيقول: </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">لا يمكن أن تكون طبيعة أو خصائص هذه الأشياء الكامنة فيها هي المسؤولة عن ارتفاع قيمتها. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ومجمل القول إن القيم لا يمكن أن تكون موضوعية بمعنى أنها مستقلة عن الإنسان ومنبثقة من طبيعة الأشياء وصفاتها الكامنة فيها. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ولا ريب أن الإنسان هو نفسه الذي يحمّل القيم ما يرغب ويخلعها على الأشياء، وأن هذه الأشياء من وجهة النظر الطبيعية التجريبية «حيادية» أي ليست ضارة أو نافعة في ذاتها، ولا شريرة أو خيرة، ولا خاطئة أو صحيحة، ولا جميلة أو قبيحة، وإنّما  هذه الأحكام التي نصدرها عليها، وهذه القيم التي ننسبها إليها منبثقة من واقع اهتمامنا بها ورغبتنا فيها وفي هذا يقول الدكتور زكي محمود: </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">«رأينا أن العالم لا خير فيه ولا جمال، بمعنى أنّه  ليس بين أشيائه شيء اسمه خير وشيء آخر اسمه جمال، في العالم أشياء كثيرة: فيه أشجار وأنهار وأحجار، وصنوف شتى من الحيوان، ثم يأتي الإنسان فتعلمه الخبرة وتنشئه التربية على أن يحب شيئاً أو يكره شيئاً، ومن هنا ما يحبه يكون خيراً وما يكرهه يكون شراً أو يكون ما يحبه جميلا وما يكرهه قبيحاً وما أكثر ما يحدث أن يبدأ الإنسان فيبدأ حياته باستحسان شيء وجده خيراً وجميلاً، وإذا بظروف حياته تتغير وطريقة تكوينه العقلي ووجهة نظره تتبدلان بفعل العوامل المؤثرة من بيئة وقراءة وأسفار واختلاط بالناس وغير ذلك فإذا هو ينتهي من كل هذا إلى استهجان ما كان يستحسنه أول الأمر . </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وإذن فالشيء نفسه يكون خيراً أو شراً، جميلاً أو قبيحاً على حسب ما تراه أنت فيه، والمحيط الاجتماعي والمصلحة الذاتية هما اللذان يحددان لك ما تراه في الشيء من خير أو جمال أو عكس ذلك. </span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">2-3- برِّي النظرية العامة للقيمة:</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">بعد أن عرضنا الآراء التي تدحض بشدة النظرية الموضوعية للقيم وتؤكد أن قيم الأشياء تتوقف على علاقة هذه الأشياء بالإنسان وعلى ما يحمله نحوها من رغبة وميل واهتمام نستطيع أن نبسط نظرية الفيلسوف (رالف بارتو بري) (</span><span style="font-family:'Times New Roman';"><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr">Perry</span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">)، تلك النظرية المعروفة «بالنظرية العامة للقيمة». هذه النظرية تتخذ مفهوم «الاهتمام» محوراً وركيزة لتفسير القيمة. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وخلاصة هذه النظرية أن أي اهتمام بأي شيء يجعل هذا الشيء ذا قيمة. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">والواقع أنّه من الخصائص المميزة للعقل البشري أن يقبل بعض الأشياء ويرفض البعض الآخر، والقبول والرفض يتضمنان معاني كثيرة كالموافقة وعدمها، والحب والكره، والرغبة والرفض، والأقدام والأحجام. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">لكن هذه الخصائص من ميل للقبول أو الرفض هي في اصطلاح (بري) «الاهتمام» فالاهتمام في رأيه يعد الينبوع الأصلي والخاصية الدائمة في جميع القيم؛ ومعنى هذا أن أي شيء يكتسب قيمة ما دام هناك اهتمام به من أي نوع كان. فالقيمة تنبع من الاهتمام والرغبة، وليس ينبغ الاهتمام والرغبة من القيمة.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وأنصار هذه النظرية قالوا: لا يحدث في أي حال من الأحوال أن نسعى إلى شيء نتمناه أو نتشوق إليه أو نرغب فيه، لأننا نعتقد أنّه  خير، بل الحقيقة أننا نعتقد أن الشيء خير لأننا نسعى إليه، ونتمناه ونرغب فيه. فالاهتمام بهذا المعنى لا ينبع من الأشياء نفسها بل ينبع من الأشخاص متجهاً نحو الأشياء، وينبعث من النفس ويتجه نحو الأشياء. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ولكي يتضح مفهوم القيمة الذي نحن بصدده، يجب أن نؤكد أن الاهتمام لا يمكن تفسيره إلا إذا راعينا المجال السلوكي، أو الوسط الذي يحدث فيه السلوك في وقت ما.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ولنضرب مثلاً يوضح كيف أن استثارة &#8220;الاهتمام&#8221; من النفس واتجاهه نحو الشيء يتوقف تماماً على المجال السلوكي الكلي؛ فإذا قدمنا طعاماً لشخصين اتضح أن أحدهما في شدة الجوع، أما الثاني فكان قد أكل حتّى امتلأت معدته قبل أن يقدم إليه الطعام منذ زمن يسير فماذا يحدث؟ نرى اهتماماً من الشخص الجائع يتجه إلى الطعام فيقبل عليه راغباً فيه مشتهياً إياه، شاعراً بقيمته في حين أن الشبعان يتجه اتجاهاً عكسياً، اتجاه إحجام يجعله يرفض الأكل ولا يشعر نحوه بأية قيمة في هذا الموقف بالذات. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">نستنتج من هذا أيضاً أنّه مهما كانت الظروف الخارجية واحدة، والبيئة الموضوعية الواقعية واحدة، فإن تأثر الأفراد بها يختلف، ومن ثم تختلف استجاباتهم لها واهتماماتهم بها، وذلك لأن كل فرد له مجاله الكلي الذي ينساب فيه سلوكه والذي يحدد نوع هذا السلوك واتجاهه ومضمونه. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ومن أبرز ما تتميز به نظرية (بري) فكرة التغير في الاهتمام بالقيم نفسها؛ فأي تغير في الاهتمام أو في الشيء موضوع الاهتمام ينتج عنه تغير في القيمة، ومعنى ذلك أننا نستطيع أن نغير من قيم الشخص إذا غيرنا موضوعات اهتمامه، بل يمكن أن نذهب إلى أبعد من ذلك فنقول: إنه يمكننا أن نوجد في الأفراد قيماً جديدة لم تكن موجودة من قبل إذا أدخلنا موضوعات يهتمون بها، أو إذا كونا عندهم اهتمامات جديدة وذلك بأن يبدأ الرواد الواعون والمثقفون في المجتمع نقد الممارسات والقيم التي أصبح التمسك بها غير مفيد وغير ملائم لروح العصر، ويكون هذا النقد منصباً على إبراز ما في هذه الممارسات من عيوب ومساوئ حتّى يفتر الاهتمام بها بالتدريج ثم يمحى كلياً، وإلى جانب الاستهجان وإبراز العيوب على النقاد أن يقوموا بالجذب إلى اهتمامات جديدة، مفيدة، وملائمة لتحل محل الاهتمامات القديمة. ولكي يسهل تحويل الاهتمام من القديم إلى الجديد، لابد من تقديم الأدلة والبراهين المختلفة على أن الممارسات والقيم الجديدة أكثر ملاءمة وانسجاماً مع أوضاع المجتمع، لأنها أقدر فعلاً على تحقيق حياة أفضل وتوفير منافع للناس بطريقة تفوق الأساليب القديمة. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويؤكد (بري) فكرة الديناميكية المرتبطة ارتباطاً وثيقاً بفكرة النزوع والسعي والجهد؛ فالاهتمام عنده وجداني ونزوعي أيضاً، وإن كان يقدم عنصر النزوع على عنصر الوجدان. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">والواقع أن الجهد والاهتمام يرتبط بعضهما ببعض أشد الارتباط فكلما زاد الاهتمام من جانب الفرد، زاد الجهد الذي يبذله في نوعه ومداه، وكذلك يرتبط كل من الاهتمام والجهد بعامل ثالث وهو الهدف. والهدف بدوره يحدد الجهد الذي يبذل بناء على النتائج المتوقعة وعلى ذلك تكون الأهداف والوسائل سلسلة متصلة الحلقات. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ومما هو جدير بالذكر ما يؤكده (بري) لعنصري السعي والجهد في الاهتمام وهذا معناه أن القيم هادفة وغرضية، بمعنى أنها تحفز الشخص وتدفعه للسعي وتحركه لبذل الجهد، ولتحقيق غايته والوصول إلى أهدافه. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ونعود فنقول إن نظرية (بري) تركز كل القيم في الذات، ولا يسعنا في هذا المجال إلا أن نتفق في الرأي معه عندما يقول: «إن الشعور أو الوجدان، يلون بطريقة ما، الشيء الذي يتجه إليه وإن هذه الحقيقة لا يمكن أن ننكرها، فنحن نلمسها دائماً في خبرتنا اليومية ونتحدث عنها في أحاديثنا العادية ومن أمثلة ذلك قولنا: «كن جميلاً تر الوجود جميلا».</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">2-4- نظرية (إريـك فـروم) (</span><span style="font-family:'Times New Roman';"><span style="font-size:14pt;color:blue;" dir="ltr">Erik Fromm</span></span><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">) في قيم النفس الاجتماعية والشخصية:</span><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">إريـك فـروم (1900-1980) </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">عالم نفس وفيلسوف أمريكي يهودي وناقد اجتماعي. وُلد في مدينة فرانكفورت في ألمانيا لعائلة يهودية أرثوذكسية، ودرس في المدارس الألمانية العلمانية وحصل على درجة الدكتوراه في علم الاجتماع وعلم النفس من جامعة هايدلبرح، كما تلقى تعليماً دينياً يهودياً حيث درس العهد القديم والتلمود على أيدي كبار الحاخامات. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">دَرَّس فروم في معهد التحليل النفسي في برلين وساهم في تأسيس معهد التحليل النفسي في فرانكفورت، ثم انضم عام 1930 إلى معهد البحوث الاجتماعية، واتجه فروم خلال هذه الفترة إلى الاهتمام بالعوامل والظروف الاجتماعية والاقتصادية المؤثرة في نمو الشخصية. وانتقد التحليل النفسي التقليدي لإغفاله الجانب الاجتماعي في حياة الإنسان واعتماده اعتماداً كبيراً على التكوين الغريزي للبشر. وعمل على بناء ما يمكن أن يُطلَق عليه «تحليل نفسي مادي» عن طريق الجمع والتأليف بين مفهومات فرويد ونظرية ماركس. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ومع وصول النازية إلى الحكم في ألمانيا، هاجر فروم إلى الولايات المتحدة عام 1934 واشتغل بالتدريس في عدد من الجامعات والمعاهد الأمريكية وأصدر عدداً من الأعمال المهمة من بينها الهروب من الحرية (1941)، والإنسان غير المنتمي (1947)، والتحليل النفسي في الدين (1950)، و اللغة النفسية (1952)، والمجتمع الصحي نفسياً (1955)، و فن الحب (1956)، وستكونون كالآلهة (1967)، وهو تفسير للرؤية التوراتية للإله من منظور التحليل النفسي. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويتناول فروم في أعماله عدة قيم، منها:</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:Symbol;">·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">معنى الحرية كقيمة لدى الإنسان المعاصر وإحساسه بالوحدة والعزلة لانفصاله عن الطبيعة وعن بقية البشر. ويرى أن القلق والاغتراب هما الثمن الذي دفعه الإنسان مقابل حريته. والاضطراب النفسي أو العصاب عند فروم يكون نتيجة هروب الإنسان من الحرية وإلقاء نفسه في علاقات خضوع وامتثال للغير: السلطة أو الحاكم المستبد.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:Symbol;">·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويعزو فروم هذه الاضطرابات النفسية إلى اضطراب القيم الثقافية والاجتماعية، وإلى مساوئ القيم السياسية في النظام الرأسمالي والنظام الشمولي اللذين يحولان الإنسان إلى آلة.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:Symbol;">·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويرجعها إلى بشاعة قيم المجتمع الاستهلاكي الاكتنازي المعاصر. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:Symbol;">·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">أما قيم « الحرية الإيجابية »، فإنها تتحقق في رأي فروم من خلال قيم العمل والمحبة ومن خلال قدرة الإنسان على تحقيق إمكاناته الداخلية واكتسابه شعوراً بذاته باعتبارها ذات قيمة وفعالية، ومن هنا فقد دعا إلى بناء مجتمع يستند إلى احترام قيم الوجود الإنساني.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:Symbol;">·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويرى فروم أن لكل إنسان احتياج عميق للقيم الدينية؛ فالدين هو الإجابة المستفيضة عن أسئلة الوجود الإنساني. والوجود الإنساني ـ حسب رأي فروم ـ يستند إلى كل من التفكير العقلي والإيمان الديني، ولذا فلابد من التأليف بينهما ليظهر مجتمع يحقق فيه الإنسان إنسانيته الكاملة. وفروم يُفرِّق بين اتجاهين دينيين: الاتجاه الشمولي حيث يفقد الإنسان إرادته تماماً، والاتجاه الإنساني حيث يؤكد الإنسان ذاته ويمارس إحساسه بالمسئولية، ويرى فروم أن كتب الأنبياء الذين تتَّسم عقائدهم بالإيمان بالإنسانية وبتأكيد الحرية الإنسانية خير مثل على هذا الاتجاه. ويختلف فروم عن عالم النفس اليهودي المعروف (فرويد)، ففرويد يرى أن الدين تعبير عن كبْت وعُصَاب، أما فروم فيرى أن ثمة فارقاً شاسعاً بين هذا وذاك، فالإنسان المتدين يشارك الآخرين بمشاعره وأحاسيسه بينما الإنسان العُصَابي يعيش في عزلته.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:Symbol;">·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويرى فروم أن ثمة جوهراً قِيمياً أخلاقياً يوجد في الأديان كافة؛ بحث عنه هو نفسه في المسيحية والبوذية واليهودية. ويزعم فروم أنه قد تخلى عن اليهودية الأرثوذكسية، ولكنه مع هذا لم يتخل عن عقيدته اليهودية ذاتها وإنما أعاد تفسيرها، فهو يرى أنها ديانة غير لاهوتية تؤكد أهمية التجربة الإنسانية.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:Symbol;">·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويرى فروم أن العهد القديم كتاب يحمل قيما ثورية لأنه يتمحور حول فكرة تحرير الإنسان، وأن الاغتراب (الذي هو جوهر تعاسة الإنسان في المجتمع الحديث) مرادف تماماً لمفهوم الوثنية وعبادة الأصنام في العهد القديم، وأن كتب الأنبياء هي التي تعبِّّر عن الرؤية الإنسانية المعادية للوثنية والرافضة لعبادة الأصنام. ومن الواضح أن فروم أجتزأ الشريحة التوحيدية الإنسانية في اليهودية وأسَّس عليها رؤيته لليهودية والدين، ومن هنا يأتي رفضه للحتمية وللتفسيرات المادية الأحادية وللجنس كمحرك وحيد للسلوك الإنساني. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وقد انتقل فروم في سنواته الأخيرة إلى سويسرا عام 1969 حيث استمر في العمل الفكري إلى أن تُوفي عام 1980</span><span class="MsoFootnoteReference"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman',serif;">[10]</span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:blue;"><span style="font-family:'Times New Roman';">3-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">القيم وعمليات التقويم: </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">نستخلص مما سبق أن الأشياء لا ترتبط بالقيم لسر كامن فيها، وإنما القيم هي من نسيج الخبرة الإنسانية، فمن هذه الزاوية نستطيع القول أن الأشياء ليست قيمة أو عديمة القيمة في حد ذاتها وإنما هي أحكام يصدرها الإنسان على الأشياء. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">فالقيمة لفظ نطلقه ليدل على عملية تقويم يقوم بها الإنسان وتنتهي هذه العملية بإصدار حكم أو موقف معين. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">والقيمة توجد في الشيء عندما يصبح هدفاً لحاجة أو لرغبة، وعندما نظن أن هذا الشيء ذو قدرة على إشباع هذه الرغبة، ومعنى هذا: أن القيمة هي خارجة عن الشيء ولا وجود لها إلا بعملية التقويم التي تحدث داخل الفرد المقوم. فالقيمة تصبح بالتالي هي ما نقومه.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">أما التقويم كعملية، فهو أمر ليس في معناه أي غموض، وهذه العملية لا تخرج عن كونها أحكاما تتضمن اختيارات وتفصيلات لها ما يبررها سواء كانت هذه الأحكام على الأشياء أو على الأخلاق أو على السلوك والأعمال. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">والتقويم عملية نميل إليها بطبعنا، فالإنسان دائماً وفي كل زمان ومكان يقوم الأشياء، أي يصدر أحكاماً قيمة عليها فهذا له قيمة وذاك ليس له قيمة، وهذا رجل طيب وذاك رجل خبيث وهذا أحسن من ذاك. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وعملية التقويم هذه لا تتضح في مجال التعبير اللفظي فحسب بل إن مجالها أساساً هو مجال السلوك والأفعال والتفضيل والاختيار. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">فالمسلك الذي يختاره الفرد هو الأفضل والأحسن والأكثر قبولاً وأهمية من وجهة نظره، وتبعاً لتقديره وإدراكه للظروف القائمة في الموقف فـ؛</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:Wingdings;">§<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">السلوك الظاهري إذن هو أحد وجهي القيمة.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:Wingdings;">§<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">أما الوجه الآخر فهو الإدراك الباطني. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وكل اتجاه للعمل أو السلوك يمكن ملاحظته أو رصده، هو في الواقع المظهر الخارجي المعبر عن أحكام القيمة الداخلية وأن اختيار الشخص لهذا الطريق أو ذاك، هو في حد ذاته حكم مرده إلى القيمة وبناء على هذا يمكننا أن ننظر إلى الفرد كجهاز قيم في حالة أداء مستمر؛ أي إنه يقوم بعملية تقويم طوال الوقت. وهذا ما نلاحظه عند الأفراد الّذين يعيشون في مجتمعات حضرية معقدة ومفتوحة لعوامل التغيير السريع أما المجتمعات البسيطة البدائية منها أو الريفية فإن الأمر فيها على صورة مستقرة إلى حد كبير. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وقصارى القول أن عملية التقويم كثيراً ما تتضمن توتراً وصراعاً بين ما يرغب فيه الإنسان، وما ينبغي أن يكون عليه الحال في نظره، وهنا يتوقف سلوك الفرد على أيهما أشد جذباً له، والميل والرغبة الذاتية مع معايير الجماعة فيما ينبغي أن يكون ليتوحد معها الفرد. فقوة الجذب هي التي تحدد اختياره، وكثيراً ما يلتقي ميل الفرد الشخصي ورغبته الذاتية مع معايير الجماعة. وعندئذ لا يتطلب الموقف صراعاً في الاختيار أو التقويم.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:blue;"><span style="font-family:'Times New Roman';">4-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">التقويم عملية اجتماعية ثقافية:</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">لا تتم عملية التقويم في الفراغ، وإنما يقوم الفرد بها متأثراً بالمحيط الاجتماعي والثقافي للمجتمع الذي يعيش فيه، أي في الوسط الذي ينشأ فيه، وما يتضمنه هذا الوسط من نظم اجتماعية وتقاليد، وأعراف وعادات اجتماعية وأنماط سلوك. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">والقول بأن التقويم عملية اجتماعية ثقافية معناه أن التقويم يتكون ويتم عن طريق خبراتنا المختلفة وعلاقاتنا الاجتماعية مع الأشخاص والأشياء. فالإنسان يكتسب نظرته إلى الأشياء وتقديره لها من الآخرين، عن طريق فاعليته وتعامله معهم أي إن المجتمع هو الذي يحدد للفرد كيف ينظر إلى الأشياء، وهو الذي يعلمه كيف يحكم عليها، ومتى يعطيها قيمة ومتى ينقص من قيمتها. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">والحكم على الشيء بأن له قيمة مساو للقول إن هذا الشيء مرغوب فيه وإذا تساءلنا مرغوب فيه ممن؟ فالجواب: مرغوب فيه من المجتمع. </span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">يقول (دوركايم): «ونحن نعرف تماماً أننا لسنا سادة تقويمنا، فنحن في هذا مقيدون وملزمون ومجبرون، والذي يقيدنا ويلزمنا ويجبرنا هو الضمير الاجتماعي (</span><span style="font-family:'Times New Roman';"><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr">Concience Sociale</span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">).</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">إن الأفراد يجدون خارج أنفسهم تصنيفاً ثابتاً محدود المعالم ليس من صنعهم، بل إنه يعبر عن غير مشاعرهم وعواطفهم الشخصية، ومع ذلك فلزاماً عليهم أن يطيعوا ويتوافقوا. إن رأي المجتمع يتناول باللوم والسخرية كل تقويم يقوم على أسس أو معايير غير الأسس والمعايير التي ينص عليها ويصفها».</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ونحن نوافق </span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"><span style="font-family:'Times New Roman';">)</span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">دوركايم) في نظرته لهذا الموضوع حيث نرى أن ما يعتقده الفرد صواباً وذا قيمة، يتوقف إلى حد كبير على المعايير التي يضعها المجتمع؛  فحكم الشخص القيمي يكون له بواسطة مجتمعه، وبيئته، ولا يكون هو نتيجة لتأملاته الشخصية المستقلة والواقع أن الرجل العادي يأخذ قيمه وأخلاقياته جاهزة من المتجر الاجتماعي، كما يأخذ ملابسه من السوق التجاري. وبذلك يكون للمحيط الذي ينشأ فيه الفرد الدور الهام في منحه قيمه وأخلاقياته، وأقصد المحيط الجغرافي والمحيط البشري. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">إن الفرد الذي نشأ في الغرب يعتقد أنّه من الخطأ الزواج بأكثر من زوجة واحدة بينما إذا كان ممن نشأ في الشرق فانه يرى من الصواب الزواج بأربعة ما دام يستطيع العدول بينهن. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وبهذا المعنى تصبح القيم «طوبوغرافية» إذ إن ما يعتقده الفرد صواباً أو خطأ، خيرا أو شراً، جميلاً أو قبيحاً، يتوقف على خطوط الطول والعرض التي يقع عليها المنزل الذي تصادف أنّه  ولد فيه.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">فعلى أساس الخبرات التي يمر بها الفرد ينتقي ما ينسجم مع حكمه التقويمي والخبرات هذه التي يمر بها هي كل ما يتلقاه منذ طفولته في بيئته الأسرية والمدرسية وغيرها من الجماعات الأخرى التي يندمج بها، ويعاشر أفرادها في إطار المجتمع الكبير فعلى أساس كل هذا يبني حكمه على الأشياء ويقويمها. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">فتقويمات الفرد تتم تبعاً لتقويمات المجتمع بطريقة تكاد تكون لا شعورية لان هذه التقويمات تقدم له جاهزة، وهي تغرس فيه غرساً منذ الصغر فيتشربها تشرباً عن طريق: القصص وأساليب الثواب والعقاب، ومحادثاته ومحاوراته مع الآخرين وكذلك قد يسمع هذه التقويمات عن طريق الوعظ في المساجد والكنائس والمدارس والجامعات. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وهذه التقويمات تسيطر على الفرد وتلزمه بطاعتها والأخذ بها والعمل بما يساندها ويؤيدها فمن وافقها وأطاعها نال جزاء حسنا وفاز بتقدير المجتمع، وأما من عصى أمرها وخالفها فانه لا يلقى إلا اللوم والتهكم والتحقير وبذلك يصبح الفرد أسير المجتمع.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">قال الدكتور فؤاد بهي السيد: «وقد ثبت من دراسات الكثيرين عن التعصب مثلاً، إن كره الأمريكي للزنوج يرجع إلى أثر الأسرة والمجتمع في نظرتهما وأحكامهما المنصبة على التفرقة العنصرية وعلى التعصب ضد الزنوج».</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">أما التأويل الاجتماعي الثقافي فهو عنصر أساس في عملية التقويم؛ فإذا أردنا إصدار حكم قيمي على فرد معين، نتناول هذا الشخص فنفرغ عليه كل ما عندنا من أفكار ومعايير المجتمع؛ الصور الخالصة، والمعاني الخالصة، التي يود أن يراه هو عليها. أي أن موقف الفرد من عملية التقويم ليس موقفاً سلبياً كموقف المرآة التي تعكس مجرد الأشياء والانطباعات بل إنه موقف إيجابي فاعلي يضيف إليه ويحذف منه وينظم حتّى يصل إلى إصدار الحكم القيمي الذي يتمشى مع ما يرغب فيه المجتمع الذي يعيش فيه. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ومعنى هذا أن التقويم السلبي والتقويم الإيجابي للأشياء يتحدد على أساس إطار التربية والمرجع الذي يكونه الفرد. فإذا ما نشأ في بيئة محافظة كان له إطار مرجعي يختلف عن إطار مرجع الفرد الذي ينشأ في بيئة متحررة. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وإن هذا الإطار ليختلف من مجتمع إلى مجتمع آخر ومن طبقة اجتماعية إلى طبقة اجتماعية أخرى ولهذا تختلف النظرة إلى الأشياء ، وتختلف أسس ومقاييس التقويم فمن ينشأ في بيئة رأسمالية فإنه يقوم الأشياء كما تمليها عليه أوضاع هذه الثقافة أما من ينشأ في بيئة اشتراكية فإنه يقوم على أساس المساواة بين الناس والعدالة الاجتماعية وفرض النظام الاجتماعي الذي يحقق هذه المساواة وهذه العدالة . </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">فمن البيئة والمجتمع والثقافة السائدة يتعلم الفرد من مبدأ حياته كيف يقوم الأشياء وكيف يصدر الأحكام، وكيف يتجه في تقويمه إلى النواحي التي تهم الجماعة. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ولو نظرنا نظرة واقعية لوجدنا أن الهيئة الاجتماعية في الواقع تفرض على الشخص انتباها معيناً وتضع قيوداً لرغباته وميوله وإن نجاح الشخص في حياته متوقف على تكيف سلوكه حسب هذا الفهم حتّى ولو كان ظاهرياً وإلا انعدم التكامل والتوافق بين الفرد والمجتمع وتعرضت الشخصية للاضطرابات بسبب عدم التوافق بين (الأنا) و(النحن) كما يقول علماء النفس. ومعنى ذلك أن الفرد في تقويمه للأشياء يتأثر بأوضاع معينة، ومعايير خاصة، ترعاها الجماعة فيشعر نحوها بالالتزام.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وقد فهم (أحمد أمين) هذه المسألة وعبر عنها أدبيا، حيث بين مدى سطوة الذوق العام للمجتمع ومبلغ تحكمه وتأثره في تقويم الناس وأحكامهم فقال: «إذا قال الناس: إن سحبان وائل خطيب يضرب به المثل في البيان، فيقال أفصح من سحبان، فقل معهم، وإن كنت لم تقف على شيء يثبت فصاحته ويبرهن عن بلاغته» ثم يمضي ناصحاً بالتوافق مع الذوق العام: «وإذا قالوا: إن من أبلغ خطب العرب خطبة قس بن ساعدة، فقل كما قالوا وإن لم تتذوق ذلك ولم تشعر أنّه إمام الأدب وسيد الشعراء، وإذا قالوا إن فلانا شاعر متكلف أو أديب متخلف فإياك أن تحدثك نفسك بأن تقلب أوضاعهم أو تخالف إجماعهم» وأخيراً يختم كلامه بقوله: «هكذا استبداد الذوق العام، فإنك لا تستطيع الخروج عليه وإعلان استقلال ذوقك عنه إلا بثورة عنيفة على الذوق وتعرض لكل أنواع العقوبات الذوقية».</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">فنرى التقويم والاختيار يتمّان في نطاق مدلول المصلحة العامة ومصلحة الجماعة أو المرغوب فيه منها، أو النافع لها أو الضروري لاستمرارها وبقاء كيانها. وكل هذه الاعتبارات تتجمع في المعايير التي تضعها الجماعة. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">والواقع أنّه ليس هناك من لديه القدرة على الخروج على كل المعايير الجماعية وقيمها وفي ذلك يقول أحد علماء الاجتماع: «إن الشخصية التي تعلو على معايير المجتمع وتقويماته، تكون إما شخصية قوية ونادرة جداً أو شخصية شاذة ومعتوهة&#8221;. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ونوجز القول: إنه لا يمكن التنصل من توجيه السلوك نحو القيم وتقويم الأشياء كما يراها المجتمع.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:blue;"><span style="font-family:'Times New Roman';">5-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">المفهوم القيم الاجتماعي: </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">على ضوء ما تقدم نرى أن القيمة في الواقع هي اهتمام أو اختيار أو تفضيل، يشعر معه صاحبه أن له مبرراته الخلقية، أو العقلية أو الجمالية أو كل هذه مجتمعة، بناء على المعايير التي تعلمها من الجماعة ووعاها في خبرات حياته نتيجة عمليات الثواب والعقاب والتوحد مع الغير. فالمفهوم الاجتماعي للقيم إذن مقصور على تلك الأنواع من السلوك التفضيلي المبني على مفهوم «المرغوب فيه». </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويحسن بنا أن نوضح لفظ «المرغوب فيه» :</span><span style="font-family:'Times New Roman';"><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr">Désirable</span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"> هو ما ينبغي أن يرغب فيه. أما الرغبة الشخصية فهي ما نميل إليه شخصياً بصرف النظر عن معايير الجماعة وقد يكون أن ما نرغب فيه شخصياً يتعارض مع المرغوب فيه اجتماعياً فالمرغوب فيه هو تلك المرآة التي تعكس معايير الجماعة أيا كان نوعها. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وخلاصة القول: «إن القيم طبيعة معيارية» ولا يفوتنا أن نوضح عبارة أخرى هي «معايير الجماعة». </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">بناء على ما تقدم نستطيع القول أن المعيار بالضرورة هو ما يقوم به أكبر عدد من الناس في موقف معين. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">والوصف الحقيقي لثقافة ما، يجب أن يتضمن كل السلوك لكل الأعضاء في هذه الثقافة في فترة معينة وبديهي أنّه لا يستطيع أحد أو جماعة من الناس إدراك الثقافة كلها أو القيام بوصفها. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وتصبح القاعدة أن يسلك كل واحد كما يسلك الآخرون، وأن ما يتكرر بشكل مستمر وعام يولد شعوراً بأنه حق وضروري وواجب، وترانا كلنا منساقين بالإيحاء إلى أن نعتقد أنّه لابد من وجود حكمة ومنفعة وضرورة فيما يعمله كل الناس أو معظمهم. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ولذلك فالقول بأن القيم ذات طبيعة معيارية معناه أنها تختلف باختلاف الجماعات والنظم السائدة فيها وإذا قلنا إن القيم تعكس معايير السلوك إنّما  نقصد بالمعنى الوضعي الاجتماعي الذي تعبر عنه الفضيلة الاجتماعية. والفضيلة الاجتماعية تتلخص في أن يقوم الفرد بواجبه ، ويحترم ممارسات مجتمعه وعاداته. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">يقول أحمد الخشاب في هذا الصدد : «فهي ليست فكرة (ميتافيزقية) مجردة ترتكز على فعل الواجب وإنما مشتقة من طبيعة الضوابط الإنسانية الواقعية في المجتمعات البشرية. ولا يقصد بالتوافق مع معايير الجماعة أن يسلك الفرد السلوك السوي الواقعي المحسوس الملموس الذي يرتضيه المجتمع، الذي يقبله الرأي العام في شكل أوامر ونواه أو ضوابط متداولة ومتعارف عليها بين الناس». </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وقال غيره من العلماء: «لو كانت المعايير مبنية على (ما يجب أن يكون) أو على مثل أعلى مطلق، لاتفقت كل الشعوب، وكل المجتمعات في كل الأزمان والظروف والمواقف على قيم واحدة موحدة، ولكن الواقع هو أن لك مجتمعا قيمه ومعاييره تتوقف على ظروفه وأحواله».</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">والسلوك السوي يختلف من جماعة لأخرى فما يكون سلوكاً سوياً وفي ثقافة ما، يكون انحرافاً في ثقافة أخرى، ولذلك يقول المثل: «إن فضائل هذا الحي هي رذائل الحي الآخر». </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">فالسلوك يكون سوياً أو منحرفاً على أساس مطابقته لمعايير الثقافة في زمن معين ومكان معين. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">قال الفيلسوف نيتشه: «ليست الفضيلة شيئاً سوى الطاعة لعادات الجماعة من أي نوع كانت هذه العادات ». وقال غيره: «إن الرذيلة هي السلوك المنافي لعرف الجماعة في زمن معين ومكان معين». </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وهكذا يتأكد لنا أن الطبيعة المعيارية للقيم تحمل معها معنى نسبيتها. وفكرة النسبية هذه هي فكرة محورية في دراسة القيم. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">بعد هذا العرض عن مدلول القيم وكيفية تقويمها من قبل الجماعات المختلفة في معاني الحياة وأهدافها نرى لزاماً علينا أن نكشف العلاقة الواقعية والموضوعية بين القوانين الداخلية لعملية الإنجاز الفكري، وبين القوانين العامة لحركة الواقع الاجتماعي، إن كنا جادين في معالجة التتابع الحضاري في مراحل الحياة البشرية وفي استكناه حقيقة القيم الروحية التي ما تزال قادرة برغم كل العقبات، على تحديد موقف كلي شمولي غير مرهون بما نفاه العلم من نظريات خيالية وهمية، وغير متهيب مما أثبتته التجارب من الحقائق العصرية الواقعية، سواء تناولنا القيم الروحية مستقلة أم مترابطة مع القيم الثقافية، أم من كليهما المتداخلين لإبراز قيمة الإنسان في ذاته، أو قيمة السلام في حياته ، أو قيمة الزمن الذي يتفاعل معه ، أو قيمة الحقوق العامة والحريات التي يرغب في صونها ، أو قيمة النظام الذي يخضع له، أو قيمة العدالة التي يشكو من فقدانها أو قيمة العقل الواعي الذي لا ينفصل عن طبيعته الوجدانية. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">إن طرح معضلة القيم الروحية على هذا الشكل يتيح لنا أن نراقب مختلف التغييرات المتعاقبة في الميدان التجريبي. عندما بدأت هذه التغيرات السريعة تشكك في قيمة المعارف الإنسانية دون استثناء، ثم بدأت تهز الضمير الديني بعنف لتسأل: إلى أين المصير؟ ! وأياً كانت الإجابة عن تلك التساؤلات فلابد لنا من وضع هذه الأمور في إطارها الصحيح ، فنسلط الأضواء على حقيقتي العلم (والتكنولوجيا) للوقوف على القيم الفعلية الكامنة في كل منهما ، والقيم التي أحاطت الإنسان بظلال من الكرامة عن طريقهما. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وعلى هذا الأساس وحده يحق لنا أن نقوم موازنة بين موقفين ، يتوهم تارة أنهما متعاديان ولا عداء ، ويظن تارة أنهما متلاقيان ولا لقاء، فماذا يعني العلم وماذا تعني التكنولوجيا؟ </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">الذي نجده عند العلماء والباحثين أن العلم هو عملية خلق في الأساس وبتعبير آخر هو قيمة من قيم الحياة تحدد بها المناهج الموصلة إلى الكشف الدقيق والعميق عن أطوار الإنسان، وأوضاع المادة، ونواميس الوجود. والتكنولوجيا هي أيضاً، بفضل تشعبها عن العلم، هي الأخرى عملية خلق في الأساس، لا تزيد في أدق إنجازاتها وأكملها على قيمة من قيم الحياة إذ بواسطتها يتحقق الابتكار الدائم والصناعة الفنية المتواصلة لأجهزة وآلات تزداد يوما بعد يوم تعقيدا وتركيبا وهذا هو الذي يدفع بالعلماء إلى ربط الاختصاص  (التكنيك) بـ (التكنولوجيا) لإدخال الصناعة الفنية الآلية في شمول التنظيم الإنساني القادر وحده على فهم (التكنيك) وتنميته والهيمنة عليه. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ولا يخفى على أحد أن التسارع التكنولوجي في عصرنا الحاضر هو أعظم ثمرة من ثمرات العلم، إلا أنّه  برغم ما وفره للإنسان من أسباب الراحة والرفاهية، فقد سلبه في الوقت نفسه أعظم مزية تتيح له الإفادة مما أعطاه، عندما صرفه بعنف وقسوة عن قيم الروح فإذا صح أن الإنسان حتّى في النظرة العلمية الخالصة جزء لا يتجزأ من هذا الوجود، فلابد أن يصح أيضاً أن التعارض المتوهم هو بين إنسان العصر الحديث وتكنولوجيا العصر الحديث وليس بين قيم العلم وقيم الدين.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:blue;"><span style="font-family:'Times New Roman';">6-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">كيفية تكوين القيم:</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">يتم اكتساب القيم الشخصية عن طريق التنشئة الاجتماعية، إذ يشترك عدد من العوامل الرئيسة في تكوينها مثل: الدين، والأسرة، والثقافة، والتعليم، والبيئة، والجماعات المختلفة التي ينتمي لها الفرد في حياته؛ أي أن قيم الأفراد الشخصية تؤثر وتتأثر بثقافة المنظمات التي يعملون بها، كما أن ثقافة هذه المنظمات تستمد من ثقافة المجتمع الذي تعمل فيه وقيمه وعاداته، إذ يتشرب الفرد القيم والمعايير الاجتماعية من الأشخاص المهمين في حياته، مثل: الوالدين، والمعلمين، والقادة في العمل، والمقرّبين من الزملاء، والأقران، ويتم ذلك في إطار ثقافة المجتمع الذي يعيش في</span>(11)<span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">والأسرة هي المصدر الأول في تكوين قيم الفرد واتجاهاته، وعاداته الاجتماعية؛ فهي التي تمده بالرصيد الأول من القيم والعادات الاجتماعية، وهي بذلك تمده بالضوء الذي يرشده في سلوكه وتصرفاته. وفي الأسرة يتلقى الطفل أول درس عن الحق والواجب، والسلوكيات الصائبة والخاطئة، والحسنة والقبيحة، وما يجوز عمله وما لا يجوز، والمرغوب فيه وغير المرغوب فيه، وماذا يجب عمله، وماذا يجب تجنبه، ولماذا، وكيف يكسب رضا الجماعة، وكيف يتجنب سخطها؟ فالأسرة هي التي تمنح الطفل أوضاعه الاجتماعية، وتحدد له منذ البداية اتجاهات سلوكه وخياراته، فهي تحدد له نوع الطعام الذي يأكله، وكيف ومتى يأكله، والملبس الذي يلبسه في كل مناسبة، وتحدد له الميول السياسية التي يتبعها، بل وتحدد له الدين الذي يعتنقه، كما قال الرسول الكريم (صلى الله عليه وسلم): &#8220;كل مولود يولد على الفطرة فأبواه يهوِّدانه، أو ينصِّرانه أو يمجّسانه&#8221;</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"><span style="font-family:'Times New Roman', serif;font-size:small;">(12)</span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويشترك عدد من الجماعات الأخرى مع الأسرة في عملية تكوين قيم الطفل، مثل: المدرسة، وثلة الأقران والأصدقاء، والأندية الرياضية، والهيئات الدينية، والجماعات المهنية، والهيئات السياسية &#8230; إلخ. وبالرغم من أهمية دور هذه الجماعات في تكوين قيم الطفل، إلا أن وظيفتها امتداد لوظيفة الأسرة، وليست بديلا عنها</span>(13)</strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:blue;"><span style="font-family:'Times New Roman';">7-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">أنواع القيم الشخصية</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">لا يوجد تصنيف موحّد يعتمد عليه في تحديد أنواع القيم، فهناك عديد من التصنيفات التي وضعها الباحثون في هذا المجال بناء على معايير مختلفة؛ وللباحثين عدة أسس يعتمدون عليها في تصنيف القيم، هي:</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">1-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تصنيف القيم حسب المحتوى: إذ تنقسم القيم، حسب هذا الأساس، إلى: قيم نظرية، وقيم اقتصادية، وقيم جمالية، وقيم اجتماعية، وقيم سياسية، وقيم دينية.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">2-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تصنيف القيم حسب مقصدها: إذ تنقسم القيم، حسب هذا الأساس، إلى: قيم وسائلية (أي تُعد وسائلَ لغاياتٍ أبعد)، وقيم غائبة أو نهائية.</span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">3-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تصنيفها حسب شدتها: إذ تصنف القيم، حسب هذا الأساس، إلى: قيم مُلزِمة (أي ما ينبغي أن يكون)، وقيم تفضيلية (أي يشجع المجتمع أفراده على التمسك بها، ولكن لا يلزمهم بها إلزاماً).</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">4-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تصنيفها حسب العمومية: إذ تنقسم القيم، حسب هذا الأساس، إلى قيم عامة يعم انتشارها في المجتمع كله، وقيم خاصة تتعلق بمناسبات أو مواقف اجتماعية معينة.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">5-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تصنيفها حسب وضوحها: إذ تنقسم القيم، حسب هذا الأساس، إلى قسمين: قيم ظاهرة (أو صريحة؛ وهي القيم التي يصرح بها ويعبر عنها بالسلوك أو بالكلام)، وقيم ضمنية (وهي التي يستدل على وجودها من خلال ملاحظة الاختيارات والاتجاهات التي تتكرر في سلوك الأفراد).</span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">6-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تصنيفها حسب ديمومتها: إذ تصنف القيم، حسب هذا الأساس، إلى صنفين، هما: القيم الدائمة، (وهي التي تدوم زمناً طويلاً)، وقيم عابرة (وهي التي تزول بسرعة)</span>(14)<span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويُعد التصنيف الذي أورده عالم الاجتماع الألماني (سبرانجر) في كتابة: &#8220;أنماط الناس&#8221; من أكثر التصنيفات استخداماً في دراسة القيم، حيث قسّم القيم إلى ست مجموعات، هي: القيم الدينية، والقيم السياسية، والقيم الاجتماعية، والقيم النظرية، والقيم الاقتصادية، والقيم الجمالية، وسنوضح فيما يلي ما تعنيه هذه القيم:</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">1-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم الدينية: هي مجموعة القيم التي تميز الفرد بإدراكه للكون، ويعبِّر عنها اهتمام الفرد وميله إلى معرفة ما وراء الطبيعة، فهو يرغب في معرفة أصل الإنسان ومصيره، ويؤمن بأن هناك قوة تسيطر على العالم الذي يعيش فيه، ويحاول أن يربط نفسه بهذه القوة. ويتميز معظم من تسود لديه هذه القيم بالتمسك بالتعاليم الدينية.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">2-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم السياسية: هي مجموعة القيم التي تُميز الفرد باهتماماته بالبحث عن الشهرة والنفوذ في مجالات الحياة المختلفة، وليس بالضرورة في مجال السياسة. ويتميز الفرد الذي تسود لدية هذه القيم بدوافع القوة والمنافسة والقدرة على توجيه الآخرين والتحكم في مستقبلهم.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">3-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم النظرية: هي مجموعة القيم التي يعبر عنها اهتمام الفرد بالعلم والمعرفة والسعي وراء القوانين التي تحكم الأشياء بقصد معرفتها. ومن الأفراد الذين تبرز عندهم هذه القيم: الفلاسفة، والعلماء، والمفكرين.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">4-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم الاجتماعية: هي مجموعة القيم التي تميز الفرد باهتماماته الاجتماعية، وبقدرته على عمل علاقات اجتماعية، والتطوع لخدمة الآخرين. ويتميز الفرد الذي يتحلى بها بقدرته على العطاء من وقته وجهده وماله لخدمة المجتمع، ويغلب على سلوكه الود والشفقة والإيثار.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">5-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم الاقتصادية: هي مجموعة القيم التي تُميز الفرد بالاهتمامات العملية، وتجعله يعطي الأولوية لتحقيق المنافع المادية، ويسعى للحصول على الثروة بكل الوسائل. وتبرز هذه القيم لدى رجال المال والأعمال، وأصحاب المتاجر والمصانع.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">6-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم الجمالية: هي مجموعة القيم التي تميز الفرد بالاهتمامات الفنية والجمالية وبالبحث عن الجوانب الفنية في الحياة، وتجعل الفرد يحب التشكيل والتنسق. وتسود هذه القيم عادة لدى أصحاب الإبداع الفني وتذوق الجمال.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وتعد القيم الست، المشار إليها أعلاه، قيما أساسًا (مركزية) ينبثق منها العديد من القيم الشخصية؛ فمثلاً يتفرع من القيم الدينية بعض القيم الفرعية، مثل: قيمة الصدق، وقيمة الأمانة، وقيمة الإخلاص، وقيمة الرحمة &#8230; إلخ. ويتفرع من القيم النظرية قيم عديدة منها: قيمة التحصيل الأكاديمي، وقيمة الإنجاز، وقيمة الانضباط الذاتي&#8230; إلخ.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ولا يعني هذا التقسيم أن الإنسان ينتمي بصورة خالصة إلى واحدة أو أكثر من هذه القيم، فجميع القيم توجد لدى كل فرد، لكنها تختلف في ترتيب أهميتها من شخص لآخر، ومن جماعة إلى أخرى.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"> </span><span style="font-size:14pt;color:blue;"><span style="font-family:'Times New Roman';">8-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">دور المربي والمعلم في تكوين طلابه على القيم الشخصية:</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">يُعد تكوين القيم الشخصية من أسس مهام المعلم والمربي، مثل قيم: &#8220;العدل، والأمانة، والعمل الجماعي، واللياقة البدنية، والانضباط والحزم، والولاء &#8230; إلخ&#8221;، وهي متفرعة من القيم المركزية آنفة الذكر. ويتم غرس تلك القيم وتنميتها لدى الأطفال والتلاميذ، من خلال التنفيذ الفعال لقيم المجتمع وللمنهاج العام للمدارس، بما يشتمل عليه من: مقررات دراسية، وبرامج تدريبية، وتمارين، وزيارات ميدانية &#8230; إلخ.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويقوم أعضاء هيئة التدريس، والأقسام المساندة الأخرى، بتكوين تلك القيم أثناء ممارستهم لواجباتهم الرئيسة المتمثلة في تزويد الأطفال والتلاميذ بالمفهومات، والمعارف، والمهارات التي تتفق مع شخصياتهم.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويذكر كثير من الباحثين في مجال تعليم القيم أنه من المستحيل أن يتجنب المعلم تدريس القيم حتى ولو حاول ذلك، لأن كل ما يقوله ويفعله يعكس ما يقوِّمه ويراه مهماً، أو غير مهم وغير مرغوب فيه</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"><span style="font-family:'Times New Roman', serif;font-size:small;">(15)</span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويؤكد هذا المعنى (ميشل) (</span><span style="font-family:'Times New Roman';"><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr">Michaelis</span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">) إذ يركز على أهمية فكرتين أساس تؤخذان في الحسبان قبل مناقشة طرق تدريس القيم، هما:</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">1-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">إن القيم والاتجاهات مخرجات أساس يتعذر إغفالها كنتيجة للتدريس.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">2-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">أن المخرجات الإيجابية يتوقع أن تحدث في الصف الذي يسوده جَوٌّ من الاحترام، وتوجد فيه أنشطة مشوقة تثير استجابات عاطفية، لأن القيم ذات جذور انفعالية.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وفيما يلي الطريقة التي يتم بموجبها تكوين القيم الشخصية وتنميتها. إنها تتم عبر مرحلتين، هما:</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">أولاً: مرحلة غرس القيم (أي تكوينها): يتم في هذه المرحلة غرس العديد من القيم الشخصية المرغوب فيها، التي تُلائم مستقبل الطفل أو التلميذ، بالأساليب الآتية:</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">1- يتم الحديث عن أهمية هذه القيم لفظاً، وإعادة التأكيد عليها بشكل متكرر ضمن الدروس المنهجية في كثير من المقررات الدراسية.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">2- يمكن غرس هذه القيم بطرق غير مباشرة، مثل القدوة، بمعنى أن يمثل المعلم أو المدرب القدوة الحسنة لطلابه في تجسيد هذه القيم على ذاته، فلا يأمرهم بشيء ما ثم يتصرف هو بخلاف ذلك، حسب ما قال الشاعر العربي في هذا المعنى:</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">لا تَنْهَ عن خُلُقٍ وتأتي مثلَه       عارٌ عليك إذا فعلتَ عظيمُ</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">3- يمكن تكوين القيم الشخصية المرغوب فيها من خلال صنع النماذج كأمثلة يحتذى بها؛ فيذكر أمثلة من التاريخ اتصفت بهذه القيم وكانت سبباً في نجاحها، من ذلك نماذج من سيرة الرسول الكريم محمد بن عبد الله (صلى الله عليه وسلم)، فهو القدوة الحسنة في القيم النبيلة كالصدق، والأمانة، والرحمة، والعدل، الشجاعة، &#8230; إلخ، ثم سير الخلفاء الراشدين، والسلف الصالح، مثل: خالد بن الوليد، وسعد بن أبي وقاص، وسعد بن عُبادة، وطارق بن زياد &#8230; وغيرهم، فذكر هذه النماذج باستمرار، وبإلقاء ممتع ومشوق، يجعل الطالب يتشوق لسماع سيرتهم، ومن ثم التأسي بهم في قيمهم وأخلاقهم، فتتشكل عنده قيم شخصية وتنمو على نمط القيم التي اتصفت بها تلك النماذج.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ثانيا: مرحلة التعزيز: في هذه المرحلة يتم تعزيز هذه القيم، سواء أكان ذلك بصيغة إيجابية أم بصيغة سلبية. وقد يكون التعزيز إما بصورة لفظية وإما بصورة غير لفظية. فمثلاً عند غرس قيمة الأمانة؛ يتم تعزيزها إيجاباً عن طريق بعض الحوافز المعنوية لمن يتحلى بها، ويتم تعزيزها سلباً من خلال توقيع العقوبات على من يخل بها من الأطفال أو التلاميذ. ويمكن أن يكون التعزيز بصورة غير لفظية، ففي حالة التعزيز الإيجابي يبدي ابتسامته ورضاه، وفي حالة التعزيز السلبي يظهر المعلم أو المدرب امتعاضه وعدم رضاه عند مخالفة أي من مقتضيات الأمانة.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"> </span><span style="font-size:14pt;color:blue;"><span style="font-family:'Times New Roman';">9-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">خصائص القيم الشخصية:</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">يُعد مفهوم القيم من المفاهيم المتشعبة، التي تدخل ضمن العديد من التخصصات المختلفة -كما أسلفنا- ولذلك فقد وضع الباحثون عدداً من الصفات والسمات المشتركة التي تسهم في توضيح هذا المفهوم. منها:</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">1-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم عنصر أساس في حياة كل إنسان سويّ، فهي مرشدة وموجهة لكثير من النشاط الحر الإرادي.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">2-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تصطبغ القيم بالصبغة الاجتماعية؛ أي أنها تنطلق من إطار اجتماعي.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">3-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم مكتسبة، إذ يتعلمها الفرد عن طريق التربية الاجتماعية والتنشئة في نطاق الجماعة.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">4-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم ذاتية اجتماعية، ولها أثر بارز في السلوك العام والخاص لدى الفرد والجماعة، وفي تحديد كثير من العلاقات مع بعض أفراد الجماعات الأخرى.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">5-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم ذات ثبات واستقرار نفسي واجتماعي نسبي، لكن هذا الثبات يسمح بالتغيير والتبديل إذا أراد الفرد ذلك بعزيمة صادقة.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">6-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">يتميز بعض الأفراد بقيم فردية خاصة هيمنت على جل وقتهم ونشاطاتهم، ودوافعهم وسلوكهم، وقد كان من هؤلاء الأفراد نوابغ العلماء، والمفكرون والمخترعون، والفنانون، والقادة العسكريون، الذين استفادت منهم المجتمعات الإنسانية في شتى المجالات</span>(16)<span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">7-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم هرمية: أي أن قيم كل فرد تكون مرتبة تنازلياً طبقاً لأهميتها له، من الأهم إلى المهم، حيث تسود لدى كل فرد القيم الأكثر أهمية بالنسبة له.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">8-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم عمومية: فهي تشكل طابعاً قومياً عاماً مشتركاً بين جميع طبقات المجتمع الواحد.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">9-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تتضمن القيم نوعاً من الرأي والحكم على شخص معين أو شيء أو معنى معين</span>(19)<span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">10-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                    </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم أكثر ثباتاً من الميول والاتجاهات، وتقاوم التغيير.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">11-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                    </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تكون القيم إما صريحة تتضح من خلال التلفظ بها، أو ضمنية تتضح من خلال سلوك الفرد وأنشطته المختلفة</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"><span style="font-family:'Times New Roman', serif;font-size:small;">(18)</span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:blue;"><span style="font-family:'Times New Roman';">10-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                    </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">وظائف القيم الشخصية:</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">إن القيم من أهم مكونات الشخصية، لذلك فهي تعمل على تشكيل الكيان النفسي للفرد، من خلال قيامها بخمس وظائف أساس، هي:</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">1-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">أن القيم تزود الفرد بالإحساس بالغرض مما يقوم به، وتوجهه نحو تحقيقه.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">2-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تهيِّئ الأساس للعمل الفردي والعمل الجماعي الموحد.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">3-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تتخذ كأساس للحكم على سلوك الآخرين.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">4-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تمكّن الفرد من معرفة ما يتوقعه من الآخرين وماهية ردود الفعل.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">5-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">توجد لديه إحساسا بالصواب والخطأ</span>(19)<span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ومن وظائف القيم في الأفراد والمجتمعات:</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">6-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">أنها توفِّر الوسائل المطلوبة لتحديد جدارة الأفراد والجماعات، فهي تساعد الفرد على معرفة موقعة في المجتمع على أساس تقويم الناس له.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">7-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تساعد القيم الناس على تركيز اهتمامهم على العناصر المادية المرغوب فيها والضرورية؛ فقيمة الأشياء ليست في ذاتها فحسب، بل هي نتيجة لما يضفيه المجتمع عليها من اهتمام وتثمين.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">8-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">إن جميع الأساليب المثالية للسلوك والتفكير في المجتمع تتجسد في القيم، وعلى هذ الأساس تصبح القيم أشبه بالخطط الهندسية للسلوك المقبول اجتماعياً، بحيث يصبح الأفراد قادرين على إدراك أفضل الطرق للعمل والتفكير.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">9-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تسهم القيم في توجيه الناس في اختيار الأدوار الاجتماعية والنهوض بها، كما تشجعهم على القيام بالأعباء المسندة إليهم بشكل ينسجم وتوقعات المجتمع.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">10-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">للقيم دور كبير في تحقيق الضبط الاجتماعي، فهي تؤثر في الناس لكي يجعلوا سلوكهم مطابقاً للقواعد الأخلاقية، كما تعمل على كبح جماح العواطف السلبية التي قد تدفع إلى الانحراف والتمرد على نظم المجتمع الأخلاقية وتولد الشعور بالذنب والخجل في نفوس الناس عند تجاوزهم المعايير.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">11-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم هي أداوات التضامن الاجتماعي، فوحدة الجماعات تستند إلى وجود القيم المشتركة، مما يجعل الناس ينجذبون إلى بعضهم بعضا عندما يشعرون بتماثل الأخلاق والعقائد التي يعتنقونها</span></strong><strong>(20)<span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:blue;"><span style="font-family:'Times New Roman';">11-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                    </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">المبادئ العامة لتدريس القيم:</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">عند التعامل مع القيم تعلماً وتعليماً ينبغي مراعاة مجموعة من المبادئ العامة التي توجه عمليات اكتسابها وتعلمها منها:</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">1.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم والاقتناع العقلي الحر: فبناء القيم الصحيحة يقوم على قاعدة واضحة من الاقتناع العقلي والاختيار الحر، بعيداً عن التلقين والإكراه والإجبار، فالقيم التلقينية والمفروضة لا تتسم بالثبات والاستمرار، ولا تشكل وجداناً حقيقياً عند الفرد، ذلك لأن القيم قضية تصورية وجدانية متأصلة في النفس البشرية، وعليه لا بد من مراعاة قيامها على قاعدة عقلية ممزوجة بالعاطفة والوجدان حتى تتشكل عند الفرد بصورة صحيحة.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">2.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم والتفكير: فالقيم ترتبط بالتفكير ارتباطاً وثيقاً، فالطريقة التي يفكر فيها الفرد تصبغ مظاهر حياته كافة وتحدد أنماط القيم والسلوك التي تصدر عنه.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">3.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم والاعتقاد: الاعتقاد من أقوى العوامل المؤثرة في بناء القيم وتشكيلها عند الأفراد، ويشمل الاعتقاد تصور الفرد لحقائق الوجود الكبرى، واعتقاد الفرد عن ذاته، واعتقاده عن معنى الأشياء وأسبابها.</span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">4.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم ومواقف الصراع القيمي: يعتمد تعليم القيم على تخطيط مجموعة من المواقف التعليمية المتنوعة، وتعتمد هذه المواقف على عرض القيمة المتعلمة في صورة مشكلة قيمية تضم قيمتين متصارعتين، قد يعبر عنها بالقصص أو بالحوار والمناقشة. وتعليم القيم عبر المواقف القيمية المتصارعة يضع المتعلم مع الخبرة القيمية المباشرة، ولا يقف به عند الدراسة النظرية التي تفرض القيم فرضاً دون تأسيسها على رؤية واضحة، وقاعدة معرفية ووجدانية حقيقية. وتهيئة المواقف القيمية تساعد الطلبة على الاختيار الواعي، ونقد قيمهم وتقويمها في إطار من المعرفة المعمقة، والتفكير في عواقب ونتائج ما يختارون.</span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">5.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم والقدوة: للقدوة الحسنة تأثيرها البالغ في التنشئة بجوانبها المختلفة، فالإنسان يتعلم من الأفعال والسلوكيات الحية أكثر مما يتعلم مما يلقى عليه من معلومات وتوجيهات ومعارف نظرية لا واقع لها، ومن خلال القدوة الحسنة والنماذج المشرفة يتشرب الفرد القيم الإيجابية بتلقائية وعفوية</span><span class="MsoFootnoteReference"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman',serif;">]</span></span></span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"><span style="font-family:'Times New Roman';"> </span></span><span style="font-size:14pt;color:blue;"><span style="font-family:'Times New Roman';">12-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                    </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">دور المعلم في تعليم القيم: </span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">12-1- الأدوار النظرية وتتضمن:</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">1.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">شعور المعلم بأهمية دوره في تعليم القيم وأنها جزء رئيس من عمله التربوي، والاهتمام بالموضوعات القيمية وإبرازها من خلال المحتوى التعليمي والأهداف التعليمية.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">2.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">رصد منظومة القيم السائدة بين الطلبة، وتصنيفها إلى قيم إيجابية يجب تعزيزها، وأخرى سلبية ينبغي الكشف عن أضرارها على الفرد والمجتمع والتخلص منها.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">3.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تحديد مجموعة من القيم التي يجب على الطلبة تمثلها خلال العام الدراسي وتوزيعها على أشهر السنة والعمل على معالجتها وتعليمها.</span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">4.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ربط القيم بالعقيدة الإسلامية السمحة، وبقواعد السلوك الإسلامي القويم الذي يشعر الفرد بالاعتزاز، والسعادة النفسية وتقدير الذات، واحترام الآخرين.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">5.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">الكشف عن مظاهر الصراع القيمي وأسبابه، وخطورة القيم السلبية على الناشئة والمتعلمين.</span><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';"> </span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';"> </span></strong><strong><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">12-2- الأدوار التطبيقية وتتضمن:</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">1.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">السلوك الشخصي المتوافق مع القيم الحميدة باعتبار المعلم أسوة وقدوة حسنة.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">2.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تقديم نماذج وأمثلة إيجابية توضح نتائج الالتزام بالقيم الحميدة.</span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">3.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">توظيف طرائق واستراتيجيات تعليم القيم المختلفة في المواقف التعليمية.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">4.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">توفير فرص للحوار والمناقشة حول الأبعاد القيمية للمحتوى الدراسي.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">5.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تخصيص قراءات وواجبات تهتم بالجانب القيمي ضمن موضوعات الدراسة الأكاديمية.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">6.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تضمين أساليب التقويم والاختبارات مواقف تتعلق بالسلوك القيمي للطلبة.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;"><span style="font-family:'Times New Roman';">7.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">التعاون مع الأسرة وأولياء الأمور والزملاء على تعزيز القيم الإيجابية والتخلص من القيم السلبية.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">الخلاصة:</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيمة هي ما يعدُّه الفرد مهمّاً، وذا قيمة في حياته. وهو يسعى دائماً إلى أن يكون سلوكه متسقاً، ومتوافقاً مع ما يؤمن به من هذه القيم.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وتُعد القيم الشخصية من العناصر الأساس لثقافة المنظمات، أو ما يطلق عليها الثقافة التنظيمية، فهي تُؤثّر تأثيراً كبيراً في حياة الأفراد الخاصة والعملية، بوصفها أحد المكونات الأساس للشخصية، ويشمل تأثيرها سلوك الأفراد، واتجاهاتهم، وعلاقاتهم. وهي بذلك توجِـد إطاراً مهماَّ لتوجيه سلوك الأفراد والجماعات وتنظيمه داخل المنظمات وخارجها، إذ تقوم بدور المراقب الداخلي الذي يُراقب أفعال الفرد وتصرفاته(</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"><span style="font-family:'Times New Roman', serif;">22)</span><span style="font-family:'Simplified Arabic';">. </span></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ولا يمكن إغفال دراسة القيم الشخصية عند تحليل السلوك الإنساني، وفهم السلوك التنظيمي لدى جميع الجماعات والمنظمات الرسمية وغير الرسمية. إذ تقوم هذه الجماعات والمنظمات بتزويد أفرادها بالمعارف، والمعلومات المختلفة، وتكسبهم المهارات القيادية، والسلوكية، والمهنية التي تُلائم مستقبلهم القيادي، وتمكنهم من إنجاز أعمالهم بأعلى قدر ممكن من الكفاءة، والفعالية.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويُعد تشكيل القيم الشخصية وتنميتها -وبخاصة قيم العمل، ومنها: (الانضباط والمواظبة، والأمانة، والعدل، والإنجاز، والعمل الجماعي &#8230; إلخ)- هي الشق الآخر المكمل لشخصية القائد الناجح. وقد تناولنا في هذه المقالة مفهوم القيم الشخصية، وأنواعها، وكيفية تكوينها، وأخيراً دور الجماعات والمنظمات في تكوينها، وتنميتها.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"> </span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">المراجع:</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">1-العوا، عادل (1987م)، كتاب الفكر العربي الإسلامي، الأصول والمبادئ، تونس: المنظمة العربية للثقافة والإعلام &#8211; إدارة البحوث التربوية.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">2- البستاني، المعلم بطرس (1977م)، محيط المحيط، قاموس مطول للغة العربية، بيروت: مكتبة لبنان.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"> 3- مرعي، توفيق وبلقيس، أحمد (1984م)، الميسر في علم النفس الاجتماعي، ط2، عمان: دار الفرقان للنشر والتوزيع.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">4- وحيد، أحمد عبد اللطيف (2001م)، علم النفس الاجتماعي، عمان: دار المسيرة للنشر والتوزيع.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">5- ذياب، فوزية (1966م)، القيم والعادات الاجتماعية، القاهرة: دار الكتاب العربي.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">6- المعايطة، خليل عبد الرحمن (2000م)، علم النفس الاجتماعي، عمان: دار الفكر للطباعة والنشر.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">7- الهاشمي، عبد الحميد محمد (1984م)، المرشد في علم النفس الاجتماعي، جدة: دار الشرق</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">8- عيسى، محمد رفيق (1984م)، توضيح القيم أم تصحيح القيم، الكويت: ندوة علم النفس التربوي &#8211; مؤسسة الكويت للتقدم العلمي.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">9- النوري، قيس (1981م)، الحضارة والشخصية، الجمهورية العراقية، وزارة التعليم العالي والبحث العلمي.</span></strong></p>
<p style="text-align:right;"><strong><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">10- الشعوان، عبد الرحمن محمد (1997م)، القيم وطرق تدريسها في الدراسات الاجتماعية، مجلة جامعة الملك سعود، م6، العلوم التربوية والدراسات الإسلامية.</span><span style="font-size:14pt;" dir="ltr"><span style="font-family:'Times New Roman';"> </span></span></strong></p>
<div>
<div style="text-align:right;"><strong><span class="MsoFootnoteReference"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman',serif;">[1]</span></span></span><span style="font-family:'Times New Roman';"> &#8211; </span><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">العليوات، محمد  (2003م)، القيم والأعراف قراءة في التحولات الاجتماعية، بيروت، دار المحجة ودار الواحة، ط 1، ص 156 </span></strong></div>
<div style="text-align:right;"><strong><span class="MsoFootnoteReference"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman',serif;">[2]</span></span></span><span style="font-family:'Times New Roman';font-size:x-small;">- </span><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">الجن، 19</span></strong></div>
<div style="text-align:right;"><strong><span class="MsoFootnoteReference"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman',serif;">[3]</span></span></span><span style="font-family:'Times New Roman';font-size:x-small;">- </span><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">النساء، 34</span></strong></div>
<div style="text-align:right;"><strong><span class="MsoFootnoteReference"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman',serif;">[4]</span></span></span><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">العوا، عادل (1987م)، كتاب الفكر العربي الإسلامي، الأصول والمبادئ، تونس: المنظمة العربية للثقافة والإعلام- إدارة البحوث التربوية، ص215-216.</span></strong></div>
<div style="text-align:right;"><strong><span class="MsoFootnoteReference"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman',serif;">[5]</span></span></span><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">- البستاني، المعلم بطرس (1977م)، محيط المحيط، قاموس مطول للغة العربية، بيروت مكتبة لبنان، د.ت، ص 764</span></strong></div>
<div style="text-align:right;"><strong><span class="MsoFootnoteReference"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman',serif;">[6]</span></span></span><span style="font-family:'Times New Roman';font-size:x-small;">- </span><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">رسلان، 1990،8-ص 10</span></strong></div>
<div style="text-align:right;"><strong><span class="MsoFootnoteReference"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman',serif;">[7]</span></span></span><span style="font-family:'Times New Roman';">- </span><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">مرعي، توفيق وبلقيس، أحمد (1984م)، الميسر في علم النفس الاجتماعي، ط2، عمان: دار الفرقان للنشر والتوزيع، ص216-217</span></strong></div>
<div style="text-align:right;"><strong><span class="MsoFootnoteReference"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman',serif;">[8]</span></span></span><span style="font-family:'Times New Roman';">- </span><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">الأهواني، أحمد فؤاد (1962)، القيم الروحية في الإسلام، القاهرة، د.ط.، ص 20</span></strong></div>
<div style="text-align:right;"><strong><span class="MsoFootnoteReference"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman',serif;">[9]</span></span></span><span style="font-family:'Times New Roman';">- </span><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">محمود، زكي، (1953)، خرافة الميتافيزيقا، القاهرة، مكتبة النهضة المصرية، د.ت.، ص 34.</span></strong></div>
<div style="text-align:right;"><strong><span class="MsoFootnoteReference"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman',serif;">[10]</span></span></span><span style="font-family:'Times New Roman';"> &#8211; </span><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">المسيري، عبد الوهاب (2000)، الموسوعة اليهودية الصهيونية، قرص مدمج، باب التراجم</span></strong></div>
<div style="text-align:right;"><strong><span class="MsoFootnoteReference"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman',serif;">[11]</span></span></span><span style="font-family:'Times New Roman';">- </span><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وحيد، أحمد عبد اللطيف (2001م)، علم النفس الاجتماعي، عمان: دار المسيرة للنشر والتوزيع، ص68</span></strong></div>
<div style="text-align:right;"><strong><span class="MsoFootnoteReference"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman',serif;">[12]</span></span></span><span style="font-family:'Times New Roman';font-size:x-small;">- </span><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">صحيح مسلم، ج4 ص 2047، حيث رقم 2658</span></strong></div>
<div style="text-align:right;"><strong><span class="MsoFootnoteReference"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman',serif;">[13]</span></span></span><span style="font-family:'Times New Roman';font-size:x-small;">- </span><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ذياب، فوزية (1966م)، القيم والعادات الاجتماعية، القاهرة: دار الكتاب العربي، ص 344-345</span></strong></div>
<div style="text-align:right;"><strong><span class="MsoFootnoteReference"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman',serif;">[14]</span></span></span><span style="font-family:'Times New Roman';font-size:x-small;">- </span><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">المعايطة، خليل عبد الرحمن (2000م)، علم النفس الاجتماعي، عمان: دار الفكر للطباعة والنشر، ص 187</span></strong></div>
<div style="text-align:right;"><strong><span class="MsoFootnoteReference"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman',serif;">[15]</span></span></span><span style="font-size:12pt;"><span style="font-family:'Times New Roman';">- </span></span><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">الشعوان، عبد الرحمن محمد (1997م)، القيم وطرق تدريسها في الدراسات الاجتماعية، مجلة جامعة الملك سعود، م6، العلوم التربوية والدراسات الإسلامية، ص 168</span></strong></div>
<div style="text-align:right;"><strong><span class="MsoFootnoteReference"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman',serif;">[16]</span></span></span><span style="font-family:'Times New Roman';">- </span><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">الهاشمي، عبد الحميد محمد (1984م)، المرشد في علم النفس الاجتماعي، جدة: دار الشرق.، ص142-143</span></strong></div>
<div style="text-align:right;"><strong><span class="MsoFootnoteReference"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman',serif;">[17]</span></span></span><span style="font-family:'Times New Roman';font-size:x-small;">- </span><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">المعايطة، مرجع سابق، ص188-189</span></strong></div>
<div style="text-align:right;"><strong><span class="MsoFootnoteReference"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman',serif;">[18]</span></span></span><span style="font-family:'Times New Roman';font-size:x-small;">- </span><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وحيد، مرجع سابق، ص60</span></strong></div>
<div style="text-align:right;"><strong><span class="MsoFootnoteReference"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman',serif;">[19]</span></span></span><span style="font-family:'Times New Roman';">- </span><span style="font-family:'Simplified Arabic';">عيسى، محمد رفيق (1984م)، توضيح القيم أم تصحيح القيم، الكويت: ندوة علم النفس التربوي، مؤسسة الكويت للتقدم العلمي، ص111</span></strong></div>
<div style="text-align:right;"><strong><span class="MsoFootnoteReference"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman',serif;">[20]</span></span></span><span style="font-family:'Times New Roman';font-size:x-small;">- </span><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">النوري، قيس (1981م)، الحضارة والشخصية، الجمهورية العراقية، وزارة التعليم العالي والبحث العلمي، ص69-70</span></strong></div>
<div style="text-align:right;"><strong><span class="MsoFootnoteReference"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman',serif;">[21]</span></span></span><span style="font-family:'Times New Roman';">- </span><span style="font-family:'Simplified Arabic';">د. ماجد زكي الجلاد (2005)، تعليم القيم وتعلمها، ط 1، 1426 هـ-2005م، دار المسيرة، مركز تطوير المناهج والمواد التعليمية، ص 8 </span></strong></div>
<div style="text-align:right;"><strong><span class="MsoFootnoteReference"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman',serif;">[22]</span></span></span><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-family:'Times New Roman';font-size:x-small;">-</span></span><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">عوض بن سعيد العمري، تكوين القيم الشخصية وتنميتها، زيارة يوم  12/11/2007، على الساعة 20: 30، للموقع: </span><span style="font-size:12pt;color:black;"><span style="color:windowtext;text-decoration:none;" dir="ltr"><span style="font-family:'Times New Roman';">http://www.kkmaq.gov.sa/Detail.asp?InNewsItemID=173061</span></span></span></strong></div>
</div>
<br />Filed under: <a href='http://ibnalahmar.wordpress.com/category/uncategorized/'>Uncategorized</a>, <a href='http://ibnalahmar.wordpress.com/category/%d8%a3%d8%af%d8%b9%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%82%d8%b1%d8%a2%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%83%d8%b1%d9%8a%d9%85-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%a5%d9%86%d9%83%d9%84%d9%8a%d8%b2%d9%8a/'>أدعية من القرآن الكريم بالإنك</a>  <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gocomments/ibnalahmar.wordpress.com/21/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/comments/ibnalahmar.wordpress.com/21/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godelicious/ibnalahmar.wordpress.com/21/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/delicious/ibnalahmar.wordpress.com/21/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gofacebook/ibnalahmar.wordpress.com/21/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/facebook/ibnalahmar.wordpress.com/21/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gotwitter/ibnalahmar.wordpress.com/21/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/twitter/ibnalahmar.wordpress.com/21/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gostumble/ibnalahmar.wordpress.com/21/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/stumble/ibnalahmar.wordpress.com/21/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godigg/ibnalahmar.wordpress.com/21/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/digg/ibnalahmar.wordpress.com/21/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/goreddit/ibnalahmar.wordpress.com/21/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/reddit/ibnalahmar.wordpress.com/21/" /></a> <img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=ibnalahmar.wordpress.com&amp;blog=2549028&amp;post=21&amp;subd=ibnalahmar&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://ibnalahmar.wordpress.com/2011/12/07/%d8%a7%d9%84%d9%82%d9%8a%d9%85-%d8%a7%d9%84%d8%b4%d8%ae%d8%b5%d9%8a%d8%a9-%d9%88%d9%83%d9%8a%d9%81%d9%8a%d8%a9-%d8%a7%d9%83%d8%aa%d8%b3%d8%a7%d8%a8%d9%87%d8%a7-2/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
	
		<media:content url="http://0.gravatar.com/avatar/c31131d8dde2343c9f3cfd08042129e2?s=96&#38;d=identicon&#38;r=G" medium="image">
			<media:title type="html">ibnalahmar</media:title>
		</media:content>

		<media:content url="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/chameau.gif" medium="image">
			<media:title type="html">chameau.gif</media:title>
		</media:content>
	</item>
		<item>
		<title></title>
		<link>http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/</link>
		<comments>http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/#comments</comments>
		<pubDate>Mon, 21 Jan 2008 02:11:01 +0000</pubDate>
		<dc:creator>ibnalahmar</dc:creator>
				<category><![CDATA[Uncategorized]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/</guid>
		<description><![CDATA[أدعية من القرآن الكريم مترجمة إلى اللسان الإنجليزي  1-(رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ) [البقرة/201]    &#8220;Our Lord! Give us in this world that which is good and in the Hereafter that which is good, and save us from the torment of the Fire!&#8221; (2/201)   2- (رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا [...]<img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=ibnalahmar.wordpress.com&amp;blog=2549028&amp;post=41&amp;subd=ibnalahmar&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p align="center"><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"></a></p>
<p><a rel="attachment wp-att-46" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/46/" title="2591.gif"></a><a rel="attachment wp-att-45" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/45/" title="award_ribbon.jpg"></a></p>
<p><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"></p>
<div style="text-align:center;"><a rel="attachment wp-att-47" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/47/" title="computer-shaking.gif"></a><a rel="attachment wp-att-48" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/48/" title="running.gif"></a><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"><img src="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/moving-bismillah.gif?w=450" alt="moving-bismillah.gif" /></p>
<div style="text-align:center;"></div>
<div style="text-align:center;"></div>
<div style="text-align:center;"></div>
<p></a></div>
<p></a></p>
<div style="text-align:center;"></div>
<div style="text-align:center;"></div>
<div style="text-align:center;"></div>
<div style="text-align:center;"></div>
<div style="text-align:center;"></div>
<div style="text-align:center;"></div>
<div style="text-align:center;"><a rel="attachment wp-att-42" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/42/" title="48_salaam.gif"><img width="416" src="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/48_salaam.gif?w=416&#038;h=64" alt="48_salaam.gif" height="64" style="width:437px;height:87px;" /></a></div>
<div style="text-align:center;"></div>
<div style="text-align:center;"></div>
<div style="text-align:center;"></div>
<div style="text-align:center;"></div>
<div style="text-align:center;"></div>
<div style="text-align:center;"></div>
<div style="text-align:center;">
<div style="text-align:center;"><a rel="attachment wp-att-43" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/43/" title="arabic-jeem.jpg"></a></div>
<p><img src="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/arabic-jeem.jpg?w=450" alt="arabic-jeem.jpg" /><a rel="attachment wp-att-44" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/44/" title="al-ahmar.gif"><img width="148" src="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/al-ahmar.gif?w=148&#038;h=116" alt="al-ahmar.gif" height="116" /></a></div>
<div style="text-align:center;"></div>
<div style="text-align:center;"></div>
<div style="text-align:center;"><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';">أدعية من القرآن الكريم </span></b></div>
<div style="text-align:center;"><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></b></div>
<div style="text-align:center;"><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></b></div>
<div style="text-align:center;"><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></b></div>
<div style="text-align:center;"><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></b></div>
<div style="text-align:center;"><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></b></div>
<div style="text-align:center;"><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></b></div>
<div style="text-align:center;"><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></b></div>
<div style="text-align:center;"><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';">مترجمة إلى اللسان الإنجليزي</span></b></div>
<div style="text-align:center;"><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></b></div>
<div style="text-align:center;"><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></b></div>
<div style="text-align:center;"><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></b></div>
<div style="text-align:center;"><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></b></div>
<div style="text-align:center;"><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></b></div>
<div style="text-align:center;"><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></b></div>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></b></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><span> </span></span></b><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"></span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>1</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">-(رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ) [البقرة/</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">201</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">]</span></b></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';"> </span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:green;font-family:'Tahoma','sans-serif';"> </span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><br />
</span></b><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl">&#8220;</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">Our Lord! </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">Give us in this world that which is good and</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">in the Hereafter that which is good, and save us from the torment of the Fire</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span>!&#8221; (2/201) </span><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"> </span></b>
</p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span></b></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">2</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">- (رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ) [البقرة/</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">250</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">]</span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:green;font-family:'Tahoma','sans-serif';"> </span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><br />
</span></b><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl">&#8220;</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">Our Lord! Pour forth on us patience and make us</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">victorious over the disbelieving people.&#8221; (2/250)</span>
</p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';"></span></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';"> </span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">3</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">- (رَبَّنَا لاَ تُؤَاخِذْنَا إِن نَّسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا رَبَّنَا وَلاَ تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِنَا رَبَّنَا وَلاَ تُحَمِّلْنَا مَا لاَ طَاقَةَ لَنَا بِهِ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنتَ مَوْلاَنَا فَانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ) [البقرة/</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">286</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">] </span></b></p>
<p><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl">&#8220;</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">Our Lord! Put not on us a burden greater than we have</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">strength to bear. Pardon us and grant us Forgiveness. Have mercy on us. You are</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">our Maula (Patron, Supporter and Protector, etc.) and give us victory over the</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">disbelieving people.&#8221; (2/286)</span></p>
<p></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">4</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">- (رَبَّنَا لاَ تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنتَ الْوَهَّابُ) [آل عمران/</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">8</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">] </span></b></p>
<p></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl">&#8220;</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">Our Lord! Let not our hearts deviate</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span>) </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">from the truth) after You have guided us, and grant us mercy from You. Truly</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span>, </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">You are the Bestower.&#8221; (3/8</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span>(</span><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"> </span></b></p>
<p></span></b></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">5</span></b></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">5</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">- (رَبَّنَا إِنَّنَا آمَنَّا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ) [آل عمران/</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">16</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">] </span></b></p>
<p><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl">&#8220;</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">Our Lord! We have indeed believed, so forgive us our sins</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">and save us from the punishment of the Fire.&#8221; (3/16)</span></p>
<p></span></b><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><br />
</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">6</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">- ( رَبِّ هَبْ لِي مِن لَّدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعَاء) [آل عمران/</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">38</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">] </span></b></p>
<p></span><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl">&#8220;</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">O my Lord! Grant me from You, a</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">good offspring. You are indeed the All-Hearer of invocation.&#8221; (3/38)</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"> </span></b></p>
<p></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">7</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">- (رَبَّنَا آمَنَّا بِمَا أَنزَلَتْ وَاتَّبَعْنَا الرَّسُولَ فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَِ) [آل عمران/</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">53</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">] </span></b></p>
<p></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl">&#8220;</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">Our Lord</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span>! </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">We believe in what You have sent down, and we follow the Messenger [‘Iesa</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl">[</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';"><span dir="ltr"></span>(Jesus</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl">(</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';"><span dir="ltr"></span>(3/53)</span></p>
<p></span></b><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';"></span><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">8</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">- (ربَّنَا اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَإِسْرَافَنَا فِي أَمْرِنَا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَِ) [آل عمران/</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">147</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">] </span></b></p>
<p></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl">&#8220;</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">Our Lord! Forgive us our sins and our</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">transgressions (in keeping our duties to You), establish our feet firmly, and</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">give us victory over the disbelieving folk.&#8221; (3/147)</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span></p>
<p></span></b><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><br />
</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">9</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">- (رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذا بَاطِلاً سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ رَبَّنَا إِنَّكَ مَن تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنصَارٍ رَّبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِلإِيمَانِ أَنْ آمِنُواْ بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الأبْرَارِ رَبَّنَا وَآتِنَا مَا وَعَدتَّنَا عَلَى رُسُلِكَ وَلاَ تُخْزِنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّكَ لاَ تُخْلِفُ الْمِيعَاد ِ) [آل عمران/</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">191-194</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">] </span></b></p>
<p></span><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl">&#8220;</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">Our Lord! You</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">have not created (all) this without purpose, glory to You! (Exalted be You above</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">all that they associate with You as partners). Give us salvation from the</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">torment of the Fire. *Our Lord! Verily, whom You admit to the Fire, indeed, You</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">have disgraced him, and never will the Zaalimoon (polytheists and wrong-doers</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl">(</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">find any helpers. *Our Lord! Verily, we have heard the call of one (Muhammad</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">p.b.u.h.) calling to Faith: &#8216;Believe in your Lord,&#8217; and we have believed. *Our</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">Lord! Forgive us our sins and remit from us our evil deeds, and make us die in</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">the state of righteousness along with Al-Abraar (those who are obedient to Allah</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">and follow strictly His Orders). *Our Lord! Grant us what You promised unto us</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">through Your Messengers and disgrace us not on the Day of Resurrection, for You</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">never break (Your) Promise.&#8221; (3/191-194)</span></p>
<p></span></b><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><br />
</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">10</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">- (رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنفُسَنَا وَإِن لَّمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ) [الأعراف/</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">23</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">] </span></b></p>
<p></span><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl">&#8220;</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">Our Lord! We have wronged ourselves. If</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">You forgive us not, and bestow not upon us Your Mercy, we shall certainly be of</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">the losers.&#8221; (7/23)</span></p>
<p></span></b><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><br />
</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">11</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">- (رَبَّنَا لاَ تَجْعَلْنَا مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ) [الأعراف/</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">47</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">] </span></b></p>
<p></span><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl">&#8220;</span></b><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">Our Lord! Place us not with</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">the people who are Zaalimoon (polytheists and wrong doers).&#8221; (7/47)</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"> </span></b></p>
<p></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">12</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">- ( رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَتَوَفَّنَا مُسْلِمِينَ) [الأعراف/</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">126</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">] </span></b></p>
<p></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl">&#8220;</span></b><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">Our Lord! Pour out on us patience, and</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">cause us to </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">die as Muslims.&#8221; (7/126</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span>(</span></p>
<p></span></b><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">13</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">- (حَسْبِيَ اللّهُ لا إِلَـهَ إِلاَّ هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ) [التوبة/</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">129</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">] </span></b></p>
<p></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl">&#8220;</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">Allah is sufficient for me. None has the right to be worshipped but He (Laa ilaaha illa</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">Huwa), in Him I put my trust and He</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">is the Lord of the Mighty Throne.&#8221; (9/129</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span>(</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><br />
</span><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"> </span></b></p>
<p></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">14</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">- (رَبَّنَا لاَ تَجْعَلْنَا فِتْنَةً لِّلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ وَنَجِّنَا بِرَحْمَتِكَ مِنَ الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ) [يونس/</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">85-86</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">] </span></b></p>
<p></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl">&#8220;</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">Our Lord</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span>! </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">Make us not a trial for the folk who are Zaalimoon. And save us by Your Mercy</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">from the disbelieving folk.&#8221; (10/85-86)</span></p>
<p></span></b><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><br />
</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">15</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">- (رَبِّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ أَنْ أَسْأَلَكَ مَا لَيْسَ لِي بِهِ عِلْمٌ وَإِلاَّ تَغْفِرْ لِي وَتَرْحَمْنِي أَكُن مِّنَ الْخَاسِرِينَ) [هود-</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">47</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">] </span></b></p>
<p></span><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl">&#8220;</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">O my Lord! I</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">seek refuge with You from asking You that of which I have no knowledge. And</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">unless You forgive me and have Mercy on me, I would indeed be one of the</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">losers.&#8221; (11/47)</span></p>
<p></span></b><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><br />
</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">16</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">- (رَبِّ اجْعَلْنِي مُقِيمَ الصَّلاَةِ وَمِن ذُرِّيَّتِي رَبَّنَا وَتَقَبَّلْ دُعَاء) [إبراهيم-</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">40</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">] </span></b></p>
<p></span><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl">&#8220;</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">O my Lord! Make me one who performs As-Salaat (Iqaamat-as-Salaat),</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">and (also) from my offspring, our Lord! And accept my invocation.&#8221; (14/40)</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span></p>
<p></span></b><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><br />
</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">17</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">- (رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسَابُ) [إبراهيم-</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">41</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">] </span></b></p>
<p></span><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl">&#8220;</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">Our Lord</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span>! </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">Forgive me and my parents, and (all) the believers on the Day when the reckoning</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">will be established.&#8221; (14/41)</span></p>
<p></span></b><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><br />
</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">18</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">- (رَّبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَأَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ وَاجْعَل لِّي مِن لَّدُنكَ سُلْطَانًا نَّصِيرًا) </span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">[الإسراء-</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">80</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">]</span></b></p>
<p></span></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';"></span></b></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';"> </span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"> </span></b><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl">&#8220;</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">My Lord! Let my entry (to the</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">city of Al-Madinah) be good, and likewise my exit (from the city of Makkah) be</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">good. And grant me from You an authority to help me (or a firm sign or a</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">proof).&#8221; (17/80)</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span></p>
<p><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">19</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">- (رَبَّنَا آتِنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً وَهَيِّئْ لَنَا مِنْ أَمْرِنَا رَشَدًا) [الكهف/</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">10</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">] </span></b></p>
<p></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl">&#8220;</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">Our</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">Lord! Bestow on us mercy from Yourself, and facilitate for us our affair in the</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">right way!&#8221; (18/10)</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span></p>
<p></span></b><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><br />
</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">20</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">- (رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِّن لِّسَانِي يَفْقَهُوا قَوْلِي) [طه/</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">25-28</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">] </span></b></p>
<p></span><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl">&#8220;</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">O my Lord! Open for me my chest. * And ease my</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">task for me. * And make</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">loose the knot from my tongue, that they understand my</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">speech.&#8221; (20/25-28)</span></p>
<p></span></b><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">21</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">- (رَّبِّ زِدْنِي عِلْمًا) [طه/</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">114</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">] </span></b></p>
<p></span><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl">&#8220;</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">My Lord! Increase me in knowledge.&#8221; (20/114)</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span></p>
<p></span></b><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><br />
</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">22</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">- (لا إِلَهَ إِلا أَنتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنتُ مِنَ الظَّالِمِينَ) [الأنبياء/</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">87</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">] </span></b></p>
<p></span><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl">&#8220;</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">None has the right to be worshipped but</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">You (O Allah), Glorified (and Exalted) are You. Truly, I have been of the</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">wrong-doers.&#8221; (21/87)</span></p>
<p></span></b><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">23</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">- (رَبِّ لَا تَذَرْنِي فَرْدًا وَأَنتَ خَيْرُ الْوَارِثِينَ) [الأنبياء/</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">89</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">] </span></b></p>
<p></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl">&#8220;</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">O My Lord! Leave me not</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">single (childless), though You are the Best of the inheritors.&#8221; (21/89)</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"> </span></p>
<p></span></b><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span></b><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">24</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">- (رَّبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ وَأَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَن يَحْضُرُونِ) [المؤمنون/</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">97-98</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">] </span></b></p>
<p></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl">&#8220;</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">My Lord! I</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">seek refuge with You from the whisperings (suggestions) of the Shayateen (devils). And I seek refuge with You, My Lord! Lest they may attend (or come</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">near) me.&#8221; (23/97-98)</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span></p>
<p></span></b><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><br />
</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">25</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">- (رَبَّنَا آمَنَّا فَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا وَأَنتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ) [المؤمنون/</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">109</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">] </span></b></p>
<p></span><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl">&#8220;</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">Our</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">Lord! We believe, so forgive us, and have mercy on us, for You are the Best of</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">all who show mercy!&#8221; (23/109)</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span> </span></p>
<p></span></b><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><b><span style="font-size:8.5pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><br />
</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">26</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">- (رَّبِّ اغْفِرْ وَارْحَمْ وَأَنتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ) [المؤمنون/</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">118</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:#002060;font-family:'Traditional Arabic';">] </span></b></p>
<p></span></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><strong><span> &#8221;</span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">My Lord</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span>! </span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Verdana','sans-serif';">Forgive and have mercy, for You are the Best of those who show mercy</span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span>!&#8221; (118/23)!!</span></strong></p>
<p align="justify" style="text-align:center;"><strong><span style="font-size:12pt;color:darkred;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="rtl"></span></strong></p>
<p><a rel="attachment wp-att-45" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/45/" title="award_ribbon.jpg"><img width="120" src="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/award_ribbon.jpg?w=120&#038;h=90" alt="award_ribbon.jpg" height="90" style="width:165px;height:201px;" /></a><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"> </a><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"></a><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"></a><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"></a><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"></a><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"></a><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"></a><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"></a><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"></p>
<div style="text-align:center;"></div>
<div style="text-align:center;"></div>
<div style="text-align:center;"></div>
<div style="text-align:center;"></div>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0 0 12pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';">مواقع ترجمة مهمة </span></b></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000"> </font></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"> </span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000">http://www.tarjim.com</font></span></p>
<p><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000"> </font></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000">http://www.cimos.com/TradNet.htm</font></span></p>
<p></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000">http://www.ajeeb.com</font></span></p>
<p></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000">http://www.alqamoos.com</font></span></p>
<p></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000">http://www.almisbar.com/salam_trans_a.html</font></span></p>
<p></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000">http://www.world.altavista.com</font></span></p>
<p></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000">http://www.cimos.com/TradNet.htm</font></span></p>
<p></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000">http://www.tarjim.com.sa/ajeeb</font></span></p>
<p></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000">http://www.0border.com</font></span></p>
<p></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><br />
<font color="#000000"> </font></span></p>
<p></span></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000">هذا موقع لترجمة النصوص</font></span></p>
<p><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000">http://www.cimos.com/tradnet.htm</font></span></p>
<p></font></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><br />
<font color="#000000">معجم مترجم ومحرك بحث عن المترادفات</font></span></p>
<p></span></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><a href="http://www.dictionary.com/"><span style="color:windowtext;font-family:'Calibri','sans-serif';text-decoration:none;" dir="ltr">http://www.dictionary.com</span></a></span></p>
<p></a></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></p>
<p><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"><span></span></a></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"></a></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"></a></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"></a></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"></a></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"></a></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"></a></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"></a></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"> <a rel="attachment wp-att-46" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/46/" title="2591.gif"><img src="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/2591.gif?w=450" alt="2591.gif" /></a></font></span></p>
<p></a></span></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span></p>
<p><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="rtl"></span></a></font></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="rtl"></span></a></font></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="rtl"></span></a></font></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="rtl"></span></a></font></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="rtl"></span></a></font></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="rtl"></span></a></font></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="rtl"></span></a></font></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="rtl"></span></a></font></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"><span style="font-size:14pt;line-height:115%;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="rtl"></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0 0 12pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';">معاجم </span></b></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0 0 12pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></b></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0 0 12pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></b></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font color="#000000"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';">معجم مترجم وآلة بحث عن المترادفات والعكس</span></font></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font color="#000000"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></font></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font color="#000000"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></font></p>
<p><font color="#000000"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></font><font color="#000000"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></font><font color="#000000"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></font><font color="#000000"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></font><font color="#000000"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></font><font color="#000000"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></font><font color="#000000"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></font><font color="#000000"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></font><font color="#000000"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><a href="http://www.dictionary.com"><span style="color:windowtext;font-family:'Calibri','sans-serif';text-decoration:none;" dir="ltr">http://www.dictionary.com</span></a></span></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></p>
<p></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"><span></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></a></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></a></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></a></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></a></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></a></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></a></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></a></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></a></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0 0 12pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font color="#000000">معجم ميريام ويبستر للغة الانجليزية</font></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0 0 12pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font color="#000000"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000">http://www.m-w.com</font></span></font></p>
<p></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0 0 12pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font color="#000000">معجم لمختصرات اللغة الانجليزية</font></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0 0 12pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><font color="#000000"></font></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0 0 12pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000">http://www.numa.com/ref/acronym.htm</font></span></font></span></p>
<p><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"></span></font></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000"></font></span></font></span></p>
<p></span></span></p>
<p align="center"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"> معجم آخر</font></span></p>
<p><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></p>
<p align="center"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000">http://www.onelook.com</font></span></p>
<p></font></span></p>
<p align="center"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><br />
</span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><br />
<font color="#000000">معجم للمصطلحات العلمية و الطبية</font></span></p>
<p><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></p>
<p align="center"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000">http://www.sciencekomm.at/advice/dict.html</font></span></p>
<p></font></span>
</p>
<p align="center"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></p>
<p><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0 0 12pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000">موسوعة باللغة الانجليزية</font></span></p>
<p><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0 0 12pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><a href="http://www.encyclopedia.com/"><span dir="ltr">http://www.encyclopedia.com</span></a></span></p>
<p></font></span></a></span></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0 0 12pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0 0 12pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><span></span></span></p>
<p></font></span></a></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0 0 12pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span></p>
<p align="center" style="direction:rtl;line-height:normal;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0 0 12pt;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><font color="#000000"></font></span><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"></p>
<div align="center" style="text-align:center;"></div>
<div align="center" style="text-align:center;"></div>
<div align="center" style="text-align:center;"> <a rel="attachment wp-att-47" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/47/" title="computer-shaking.gif"><img src="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/computer-shaking.gif?w=450" alt="computer-shaking.gif" /></a><a rel="attachment wp-att-40" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/40/" title="moving-bismillah.gif"> </a></div>
<p></a></p>
<div align="center" style="text-align:center;"></div>
<div align="center" style="text-align:center;"></div>
<div align="center" style="text-align:center;"></div>
<div align="center" style="text-align:center;"></div>
<div align="center" style="text-align:center;"></div>
<div align="center" style="text-align:center;"></div>
<div align="center" style="text-align:center;"></div>
<div align="center" style="text-align:center;"></div>
<div align="center" style="text-align:center;"></div>
<div align="center" style="text-align:center;"></div>
<div align="center" style="text-align:center;"></div>
</p>
<p align="center"><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';">مواقع متنوعة لتعليم وتعلم اللغة الانجليزية</span></b></p>
<p align="center"><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></b></p>
<p align="center"><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></b></p>
<p align="center"><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span></b><b><span style="font-size:22pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"></span></b><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';">مواقع مفيدة للطلبة</span></p>
<p><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><br />
<span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><a href="http://www.syvum.com/">http://www.syvum.com</a></span></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"> </span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></p>
<p align="center"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><a href="http://www.childcare.com/">http://www.childcare.com</a></span></p>
<p></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><br />
<span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><a href="http://www.educationplanet.com/">http://www.educationplanet.com</a></span></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"> </span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></p>
<p align="center"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><a href="http://www.comenius.com/">http://www.comenius.com</a></span></p>
<p></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><br />
<span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><a href="http://www.efcafe.com/">http://www.efcafe.com</a></span></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"> </span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></p>
<p align="center"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><a href="http://www.tofel.com/">http://www.tofel.com</a></span></p>
<p></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><br />
<span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><a href="http://www.soon.org.uk/">http://www.soon.org.uk</a></span></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"> </span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></p>
<p align="center"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><a href="http://www.billybear4kids.com/">http://www.billybear4kids.com</a></span></p>
<p></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><br />
<span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><a href="http://www.studyweb.com/">http://www.studyweb.com</a></span></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"> </span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></p>
<p align="center">مواقع مفيدة للمدرسين وللطلبة معا</p>
<p></span></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><br />
<span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><a href="http://www.teachervision.com/">http://www.teachervision.com</a></span></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"> </span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></p>
<p align="center"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><a href="http://www.sitesforteachers.com/">http://www.sitesforteachers.com</a></span></p>
<p></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><br />
<span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><a href="http://www.peakenglish.com/">http://www.peakenglish.com</a></span></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"> </span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></p>
<p align="center"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><a href="http://www.teaching.com/">http://www.teaching.com</a></span></p>
<p></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><br />
<span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><a href="http://children.com/">http://children.com</a></span></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"> </span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></p>
<p align="center"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><a href="http://www.teachers.net/">http://www.teachers.net</a></span></p>
<p><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"></span></p>
<p></span></p>
<p align="center"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';">موقع للمكتبات ودور النشر، وهو موقع مخصص لتعليم وتعلم اللغة الانجليزية</span></p>
<p><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><br />
<span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><a href="http://www.esl-lab.com/">http://www.esl-lab.com</a></span></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"> </span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></p>
<p align="center">مواقع بحث عام في الانجليزية</p>
<p></span></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><br />
<span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><a href="http://www.askjeeves.com/">http://www.askjeeves.com</a></span></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"> </span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></p>
<p align="center"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><a href="http://www.askjeeves.com/">http://www.askjeeves.com</a></span></p>
<p></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><br />
<span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><a href="http://www.ask.com/">http://www.ask.com</a></span></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"> </span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></p>
<p align="center">صفحة خاصة لتعليم قواعد اللغة الانجليزية</p>
<p></span></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><br />
<span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><a href="http://awady77.jeeran.com/"><span style="color:windowtext;font-family:'Calibri','sans-serif';text-decoration:none;" dir="ltr">http://awady77.jeeran.com</span></a></span></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"> </span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><span></span></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></p>
<p align="center">موقع متخصص لتعليم وتعلم اللغة الانجليزيه<span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><a href="http://www.esl-lab.com/"><span style="color:windowtext;font-family:'Calibri','sans-serif';text-decoration:none;" dir="ltr">http://www.esl-lab.com</span></a></span></p>
<p align="center"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></p>
<p align="center"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></p>
<p></span></p>
<p align="center"><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';">لتعليم اللغة الانجليزية عن طريق البريد الالكتروني</span></p>
<p><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><br />
<span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><a href="http://www.english-course.com/">http://www.english-course.com</a></span></span><span style="font-size:14pt;font-family:'Times New Roman','serif';"> </span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></p>
<p align="center"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"><a href="http://www.english2u.com/freelessons.html">http://www.english2u.com/freelessons.html</a></span></p>
<p><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';" dir="ltr"></span></p>
<p></span></p>
<p align="center"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><a href="http://www.englishlearner.com/"><span style="color:windowtext;font-family:'Calibri','sans-serif';text-decoration:none;" dir="ltr">http://www.englishlearner.com</span></a></span></p>
<p align="center"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></p>
<p align="center"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></p>
<p align="center"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></p>
<p align="center"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"> <a rel="attachment wp-att-48" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/48/" title="running.gif"><img src="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/running.gif?w=450" alt="running.gif" /></a></span></p>
<p align="center"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"></span></p>
<p align="center"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><span></span></span></p>
<p align="center"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><span></span></span></p>
<p align="center"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><span></span></span></p>
<p align="center"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><span></span></span></p>
<p align="center"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><span></span></span></p>
<p align="center"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';"><span></span></span></p>
<p></font></span></p>
<br /><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/categories/ibnalahmar.wordpress.com/41/" /> <img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/tags/ibnalahmar.wordpress.com/41/" /> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gocomments/ibnalahmar.wordpress.com/41/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/comments/ibnalahmar.wordpress.com/41/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godelicious/ibnalahmar.wordpress.com/41/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/delicious/ibnalahmar.wordpress.com/41/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gofacebook/ibnalahmar.wordpress.com/41/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/facebook/ibnalahmar.wordpress.com/41/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gotwitter/ibnalahmar.wordpress.com/41/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/twitter/ibnalahmar.wordpress.com/41/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gostumble/ibnalahmar.wordpress.com/41/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/stumble/ibnalahmar.wordpress.com/41/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godigg/ibnalahmar.wordpress.com/41/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/digg/ibnalahmar.wordpress.com/41/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/goreddit/ibnalahmar.wordpress.com/41/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/reddit/ibnalahmar.wordpress.com/41/" /></a> <img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=ibnalahmar.wordpress.com&amp;blog=2549028&amp;post=41&amp;subd=ibnalahmar&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/21/41/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
	
		<media:content url="http://0.gravatar.com/avatar/c31131d8dde2343c9f3cfd08042129e2?s=96&#38;d=identicon&#38;r=G" medium="image">
			<media:title type="html">ibnalahmar</media:title>
		</media:content>

		<media:content url="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/moving-bismillah.gif" medium="image">
			<media:title type="html">moving-bismillah.gif</media:title>
		</media:content>

		<media:content url="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/48_salaam.gif" medium="image">
			<media:title type="html">48_salaam.gif</media:title>
		</media:content>

		<media:content url="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/arabic-jeem.jpg" medium="image">
			<media:title type="html">arabic-jeem.jpg</media:title>
		</media:content>

		<media:content url="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/al-ahmar.gif" medium="image">
			<media:title type="html">al-ahmar.gif</media:title>
		</media:content>

		<media:content url="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/award_ribbon.jpg" medium="image">
			<media:title type="html">award_ribbon.jpg</media:title>
		</media:content>

		<media:content url="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/2591.gif" medium="image">
			<media:title type="html">2591.gif</media:title>
		</media:content>

		<media:content url="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/computer-shaking.gif" medium="image">
			<media:title type="html">computer-shaking.gif</media:title>
		</media:content>

		<media:content url="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/running.gif" medium="image">
			<media:title type="html">running.gif</media:title>
		</media:content>
	</item>
		<item>
		<title></title>
		<link>http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/19/33/</link>
		<comments>http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/19/33/#comments</comments>
		<pubDate>Sat, 19 Jan 2008 01:13:46 +0000</pubDate>
		<dc:creator>ibnalahmar</dc:creator>
				<category><![CDATA[Uncategorized]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/19/33/</guid>
		<description><![CDATA[  &#160; &#160;<img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=ibnalahmar.wordpress.com&amp;blog=2549028&amp;post=33&amp;subd=ibnalahmar&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p align="center"><a rel="attachment wp-att-36" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/19/33/36/" title="bbismi-allah-salam.gif"><img src="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/bbismi-allah-salam.gif?w=450" alt="bbismi-allah-salam.gif" /></a></p>
<p align="center"><a rel="attachment wp-att-37" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/19/33/37/" title="green-signal.gif"></a></p>
<p align="center"><a rel="attachment wp-att-37" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/19/33/37/" title="green-signal.gif"><img src="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/green-signal.gif?w=450" alt="green-signal.gif" /></a><a rel="attachment wp-att-37" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/19/33/37/" title="green-signal.gif"><img src="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/green-signal.gif?w=450" alt="green-signal.gif" /></a><a rel="attachment wp-att-37" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/19/33/37/" title="green-signal.gif"><img src="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/green-signal.gif?w=450" alt="green-signal.gif" /></a> </p>
<p align="center">&nbsp;</p>
<p align="center"><a rel="attachment wp-att-32" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/19/33/32/" title="heree.gif"><img src="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/heree.gif?w=450" alt="heree.gif" /></a></p>
<p align="center">&nbsp;</p>
<br /><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/categories/ibnalahmar.wordpress.com/33/" /> <img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/tags/ibnalahmar.wordpress.com/33/" /> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gocomments/ibnalahmar.wordpress.com/33/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/comments/ibnalahmar.wordpress.com/33/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godelicious/ibnalahmar.wordpress.com/33/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/delicious/ibnalahmar.wordpress.com/33/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gofacebook/ibnalahmar.wordpress.com/33/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/facebook/ibnalahmar.wordpress.com/33/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gotwitter/ibnalahmar.wordpress.com/33/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/twitter/ibnalahmar.wordpress.com/33/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gostumble/ibnalahmar.wordpress.com/33/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/stumble/ibnalahmar.wordpress.com/33/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godigg/ibnalahmar.wordpress.com/33/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/digg/ibnalahmar.wordpress.com/33/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/goreddit/ibnalahmar.wordpress.com/33/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/reddit/ibnalahmar.wordpress.com/33/" /></a> <img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=ibnalahmar.wordpress.com&amp;blog=2549028&amp;post=33&amp;subd=ibnalahmar&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/19/33/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
	
		<media:content url="http://0.gravatar.com/avatar/c31131d8dde2343c9f3cfd08042129e2?s=96&#38;d=identicon&#38;r=G" medium="image">
			<media:title type="html">ibnalahmar</media:title>
		</media:content>

		<media:content url="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/bbismi-allah-salam.gif" medium="image">
			<media:title type="html">bbismi-allah-salam.gif</media:title>
		</media:content>

		<media:content url="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/green-signal.gif" medium="image">
			<media:title type="html">green-signal.gif</media:title>
		</media:content>

		<media:content url="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/green-signal.gif" medium="image">
			<media:title type="html">green-signal.gif</media:title>
		</media:content>

		<media:content url="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/green-signal.gif" medium="image">
			<media:title type="html">green-signal.gif</media:title>
		</media:content>

		<media:content url="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/heree.gif" medium="image">
			<media:title type="html">heree.gif</media:title>
		</media:content>
	</item>
		<item>
		<title></title>
		<link>http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/18/31/</link>
		<comments>http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/18/31/#comments</comments>
		<pubDate>Fri, 18 Jan 2008 02:23:07 +0000</pubDate>
		<dc:creator>ibnalahmar</dc:creator>
				<category><![CDATA[Uncategorized]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/18/31/</guid>
		<description><![CDATA[&#160; أذكار الصباح والمساء باللسانين العربي والانكليزي The Morning and Evening ‘Thikr’ (Remembrance) ‏ 1.                   بسم الله الذي لا يضر مع اسمه شيء في الأرض ولا في السماء وهو السميع العليم (ثلاث مرات) [رواه الترمذي]“In the name of Allah with whose Name nothing is harmful neither on Earth nor in the Heavens and He is [...]<img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=ibnalahmar.wordpress.com&amp;blog=2549028&amp;post=31&amp;subd=ibnalahmar&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p align="center"><a rel="attachment wp-att-30" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/18/31/30/" title="111.gif"><img src="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/111.gif?w=450" alt="111.gif" /></a></p>
<p align="center">&nbsp;</p>
<p><b><span style="font-size:13.5pt;color:maroon;font-family:'Simplified Arabic';">أذكار الصباح والمساء باللسانين العربي والانكليزي</span></b></p>
<p align="center" style="direction:ltr;unicode-bidi:embed;text-align:center;margin:0;" class="MsoNormal"><b><span style="font-size:13.5pt;color:maroon;"><font face="Times New Roman">The Morning and Evening ‘Thikr’ (Remembrance) </font></span></b></p>
<p style="direction:ltr;unicode-bidi:embed;text-align:left;margin:0;" class="MsoNormal"><span><br />
</span><span dir="rtl"></span><b><span style="color:#004080;font-family:'Simplified Arabic';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span>‏</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:#004080;"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b></p>
<p><b><span style="color:black;"><span><font face="Times New Roman">1.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                   </span></font></span></span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">بسم الله الذي لا يضر مع اسمه شيء في الأرض ولا في</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">السماء وهو السميع العليم (ثلاث مرات)</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> [</font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">رواه</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">الترمذي</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">]</font></span></b><font face="Times New Roman"><b><span style="color:red;">“In the name of Allah with whose Name nothing is harmful neither on Earth nor in the Heavens and He is the All-Hearing, the All-Knowing.” (Three times) [Reported by Tirmdhi]. </span></b><b><span style="color:red;font-family:'Simplified Arabic';" dir="rtl"></span></b></font><b><span style="color:black;" dir="ltr"><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;"><span><font face="Times New Roman">2.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                   </span></font></span></span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">أعوذ بكلمات الله التامات من شر ما خلق. (ثلاث مرات</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">) [</font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">مسلم</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">].</font></span></b><b><span style="color:red;"><font face="Times New Roman">“I seek refuge in the perfect words of Allah from the evil of what He has created” (Three times) [Muslim].</font></span></b><span dir="ltr"><font face="Times New Roman"> </font></span>
</p>
<p style="text-indent:0;text-align:justify;margin:0 -2.9pt 0 0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman"><span><span>3.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                    </span></span></span><span dir="rtl"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr">&#8220;</span></b></font><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">قل هو الله أحد&#8221; ثلاثا، &#8220;قل أعوذ برب الفلق&#8221; ثلاثا،&#8221;قل أعوذ برب الناس&#8221; ثلاثا</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">. [</font></span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';"><span dir="rtl"></span>[أبو داود والترمذي و</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">النسائي</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">].</font></span></b></p>
<p><b><span style="color:red;"><font face="Times New Roman">Recite Chapter 112 (Three times), Chapter 113 (Three times), and Chapter 114 (Three times). [Abu Dawud, Tirmidhi and An-Nasa’ey].</font></span></b><span><font face="Times New Roman"> </font></span></p>
<p style="text-indent:0;text-align:justify;margin:0 4.2pt 0 0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span><span><font face="Times New Roman">4.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">               </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">آية الكرسي &#8220;الله لآ إله إلا هو الحي القيوم</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">&#8221; [</font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">النسائي في عمل اليوم و الليلة</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">]</font></span></b></p>
<p><b><span style="color:red;"><font face="Times New Roman">Recite the verse of the throne (Al-Kursi) (V255, Ch 2) “Allah; there is no deity but Him” [An-Nasa’ey].</font></span></b><span><font face="Times New Roman"> </font></span></p>
<p style="text-indent:0;text-align:justify;margin:0 4.2pt 0 0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman"><span><span>5.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">               </span></span></span><span dir="rtl"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span> </span>&#8220;</span></b></font><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">أمسينا وأمسى الملك لله والحمد لله لا إله إلا</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">الله وحده لا شريك له، له الملك وله الحمد وهو على كل</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">شيء قدير، رب أسألك خير ما في هذه الليلة، وخير ما</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">بعدها، وأعوذ بك من شر هذه الليلة وشرما بعدها، رب</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">أعوذ بك من الكسل وسوء الكبر، رب أعوذ بك من عذاب في</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">النار، وعذاب في القبر&#8221; وإذا أصبح قال ذلك أيضاً</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">:</font></span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';"><span dir="rtl"></span> </span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">&#8220;أصبحنا وأصبح الملك لله&#8221; </span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">[</font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">مسلم</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">].</font></span></b></p>
<p><b><span style="color:red;"><font face="Times New Roman">“We have reached the evening and at this very time unto Allah belongs all sovereignty, and all praise is for Allah. None has the right to be worshipped except Allah, Alone without any partner, to Him belongs all sovereignty and praise and He is over all things omnipotent. My Lord, I ask You for the good of this night and the good of what follows it and I seek refuge in You from the evil of this night and the evil of what follows it. My Lord, I seek refuge in You from senility and laziness. My Lord, I seek refuge in You from torment in the Hell Fire and torment in the grave.” Likewise, one says in the morning: “We have reached the morning and at this very time unto Allah belongs all sovereignty…” [Muslim].</font></span></b></p>
<p style="text-indent:0;text-align:justify;margin:0 4.2pt 0 0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman"><span><span>6.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">               </span></span></span><span dir="rtl"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span> </span>&#8221; </span></b></font><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">اللهم</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">بك أصبحنا وبك أمسينا, وبك</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">نحيا وبك نموت،</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وإليك النشور&#8221; وإذا أمسى فليقل &#8220;اللهم</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">بك أمسينا</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وبك أصبحنا، وبك</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">نحيا وبك نموت، وإليك المصير</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">&#8221; [</font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">الترمذي وابن ماجه</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">].</font></span></b></p>
<p><font face="Times New Roman"><b><span style="color:red;">“O Allah, by Your leave we have reached the morning and by Your leave we have reached the evening, and by Your leave we live and by Your leave we die and unto You is our resurrection.” And at night say: “O Allah, by Your leave we have reached the evening and by Your leave we have reached the morning, and by Your leave we live and by Your leave we die and unto You is our return.” [Tirmidhi and Ibn Majah].</span></b><b><span style="color:red;font-family:'Simplified Arabic';" dir="rtl"></span></b></font></p>
<p style="text-indent:0;text-align:justify;margin:0 -2.9pt 0 0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span><span><font face="Times New Roman">7.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">&#8220;اللهم عالم الغيب والشهادة فاطر السماوات والأرض رب</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">كل شيء ومليكه، أشهد أن لا إله إلا أنت أعوذ بك من شر</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">نفسي ومن شر الشيطان وشركه، وان أقترف على نفسي سوءاً</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">أو أجره إلى مسلم&#8221;. [أبو داود و الترمذي</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">]</font></span></b></p>
<p style="direction:ltr;unicode-bidi:embed;text-align:justify;margin:0 0 0 4.2pt;" class="MsoNormal"><b><span style="color:red;"><font face="Times New Roman">“O Allah, Knower of the unseen and the seen, Creator of the heavens and the earth, Lord and Sovereign of all things, I bear witness that none has the right to be worshipped except You. I seek in You from the evil of myself and from the evil of Shytan and his call to Shirk (Polytheism), and from committing wrong against myself or bringing such upon another Muslim”. [Abu Dawud and Tirmidhi].</font></span></b></p>
<p style="text-indent:0;text-align:justify;margin:0 4.2pt 0 0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman"><span><span>8.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">               </span></span></span><span dir="rtl"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span> </span>&#8220;</span></b></font><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">اللهم إني أسألك العفو والعافية في الدنيا والآخرة،</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">اللهم إني أسألك العفو والعافية في ديني، ودنياي، وأهلي، ومالي، اللهم أستر عوراتي، وآمن روعاتي،</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">اللهم احفظني من بين يدي، ومن خلفي، وعن يميني، وعن شمالي، ومن فوقي، وأعوذ بعظمتك أن أغتال من</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تحتي</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">&#8220;. [</font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">أبو داود و النسائي وابن ماجه</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">].</font></span></b></p>
<p><b><span style="color:red;"><font face="Times New Roman">“O Allah, I ask You for pardon and well-being in this life and in the here-after. O Allah, I ask You for pardon and well-being in my religion and worldly affairs, and my family and my wealth. O Allah, veil my ‘Awrah’ (everything privet you do not want anyone to see from your body and others, or your weakness) and set at ease my dismay. O Allah, preserve me from the front, the back (behind), my right, my left and from above, and I seek refuge in Your Greatness that I may be attacked from below.” [Abu Dawud, An-Nasa’ey and Ibn Majah].</font></span></b><span dir="ltr"><font face="Times New Roman"> </font></span></p>
<p style="text-indent:0;text-align:justify;margin:0 4.2pt 0 0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman"><span><span>9.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">               </span></span></span><span dir="rtl"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr">&#8220;</span></b></font><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">لا إله إلا الله وحده لا شريك له، له الملك وله</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">الحمد وهو على كل شيء قدير&#8221; (مائة مره</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">). [</font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">متفق</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">عليه</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">].</font></span></b></p>
<p><b><span style="color:red;"><font face="Times New Roman">“None has the right to be worshipped except Allah; He is One and has no partner. All the kingdom is for Him, and all the praises are for Him, and He is Omnipotent” (One hundred times) [al-Bukhari and Muslim]. </font></span></b><b><span style="color:red;"><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:#004080;"><span><font face="Times New Roman">10.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">          </span></font></span></span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">أصبحنا على فطرة الإسلام، وكلمة الإخلاص، وعلى</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">دين نبينا محمد،</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وعلى ملة أبينا إبراهيم</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">حنيفاً</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">مسلماً و ما كان من المشركين</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">. [</font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">رواه أحمد</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">].</font></span></b><b><span style="color:#004080;" dir="ltr"></span></b><b><span style="color:red;"><font face="Times New Roman">“We rise upon the Fitrah (innate creed) of Islam, and the word of Sincerity (La illah illa Allah), and upon the religion of our Prophet Muhammad, and on the religion of our Father Abraham Haneef (Islamic Monotheism) and Muslim and he was not of the Mushrikeen (Polytheists, idolaters)”. [Reported by Ahmed] </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';" dir="rtl"> </span></b><b><span style="color:black;"><span><font face="Times New Roman">11.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">          </span></font></span></span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">يا حي يا قيوم برحمتك أستغيث اصلح لي شأني كله ولا</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تكلني إلى نفسي طرفة عين</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> . [</font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">رواه الترمذي</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">]</font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';"></span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:red;"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">“O Ever Living, O Self-Subsisting and Supporter of all, by Your Mercy I seek help, rectify for me all of my affairs and do not leave me depend on myself, even for the blink of an eye”. [Reported by Tirmidhi]. </font></span></b><b><span style="color:#004080;" dir="ltr"><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:#004080;"><span><font face="Times New Roman">12.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">          </span></font></span></span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">اللهم أنت ربي لا إله إلا أنت خلقتني وأنا عبدك،</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وأنا على عهدك ووعدك ما استطعت. أعوذ بك من شر ما صنعت،</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">أبوء لك بنعمتك علي وأبوء بذنبي، فاغفر لي فإنه لا</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">يغفر الذنوب إلا أنت</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">. [</font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">رواه البخاري</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">]</font></span></b><b><span style="color:#004080;" dir="ltr"></span></b><b><span style="color:#004080;"><br />
</span></b><font face="Times New Roman"><b><span style="color:red;">“O Allah, You are my Lord, none has the right to be worshipped except You, You have created me and I am your servant and I abide to Your covenant and promise as best as I can, I seek refuge in You from the evil of what I have done (wrong), I acknowledge Your favor upon me and I acknowledge my sin, so forgive me, for none forgives sins except You”. [Reported by Al-Bukhari].</span></b><b><span style="color:red;font-family:'Simplified Arabic';" dir="rtl"></span></b></font></p>
<p style="text-indent:0;text-align:justify;margin:0 -2.9pt 0 0;" dir="rtl" class="MsoNormal"><span><span><font face="Times New Roman">13.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">سبحان الله وبحمده (مائة مره</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">) [</font></span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">مسلم</span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">]</font></span></b></p>
<p align="center"><b><span style="font-size:12pt;color:red;font-family:'Times New Roman','serif';">“How perfect Allah is and I praise Him (Subhan Allah wa behamdih)” (One hundred times). [Muslim]. </span></b></p>
<br /><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/categories/ibnalahmar.wordpress.com/31/" /> <img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/tags/ibnalahmar.wordpress.com/31/" /> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gocomments/ibnalahmar.wordpress.com/31/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/comments/ibnalahmar.wordpress.com/31/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godelicious/ibnalahmar.wordpress.com/31/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/delicious/ibnalahmar.wordpress.com/31/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gofacebook/ibnalahmar.wordpress.com/31/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/facebook/ibnalahmar.wordpress.com/31/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gotwitter/ibnalahmar.wordpress.com/31/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/twitter/ibnalahmar.wordpress.com/31/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gostumble/ibnalahmar.wordpress.com/31/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/stumble/ibnalahmar.wordpress.com/31/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godigg/ibnalahmar.wordpress.com/31/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/digg/ibnalahmar.wordpress.com/31/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/goreddit/ibnalahmar.wordpress.com/31/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/reddit/ibnalahmar.wordpress.com/31/" /></a> <img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=ibnalahmar.wordpress.com&amp;blog=2549028&amp;post=31&amp;subd=ibnalahmar&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/18/31/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
	
		<media:content url="http://0.gravatar.com/avatar/c31131d8dde2343c9f3cfd08042129e2?s=96&#38;d=identicon&#38;r=G" medium="image">
			<media:title type="html">ibnalahmar</media:title>
		</media:content>

		<media:content url="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/111.gif" medium="image">
			<media:title type="html">111.gif</media:title>
		</media:content>
	</item>
		<item>
		<title>صعوبات التعلم</title>
		<link>http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/18/%d8%b5%d8%b9%d9%88%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%b9%d9%84%d9%85/</link>
		<comments>http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/18/%d8%b5%d8%b9%d9%88%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%b9%d9%84%d9%85/#comments</comments>
		<pubDate>Fri, 18 Jan 2008 01:14:48 +0000</pubDate>
		<dc:creator>ibnalahmar</dc:creator>
				<category><![CDATA[Uncategorized]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/18/%d8%b5%d8%b9%d9%88%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%b9%d9%84%d9%85/</guid>
		<description><![CDATA[&#160; &#160; &#160;  صعوبات التعلم عند الأطفالLearning Difficulties  المقدمة:           يعاني حوالي 20% من مجموع الطلاب في العالم من أحد أشكال صعوبات التعلم، و 10% من مجموع الطلاب يعانون مما يعرف بعسر القراءة الذي يعيق تقدمهم الأكاديمي و يؤدي إلى هدر طاقاتهم وإمكاناتهم وينعكس ذلك في بعض الأحيان على صحتهم النفسية وقد يؤثر على مستقبلهم العملي.ويعد [...]<img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=ibnalahmar.wordpress.com&amp;blog=2549028&amp;post=25&amp;subd=ibnalahmar&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p align="center"><a rel="attachment wp-att-24" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/18/%d8%b5%d8%b9%d9%88%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%b9%d9%84%d9%85/24/" title="bsm.gif"><img src="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/bsm.gif?w=450" alt="bsm.gif" /></a></p>
<p align="center">&nbsp;</p>
<p align="center">&nbsp;</p>
<p align="center"><a rel="attachment wp-att-26" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/18/%d8%b5%d8%b9%d9%88%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%b9%d9%84%d9%85/26/" title="rabbi-eshrah-lee-sadree.gif"><img src="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/rabbi-eshrah-lee-sadree.gif?w=450" alt="rabbi-eshrah-lee-sadree.gif" /></a></p>
<p align="center">&nbsp;</p>
<p><b><span style="font-size:20pt;color:#9d0000;font-family:'Traditional Arabic';"> </span></b><b><span style="font-size:20pt;color:#9d0000;font-family:'Traditional Arabic';">صعوبات التعلم عند الأطفال</span></b><b><span style="font-size:14pt;color:maroon;"></span></b><b><span style="font-size:14pt;color:maroon;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Learning Difficulties</span></b><b><span style="font-size:14pt;color:maroon;"></span></b><b><span style="font-size:14pt;color:maroon;"><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="font-size:14pt;color:maroon;"><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><u><span style="font-size:16pt;color:windowtext;font-family:'Traditional Arabic';">المقدمة:</span></u></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><br />
<span>          </span>يعاني حوالي 20% من مجموع الطلاب في العالم من أحد أشكال صعوبات التعلم، و 10% من مجموع الطلاب يعانون مما يعرف بعسر القراءة الذي يعيق تقدمهم الأكاديمي و يؤدي إلى هدر طاقاتهم وإمكاناتهم وينعكس ذلك في بعض الأحيان على صحتهم النفسية وقد يؤثر على مستقبلهم العملي.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ويعد موضوع صعوبات التعلم، من الموضوعات الجديدة نسبياً في ميدان التربية الخاصة، حيث كان اهتمام التربية الخاصة سابقاً منصباً على أشكال الإعاقات الأخرى، كالإعاقة العقلية، والسمعية، والبصرية، والحركية، ولكن بسبب ظهور مجموعة من الأطفال الأسوياء في نموهم العقلي والسمعي والبصري والحركي والذين يعانون من مشكلات تعلمية، فقد بدأ المختصون في التركيز على هذا الجانب بهدف التعرف على مظاهر صعوبات التعلم وخاصة في الجوانب الأكاديمية والحركية والانفعالية.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">لذا فإن مجال صعوبات التعلم من المجالات التي شغلت الآباء والمربين والباحثين في ميدان التربية الخاصة، إذ أنه يتعرض لدراسة الخصائص المميزة لقطاع كبير من تلاميذ المدرسة، والتعرف على طبيعة تلك الصعوبات التي يعانون منها، ووضع أنسب استراتيجيات وأساليب التدخل العلاجي لتخفيف حدة تلك الصعوبات قدر الإمكان. وقد تكون تلك الصعوبات نوعية تظهر عندما يفشل التلميذ في أداء المهارات المرتبطة بالنجاح في مادة دراسية بعينها كالقراءة أو الكتابة. وقد تكون عامة كالتي تظهر عندما يفشل التلميذ في أداء المهارات المرتبطة بالنجاح في أكثر من مادة دراسية، وهنا يكون معدل أدائه للمهارات و المهام أقل من المعدل الطبيعي أو المعدل المتوقع أداءه من التلميذ العادي. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وتكمن الخطورة في مشكلة صعوبات التعلم في كونها &#8220;صعوبات خفية&#8221; فالأفراد الذين يعانون من صعوبات في التعلم يكونون عادة أسوياء، ولا يلاحظ المعلم أو الأهل أية مظاهر شاذة تستوجب تقديم معالجة خاصة، بحيث لا يجد المعلمون ما يقدمونه لهم إلا نعتهم بالكسل واللامبالاة أو التخلف والغباء، وتكون النتيجة الطبيعية لمثل هذه الممارسات تكرار الفشل والرسوب وبالتالي التسرب من المدرسة.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">فما يحتاجه هؤلاء التلاميذ هو وجود بيئة تعليمية ودعم دراسي ملائمين، ورعاية فردية مناسبة للتعامل مع نواحي القوة والتركيز عليها وتعزيزها وتقليص مواطن الضعف المحددة لديهم، لتعليمهم المهارات الأساسية التي يحتاجون إليها، بالإضافة إلى الإستراتيجيات التعلمية أو الأساليب التي سوف تساعدهم في السير في دراستهم وفقاً لقدراتهم الفعلية. فعلاج صعوبة التعلم عند كل تلميذ يبدأ بمجرد اكتشافه والتعرف على أنه يعاني من صعوبة ما تؤثر في تحصيله الدراسي. لذا يعتمد نجاح البرامج التعليمية أو فشلها على اتجاهات معلمي الصف، وكفايتهم والدعم الذي يتلقونه<a name="_ftnref1" href="http://null/#_ftn1"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';">[1]</span></span></span></span></a>.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><b><u><span style="font-size:16pt;color:windowtext;font-family:'Traditional Arabic';">أولا: تعريف صعوبات التعلم :</span></u></b><span><font color="#606060" face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;color:windowtext;font-family:'Traditional Arabic';">تترجم في بعض الأحيان بالمقابل الإنجليزي</span><font face="Times New Roman"><span><font color="#606060"> </font></span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;">(</span></b></font><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Learning Disorders</span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">)، </font></span></b><span style="font-size:16pt;color:windowtext;font-family:'Traditional Arabic';">ولكنها ترجم دائما بالمقابل الفرنسي</span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;"><font face="Times New Roman"> </font></span></b><span style="font-size:16pt;color:windowtext;font-family:'Traditional Arabic';"><span> </span></span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;"><font face="Times New Roman">(</font></span></b><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Les difficultés d’aprentissage</span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">)</font></span></b><span style="font-size:16pt;color:windowtext;font-family:'Traditional Arabic';"> </span><span style="font-size:16pt;color:windowtext;font-family:'Traditional Arabic';">؛ و</span><span style="font-size:16pt;color:windowtext;font-family:'Traditional Arabic';">هي حالة ينتج عنها تدني مستمر في التحصيل الدراسي للتلميذ عن زملائه في الصف الدراسي. ويُـعبر عنها بمصطلح (إعاقات التعلم) </span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;"><font face="Times New Roman">(</font></span></b><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Learning Disabilities</span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">)</font></span></b><span style="font-size:16pt;color:windowtext;font-family:'Traditional Arabic';"> </span><span style="font-size:16pt;color:windowtext;font-family:'Traditional Arabic';">أحيانا؛ ويُـقصد بها اضطراب يؤثر في قدرة الشخص على تفسير ما يراه ويسمعه، أو في ربط المعلومات القادمة من أجزاء مختلفة من المخ. ويمكن أن تظهر هذه الصعوبات بالصور التالية: صعوبات معينة مع اللغة المكتوبة والمسموعة، صعوبات في التنسيق (</span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Coordination</span></b><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:windowtext;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>) ، التحكم الذاتي، أو الانتباه. وتمتد هذه الصعوبات إلى الحياة المدرسة، ويمكن أن تعوق تعلم القراءة أو الكتابة، أو الحساب. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وعندما نبحث عن تعريف لمفهوم صعوبات التعلم من خلال الدراسات والبحوث العلمية نجدها تعرفه &#8220;بالاضطراب في القدرة على التعلم بصورة فعالة بمدى يتلاءم مع قدرات الفرد الحقيقية، و هذا يظهر من خلال اضطرابات في قدرة الفرد على استقبال المعلومات المتعلقة بالأداء المدرسي أو تنظيمها أو التعبير عنها. كما تظهر من خلال تفاوت ملحوظ بين قدرات الفرد العقلية بصورة عامة وبين أدائه في واحد أو أكثر من المهارات الدراسية التحضيرية، التعبير اللفظي، التعبير الكتابي، مهارات القراءة الأساسية، الفهم القرائي، الفهم الإصغائي، العمليات الحسابية&#8221;.</span><span style="font-size:16pt;color:windowtext;font-family:'Traditional Arabic';">إن (مفهوم صعوبات التعلم) يشمل مجموعة كبيرة من الأطفال الذين لا يدخلون ضمن فئات (الأطفال المعوقين) ولكنهم بحاجة إلى مساعدة لاكتساب المهارات المدرسية. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وتضم هذه الفئة أفراداً ذوي نسبة ذكاء متوسط أو حتى ما فوق المتوسط، ومع هذا يعانون من مشكلات تعلمية تجعلهم يتعثرون في تحصيلهم الدراسي. وهناك بعض الخصائص المشتركة، و إن تفاوتت في نسبتها، بين الأطفال ذوي الصعوبات التعلمية. </span><b><u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">ثانيا: تعريف الطفل الذي لدية صعوبات تعلم:‏</span></u></b><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">اختلف العلماء في تعريف الأطفال الذين يعانون صعوبات التعلم وذلك بسبب:</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">- صعوبة تحديد هؤلاء التلاميذ الذين يعانون صعوبات في التعلم </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>- وصعوبة اكتشاف هؤلاء التلاميذ على الرغم من وجودهم بكثرة في كثير من المدارس </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>- أن هؤلاء التلاميذ هم حقا فئة محيرة من التلاميذ لأنها تعاني تباينا شديدا بين المستوى الفعلي (التعليمي) والمستوى (المتوقع المأمول الوصول إليه)؛ إذ نجد أن هذا التلميذ من المفترض حسب قدراته ونسبة ذكائه التي قد تكون متوسطة أو فوق المتوسطة بإمكانه الوصول إلى السنة الابتدائية الرابعة أو الخامسة لكن نجده في الواقع لم يصل إلى هذا المستوى. </span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">فمن هو الطفل الذي يعاني صعوبات التعلم؟ </span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">هو طفل لا يعاني (إعاقة عقلية &#8211; أو حسية (سمعية أو بصرية) &#8211; أو حرمانا (ثقافيا أو بيئيا) &#8211; أو اضطرابا انفعاليا) بل هو طفل يعاني اضطرابا في (أساس العمليات العقلية أو النفسية؛ التي تشمل: الإنتباه – والإدراك &#8211; وتكوين المفهوم &#8211; والتذكر- وحل المشكلة)، يظهر صداه في (عدم القدرة على: تعلم القراءة – والكتابة – والحساب &#8211; وما يترتب عليه ) سواء في المدرسة الابتدائية أو فيما بعد، من قصور في تعلم المواد الدراسية المختلفة؛ لذلك يلاحظ الآباء والمعلمون أن هذا الطفل لا يصل إلى المستوى التعليمي نفسه الذي يصل له زملاؤه من السن نفسها، على الرغم مما لديه من قدرات عقلية، ونسبة ذكاء متوسطة أو فوق المتوسطة. </span><b><u><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ثالثا: الخلط بين مفهوم صعوبات التعلم و مفهومات أخرى:</span></u></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"> من الضروري التفرقة بين حالات (صعوبات التعلم) و بعض الحالات الأخرى كـ(التأخر الدراسي) و (بطء التعلم) و (الضعف العقلي) حيث أن بعض الناس يخلط بين هذه المفهومات؛</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span>أ‌-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">     </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">التأخر الدراسي: يعرفه التربويون بقولهم: هو &#8220;الانخفاض في مستوى التحصيل الدراسي عن المستوى المتوقع في اختبارات التحصيل، أو الانخفاض عن مستوى سابق من التحصيل. أو أن هؤلاء الأطفال الذين يكون مستوى تحصيلهم الدراسي أقل من مستوى أقرانهم العاديين الذين هم في مثل أعمارهم و مستوى فرقهم الدراسية.و قد يكون التأخر الدراسي تأخراً عاماً في جميع المواد الدراسية أو تأخراً في مادة دراسية معينة. وقد يكون تأخراً دائماً أو مؤقتاً مرتبطاً بموقف معين، أو تأخراً حقيقياً يعود لأسباب عقلية أو غير ظاهري يعود إلى أسباب غير عقلية.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span>ب‌-</span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">بطء التعلم: تم تعريفه بما يأتي:&#8221;أن يجد التلميذ صعوبة في تكييف نفسه مع المناهج الأكاديمية المدرسية، وذلك بسبب قصور قدرته على التعلم أو قصور في مستوى الذكاء&#8221;. ومن صفات التلميذ بطيء التعلم بطء في الفهم والاستيعاب والاستذكار، وتتراوح نسبة ذكائه ما بين (70- 80) درجة إذا توافرت الظروف الملائمة للتلميذ سواء في المدرسة أو المنزل، وذلك من خلال تدريب التلميذ على الاستذكار، واستعمال الأشياء المحسوسة في التعلم، وتنمية الثقة في النفس، ووضع المثيرات لتحفيز التلميذ على التعلم، والاعتماد على طريقة التكرار، وكذلك التعاون ما بين المدرسة والمنزل لاستمرار العملية التعليمية. بهذا يمكن للتلميذ مواصلة اندماجه مع المناهج الأكاديمية المدرسية.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span>ت‌-</span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الضعف العقلي: وهذا المفهوم أيضاً من المفاهيم التي يُخلط بينها وبين مفهوم صعوبة التعلم. ويعرف الضعف العقلي بأنه: &#8220;حالة نقص أو تأخر أو توقف أو عدم اكتمال النمو العقلي والمعرفي، يولد بها الفرد أو تحدث له في سن مبكرة، نتيجة لعوامل وراثية أو مرضية أو بيئية تؤثر على الجهاز العصبي للفرد، مما يؤدي إلى نقص الذكاء. وتتضح آثارها في ضعف مستوى أداء الفرد في المجالات التي ترتبط بالنضج والتعليم والتوافق النفسي&#8221;. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وهكذا يكون التفريق بين كل هذه المفهومات عاملا مساعدا على عدم حدوث أي خلط بينها. ولهذا فإن </span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">(مفهوم صعوبات التعلم) لا يشمل الأطفال الذين يعانون من:</span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">1.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">إعاقة بصرية</span><span dir="ltr"></span><b><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">)</font></span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span> </span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">(</font></span></b><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">vision</span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;"><span dir="rtl"></span><span><font face="Times New Roman">  </font></span></span></b><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Déficit sensoriel</span></b><span dir="rtl"></span><span style="font-size:10pt;"><span dir="rtl"></span><span><font face="Times New Roman">   </font></span></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">(ف)</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">2.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">إعاقة سمعية</span><span dir="ltr"></span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span>(audition)</span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;"><span dir="rtl"></span><span><font face="Times New Roman">  </font></span></span></b><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Déficit sensoriel</span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;"><span dir="rtl"></span><span><font face="Times New Roman">   </font></span></span></b><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">(ف)</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">3.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">إعاقة حركية<span>   </span></span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><span><font face="Times New Roman"> </font></span></span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Déficit moteur</span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;"><span dir="rtl"></span><span><font face="Times New Roman">    </font></span></span></b><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">(ف)</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">4.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">تخلف عقلي </span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Retard mental</span></b><font face="Times New Roman"><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"> </span><span dir="rtl"></span></font><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span><span>      </span>(ف)</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">5.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">اضطراب انفعالي نفسي </span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Trouble psychologique</span></b><font face="Times New Roman"><span style="font-size:10pt;" dir="ltr"> </span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:10pt;"><span dir="rtl"></span><span>      </span></span></font><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">(ف)</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">6.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">ظروف أسرية</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">difficile</span></b><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span> </span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">contexte familial</span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;"><span dir="rtl"></span><span><font face="Times New Roman">                  </font></span></span></b><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">(ف)</span><font face="Times New Roman"><b><span style="font-size:10pt;"> </span></b><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span></font><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">7.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">ظروف اجتماعية</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Contexte socioculturel difficile</span></b><font face="Times New Roman"><span style="font-size:10pt;" dir="ltr"> </span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:10pt;"><span dir="rtl"></span><span>  </span></span></font><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">(ف)</span><font face="Times New Roman"><span style="font-size:10pt;"> </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span></font><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">8.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">حرمان بيئي</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">9.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">حرمان ثقافي</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">10.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">حرمان اقتصادي</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الجدول (1): يوضح الفرق بين 3 أنواع من الطلاب: </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الذين يعانون من صعوبات التعلم،<span>  </span>وبطيئو التعلم،<span>  </span>والمتأخرون دراسياً</span><a name="_ftnref2" href="http://null/#_ftn2"><span style="color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="ltr"><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Times New Roman','serif';">[2]</span></span></span></a><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"></span></p>
<div align="center" dir="rtl">
<table border="1" width="617" cellPadding="0" cellSpacing="0" style="width:462.45pt;border-collapse:collapse;border:medium none;margin:auto auto auto 73.3pt;" dir="rtl" class="MsoTableGrid">
<tr>
<td width="130" vAlign="top" style="width:97.45pt;background-color:transparent;border:windowtext 1pt solid;padding:0 5.4pt;"><span style="z-index:251657728;left:0;width:110px;position:absolute;height:62px;margin:2px auto auto -5px;"><img width="110" src="///D:/DOCUME~1/MCD~1/LOCALS~1/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image001.gif" height="62" /></span><b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span>          </span>فئات جوانب</span></b></td>
<td width="180" vAlign="top" style="border-right:#ece9d8;border-top:windowtext 1pt solid;border-left:windowtext 1pt solid;width:135pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">يعانون صعوبات التعلم</span></b></td>
<td width="168" vAlign="top" style="border-right:#ece9d8;border-top:windowtext 1pt solid;border-left:windowtext 1pt solid;width:126pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">بطيئو <span> </span>التعلم</span></b></td>
<td width="139" vAlign="top" style="border-right:#ece9d8;border-top:windowtext 1pt solid;border-left:windowtext 1pt solid;width:104pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">المتأخرون <span> </span>دراسياً</span></b></td>
</tr>
<tr>
<td width="130" vAlign="top" style="border-right:windowtext 1pt solid;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:97.45pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">1-جانب: التحصيل الدراسي</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"> </span></b></td>
<td width="180" vAlign="top" style="border-right:#ece9d8;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:135pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">منخفض في المواد التي تحتوي على مهارات التعلم الأساسية(الرياضيات-لقراءة &#8211; الإملاء).</span></td>
<td width="168" vAlign="top" style="border-right:#ece9d8;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:126pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">منخفض في جميع المواد مع إهمال واضح، أو وجود مشكلة صحية</span></td>
<td width="139" vAlign="top" style="border-right:#ece9d8;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:104pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">منخفض في جميع المواد بشكل عام مع عدم القدرة على الاستيعاب</span></td>
</tr>
<tr>
<td width="130" vAlign="top" style="border-right:windowtext 1pt solid;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:97.45pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">2-جانب: سبب التدني في التحصيل الدراسي</span></b></td>
<td width="180" vAlign="top" style="border-right:#ece9d8;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:135pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">اضطراب في العمليات الذهنية [ الانتباه، الذاكرة، التركيز، الإدراك]</span></td>
<td width="168" vAlign="top" style="border-right:#ece9d8;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:126pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">انخفاض معامل الذكاء </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"> </span></td>
<td width="139" vAlign="top" style="border-right:#ece9d8;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:104pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عدم وجود دافعيه للتعلم</span></td>
</tr>
<tr>
<td width="130" vAlign="top" style="border-right:windowtext 1pt solid;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:97.45pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">3-جانب: معامل الذكاء (القدرة العقلية)</span></b></td>
<td width="180" vAlign="top" style="border-right:#ece9d8;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:135pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عادي أو مرتفع معامل الذكاء من 90 درجة فما فوق</span></td>
<td width="168" vAlign="top" style="border-right:#ece9d8;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:126pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">يعد ضمن الفئة الحدية معامل الذكاء 70- 84 درجة</span></td>
<td width="139" vAlign="top" style="border-right:#ece9d8;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:104pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عادي غالباً من 90 درجة فما فوق.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"> </span></td>
</tr>
<tr>
<td width="130" vAlign="top" style="border-right:windowtext 1pt solid;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:97.45pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">4-جانب: المظاهر السلوكية</span></b></td>
<td width="180" vAlign="top" style="border-right:#ece9d8;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:135pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عادي وقد يصحبه أحياناً نشاط زائد</span></td>
<td width="168" vAlign="top" style="border-right:#ece9d8;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:126pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">يصاحبه غالباً مشاكل في السلوك التكيفي [مهارات الحياة اليومية-التعامل مع الأقران-التعامل مع مواقف الحياة اليومية]</span></td>
<td width="139" vAlign="top" style="border-right:#ece9d8;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:104pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">مرتبط غالباً بسلوكيات غير مرغوبة أو إحباط دائم من تكرار تجارب فاشلة</span></td>
</tr>
<tr>
<td width="130" vAlign="top" style="border-right:windowtext 1pt solid;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:97.45pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">5-جانب: الخدمة المقدمة لهذه الفئة</span></b></td>
<td width="180" vAlign="top" style="border-right:#ece9d8;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:135pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">برامج صعوبات التعلم والاستفادة من أسلوب التدريس الفردي</span></td>
<td width="168" vAlign="top" style="border-right:#ece9d8;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:126pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الفصل العادي مع بعض التعديلات في المنهج</span></td>
<td width="139" vAlign="top" style="border-right:#ece9d8;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:104pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">دراسة حالته من قبل موجه الطلاب في المدرسة</span></td>
</tr>
</table>
</div>
<p><b><u><span style="font-size:16pt;color:windowtext;font-family:'Traditional Arabic';">رابعا</span></u></b><b><u><span style="font-size:16pt;color:windowtext;font-family:'Traditional Arabic';">: صفات الأطفال الذين يعانون صعوبات التعلم:</span></u></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span>  </span>إن الأطفال (الذين يعانون صعوبات خاصة بالتعلم) هم أولئك الأطفال الذين يعانون من قصور في أساس واحدة أو أكثر من العمليات النفسية التي تدخل في (فهم) أو (استخدام) اللغة (المنطوقة)، أو (المكتوبة). وفيما يلي الخصائص العشرة التي تعتبر الأكثر شيوعاً لدى هؤلاء الأطفال:</span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">1)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الفشل الدراسي في مادة دراسية أو أكثر.</span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">2)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">النشاط الزائد؛ أي </span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">فرط النشاط والحركة الزائدة (</span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Hyperactivity Disorder</span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman"><span>     </span>/</font></span></b><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">HD</span></b><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>) </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">3)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الاندفاعية</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">4)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ضعف التآزر العام</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">5)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ضعف في الحركات الكبيرة و الصغيرة</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">6)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ضعف في التعبير اللغوي؛ أي </span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">نقص القدرة على التعبير الشفهي: قصور في التعبير عن ذاته والتعامل مع الآخرين.</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">7)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">اضطرابات الانتباه</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman"> <img src='http://s0.wp.com/wp-includes/images/smilies/icon_cool.gif' alt='8)' class='wp-smiley' /> <span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عدم الاستقرار الانفعالي</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">9)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">إشارات لوجود اضطرابات عصبية بسيطة</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">10)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">         </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">اضطراب في الذاكرة القصيرة و البعيدة</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">ويظهر هذا القصور أيضا في واحد أو أكثر من هذه العناصر:</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">1.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">نقص القدرة على الاستماع </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">2.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">نقص القدرة على إدراك المسموع</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">3.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">نقص القدرة على الكلام </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">4.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">الخلط بين الحروف المتشابهة مثل ( ق/ ف، ل/ ك، س/ ش، د / ذ ، ر / ز)</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">5.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">نقص القدرة على التهجئة والقراءة<span>  </span></span><b><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman">(</font></span></b><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Dyslexies</span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">)</font></span></b><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span>     </span>(ف)</span><a name="_ftnref3" href="http://null/#_ftn3"><span><span dir="ltr"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[3]</span></span></span></a><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">6.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">نقص القدرة على أداء المهـارات الأساسية للقراءة<a name="_ftnref4" href="http://null/#_ftn4"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:16pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[4]</span></span></span></span></a></span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><span><font face="Times New Roman">  </font></span></span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr"><span>  </span>Reading Disability</span></b><font face="Times New Roman"><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span>   </span></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span></font><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>7.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ضعف في طلاقة القراءة الشفهي</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>8.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عكس الحروف والأرقام عند القراءة</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>9.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ضعف الاستيعاب القرائي</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>10.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">     </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عكس الحروف والأرقام عند الكتابة </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">11.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">نقص القدرة على الكتابة: عدم كتابة ما يطلب منه بالشكل الصحيح .</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">12.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">الضعف في التقيد بقواعد الإملاء. </span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">dysorthographies</span></b><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span><span>    </span>(ف)</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">13.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">نقص القدرة على أداء العمليات الفكرية مثل (الذاكرة ، التركيز ، التمييز ): غالباً ما يظهر عليه التشتت في الانتباه. وقصور في التمييز والذاكر السمعية أو البصرية.</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">14.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                     </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span><span> </span><span>عدم القدرة على إدراك التسلسل مثل الأرقام</span></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">15.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                     </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span><span> </span>نقص القدرة على أداء العمليات الحسابية</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">16.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                     </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span><span> </span>نقص القدرة على أداء عمليات الرياضيات: صعوبة إجراء العمليات الأساسية في الرياضيات . </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">17.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">يحتاج إلى وقت طويل لتنظيم أفكاره قبل أن يستجيب . </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span></font><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">18.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">شرود الذهن و قصور القدرة على التركيز لأكثر من عدة دقائق محدودة</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span></font><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">19.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">صعوبة الإدراك السمعي أو الحركي</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span></font><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">20.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">ضعف التناسق الحركي .</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span></font><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">21.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">تقلب حاد في المزاج ؛ ردة الفعل المبالغة والفجائية </span></font><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Impulsivity</span></b><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span><font color="#606060"> <span>، إن الأشخاص ذوي ردة الفعل الفجائية أو المبالغة لا يستطيعون كبح جماح ردود أفعالهم، ولا يميلون إلى التفكير قبل عمل شيء ما.</span></font></span><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">22.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">لا يكمل ما يبدأ به من عمل عندما يطلب منه ذلك . </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span></font><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">23.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">ضعف اكتشاف أخطائه بنفسه .</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span></font><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">24.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">الميل إلى العبث و التدمير</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span></font><span dir="rtl"></span><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">25.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span><span> </span>أو الميل إلى والشقاوة الزائدة، </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span></font><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">26.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">أو الميل إلى العدوانية </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span></font><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">27.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">أو الميل إلى الإنطوائية</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span></font><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">28.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">اضطراب نقص الانتباه(</span></font><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Attention Deficit Disorder</span></b><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span><span><font color="#606060">   </font></span></span><font face="Times New Roman"><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;">/</span></b><span dir="ltr"></span></font><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span>(ADD</span></b><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span><font color="#606060"> <span>أو نقص الانتباه</span></font></span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font color="#606060" face="Times New Roman"> </font></span><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">(</font></span></b><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Inattention</span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">)</font></span></b><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><span><font color="#606060" face="Times New Roman">   </font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span><font color="#606060">، هو تشخيصات تنبطق على الأطفال والأشخاص الذين يظهرون بطريقة منتظمة بعض السلوكيات المميزة وعلى مدى غير قصير. فالأشخاص الذين يعانون من عدم الانتباه يجدون صعوبة في تركيز تفكيرهم على شيء واحد، وقد يضجرون من نشاط أو مهمة معينة خلال بضعة دقائق؛ حيث يبدو هؤلاء الأشخاص وكأنهم في حركة دائمة، وكأنهم يشعرون بحاجة دائمة إلى الحركة. </font></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وهذا نموذج من اضطرابات صعوبات التعلم مأخوذ عن تجربة نفسية فرنسية<a name="_ftnref5" href="http://null/#_ftn5"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Times New Roman','serif';">[5]</span></span></span></span></a>:</span></p>
<div align="center" dir="rtl">
<table border="1" cellPadding="0" cellSpacing="0" style="border-collapse:collapse;border:medium none;margin:auto auto auto 42.55pt;" dir="rtl" class="MsoTableGrid">
<tr>
<td width="311" vAlign="top" style="width:233.35pt;background-color:transparent;border:windowtext 1pt solid;padding:0 5.4pt;"><b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الأمثلة</span></b></td>
<td width="332" vAlign="top" style="border-right:#ece9d8;border-top:windowtext 1pt solid;border-left:windowtext 1pt solid;width:248.9pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">أنواع الأخطاء</span></b></td>
</tr>
<tr>
<td width="311" vAlign="top" style="border-right:windowtext 1pt solid;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:233.35pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">f/v &#8220;lavabo&#8221; -&gt; lafabo</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">p/t &#8220;parachute&#8221; -&gt; tarachute</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;"></span></b></td>
<td width="332" vAlign="top" style="border-right:#ece9d8;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:248.9pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">اضطرابات سمعية</span><span dir="ltr"></span><span style="color:black;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><span><font size="3"> </font></span></span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">confusions sonores</span></b><span style="color:black;"></span></td>
</tr>
<tr>
<td width="311" vAlign="top" style="border-right:windowtext 1pt solid;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:233.35pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">b/d &#8220;lavabo&#8221;-&gt; lavado</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">ou/on &#8220;couteau&#8221;-&gt; conteau</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;"></span></b></td>
<td width="332" vAlign="top" style="border-right:#ece9d8;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:248.9pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">اضطرابات بصرية</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span> </span></span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">confusions visuelles</span></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"></span></td>
</tr>
<tr>
<td width="311" vAlign="top" style="border-right:windowtext 1pt solid;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:233.35pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">f/l &#8220;souffle&#8221;-&gt; souflfe</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">m/n &#8220;mensonge&#8221; -&gt; memsonge</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;"></span></b></td>
<td width="332" vAlign="top" style="border-right:#ece9d8;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:248.9pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">اضطرابات في الأداء الحركي</span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">confusions dans l&#8217;exécution motrice</span></b><span style="color:black;font-family:'Traditional Arabic';"></span></td>
</tr>
<tr>
<td width="311" vAlign="top" style="border-right:windowtext 1pt solid;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:233.35pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><span dir="ltr"></span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span>&#8220;pratique&#8221; -&gt; partique</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">&#8220;spectacle&#8221; -&gt; pestacle</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;"></span></b></td>
<td width="332" vAlign="top" style="border-right:#ece9d8;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:248.9pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">قلب الحروف</span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Inversions</span></b><span style="color:black;font-family:'Traditional Arabic';"></span></td>
</tr>
<tr>
<td width="311" vAlign="top" style="border-right:windowtext 1pt solid;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:233.35pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><span dir="ltr"></span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span>&#8220;comment&#8221; -&gt; quoment</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;"></span></b></td>
<td width="332" vAlign="top" style="border-right:#ece9d8;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:248.9pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">أخطاء في</span><span style="color:black;"><font size="3" face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">استعمال كلمات متداولة</span><span style="color:black;"></span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">fautes d&#8217;usage sur mots fréquents</span></b><span style="color:black;font-family:'Traditional Arabic';"></span></td>
</tr>
<tr>
<td width="311" vAlign="top" style="border-right:windowtext 1pt solid;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:233.35pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><span dir="ltr"></span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span>&#8220;ton train va loin mais le mien est plus grand&#8221;-&gt; tontrin va loin met le mien est plugrand</span></b><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;"></span></b></td>
<td width="332" vAlign="top" style="border-right:#ece9d8;border-top:#ece9d8;border-left:windowtext 1pt solid;width:248.9pt;border-bottom:windowtext 1pt solid;background-color:transparent;padding:0 5.4pt;"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ضعف في التعرف على المقاطع القواعد النحوية والصرفية واضطرابات في التعرف على الأصوات المتشابهة </span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">mauvaise reconnaissance du découpage grammatical et confusions d&#8217;homophones</span></b><span style="color:black;font-family:'Traditional Arabic';"></span></td>
</tr>
</table>
</div>
<p><b><u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span style="text-decoration:none;"> </span></span></u></b><b><u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">خامسا: مظاهر صعوبات التعلم:</span></u></b><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"> حددت الدراسة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">التي قام بها د‏.‏ بطرس حافظ مظاهر صعوبات التعلم لدى الطفل في (سن ما قبل التمدرس) </span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">(</span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">l&#8217;âge préscolaire</span></b><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>)</span><span dir="ltr"></span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span></b><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">في عدة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">نقاط‏:‏</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">1-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">من حيث الإدراك الحسي‏:‏</span></u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"> </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';"> </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span><span> </span>قد لا يستطيع التمييز بين أصوات</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">الكلمات مثل‏[‏ أشجار </span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">-</font></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span> <span>أشجان‏،‏ سيف</span></span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">-</font></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span> صيف‏]‏ </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';"> </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span><span> </span>قد لا يركز أثناء</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">القراءة‏.‏</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';"> </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>‏ قد تكون له مشكلة في إكمال الصور والأشكال الناقصة وألعاب الفك</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">والتركيب‏.</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';"> </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>‏ قد لا يستطيع تصنيف الأشكال وفقا للون أو الحجم أو الشكل أو</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">الملمس‏.‏</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';"> </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>‏ قد لا يستطيع التركيز على ما يقال له أثناء تشغيل المذياع أو</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">التليفزيون </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';"> </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span><span> </span><span>وقد يكون غير قادر على التركيز على ما يقوله المعلم بالفصل‏.‏</span></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">2-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">من</span></u><span dir="ltr"></span><u><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></u><u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">حيث القدرة على التذكر‏:‏</span></u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"> </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';"> </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span><span> </span>قد يأخذ فترة أطول من غيره في حفظ المعلومات وتعلمها كحفظ</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">الألوان وأيام الأسبوع‏</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';"> </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span><span> </span>قد لا يستطيع تقديم معلومات عن نفسه أو عن أسرته‏.‏</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';"> </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>‏ قد ينسي أدواته وكتبه أو ينسي أن يكمل واجباته</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';"> </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>‏ قد يقرأ قصة،</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">ومع نهايتها يكون قد نسي ما قرأه في البداية‏.‏</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">3-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">من حيث التنظيم‏:‏</span></u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"> </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';"> </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span><span> </span><span>تظهر غرفة</span></span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">نومه في فوضي</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';"> </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>‏ عندما يعطى تعليمات معينة لا يعرف من أين وكيف يبدأ‏.‏</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';"> </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>‏ قد يصعب عليه تعلم وفهم (اليمين واليسار)‏،‏ و(فوق وتحت)، و(قبل وبعد)‏،‏ و(الأول والآخر‏)،‏</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">و(الأمس واليوم‏).‏</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>-<span>  </span>عدم إدراكه مدي مساحة المنضدة وحدودها فيضع الأشياء على</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">الطرف مما يسبب وقوعها </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>-<span>  </span>يصطدم بالأشياء أثناء الحركة‏.‏ </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>-<span>  </span>قد يكون أكثر حركة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">أو أقل حركة من غيره من الأطفال </span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">- أما من حيث</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">اللغة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">فقد يكون</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">بطيئا في تعلم الكلام أو النطق بطريقة غير صحيحة‏[‏إبدال حروف الكلمة‏]‏</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">- قد يكون متقلب المزاج وردُّ فعله عنيفا غير متوافق مع الموقف؛ فمثلا يصيح بشكل مفاجئ</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">وعنيف عندما يصاب بالإحباط‏.‏</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">- قد يقوم بكتابة واجباته بسرعة ولكن بشكل غير</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">صحيح أو يكتبها ببطء بدون إكمالها‏.‏</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">4-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">بالنسبة لحل المشكلات‏:</span></u><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>- قد يصعب</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">عليه تعلم المراحل المتتابعة التي يحتاجها لحل المشكلات الرياضية مثل الضرب والقسمة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">الطويلة والمعادلات الجبرية </span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">-<span>  </span>قد لا يجد طرقا مختلفة لحل المشكلة الرياضية فلا يجد غير طريقة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">واحدة لحلها‏.‏</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">-<span>  </span>قد يصعب عليه النقل من السبورة إلى الكراس فيحذف بعض الحروف وبعض الكلمات‏.‏</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">-<span>  </span>قد يصعب عليه النقل من الكتاب فيحذف الكلمات</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">أو الحروف‏.‏</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">-<span>  </span>قد يتميز خطه بالرداءة وقد يقوم بعمل أخطاء إملائية بسيطة لا</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">تتناسب مع مرحلته العمرية‏.‏</span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">5-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">من حيث القدرة على التذكر‏:‏</span></u><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">تأكد من أن أجهزة السمع لدى</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">الطفل تعمل بشكل جيد.</span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">اعطه بعض الرسائل الشفهية ليوصلها لغيره كتدريب لذاكرته،</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">ثم زودها تدريجيا‏.‏</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>-<span>  </span>دع الطفل يلعب ألعابا تحتاج إلى تركيز وبها عدد قليل من</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">النماذج، ثم زود عدد النماذج تدريجيا‏.‏</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">-<span>  </span>اعط الطفل مجموعة من الكلمات‏[‏</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">كأشياء‏،‏ أماكن‏،‏ أشخاص‏.‏</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">6-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span><u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span><span> </span><span>من حيث الإدراك البصري‏:‏</span></span></u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"> </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';"> </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span><span>  </span>تحقق من قوة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">إبصار الطفل بشكل مستمر بعرضه على طبيب عيون لقياس قدرته البصرية‏.‏</span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">دعه</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">يميز بين أحجام الأشياء وأشكالها وألوانها مثال (الباب مستطيل) و(الساعة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">مستديرة).</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">7-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">القدرة على القراءة‏:</span></u><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>-<span>  </span>تأكد من أن ما يقرؤه الطفل مناسب لعمره</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">وإمكاناته وقدراته </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>-<span>  </span>إذا <span> </span>كان الطفل يقرأ ما لا يناسب سنه؛ فيجب مناقشة معلمه لتعديل المطلوب قراءته‏.</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>-<span>  </span>اطلب</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">من المعلم أن يخبرك بالأعمال التي يجب أن يقوم بها في المواد المختلفة مثل العلوم</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">والتاريخ و الجغرافيا قبل إعطائه إياها في الفصل حتى يتسنى لك مراجعتها</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">معه‏.‏</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">8-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">الممارسات الاجتماعية‏:‏</span></u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"> </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>-<span>  </span>قد لا يستطيع تقويم</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">نفسه على حقيقتها فيظن أنه قد أجاب بشكل جيد في الامتحان ويصاب بعد ذلك بخيبة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">أمل‏..‏ </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>-<span>  </span>وهناك صفات مشتركة بين هؤلاء الأطفال فقد يكون تحصيله ومستواه في بعض</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">المواد جيدا ويكون البعض الآخر ضعيفا‏..‏ </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>-<span>  </span>وقد يكون قادرا علي التعلم من خلال طريقة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">واحدة مثلا باستخدام الطريقة المرئية وليست السمعية وقد يتذكر ما قرأه وليس ما</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">سمعه.</span><b><u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span style="text-decoration:none;"> </span></span></u></b><b><u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">سادسا: أنواع صعوبات التعلم :</span></u></b><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">1-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span> </span></span></b><u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">صعوبات التعلم النمائية :</span></u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"> وهي تتعلق بنمو القدرات العقلية والعمليات المسئولة عن التوافق الدراسي للطالب وتوافقه الشخصي والاجتماعي والمهني وتشمل صعوبات (الانتباه - الإدراك - التفكير – التذكر - اللغة الشفوية - حل المشكلة) ومن الملاحظ أن الانتباه هو أولى خطوات التعلم وبدونه لا يحدث الإدراك وما يتبعه من عمليات عقلية مؤداها في النهاية التعلم وما يترتب على الاضطراب في إحدى تلك العمليات من انخفاض مستوى التلميذ في المواد الدراسية المرتبطة بالقراءة والكتابة وغيرها. وهي التي تشتمل على تلك المهارات السابقة التي يحتاجها الطفل بهدف التحصيل في الموضوعات الأكاديمية والمتمثلة في العمليات النفسية (الانتباه - الإدراك - التفكير- التذكر - اللغة الشفوية- حل المشكلة). وتظهر صعوبات التعلم النمائية لدى الطفل في مرحلة ما قبل الدراسة. </span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">2-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span> </span>صعوبات التعلم الأكاديمية : </span></u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">هي نتيجة ومحصلة لصعوبات التعلم النمائية، وهي التي تشتمل على الصعوبات الخاصة بالقراءة والكتابة والتهجئة والتعبير الكتابي والحساب والرياضيات. وهذه الصعوبات تظهر لدى الأطفال في مرحلة المدرسة وتظهر بشكل واضح في الصف الثالث الابتدائي. إن عدم قدرة التلميذ على تعلم تلك المواد يؤثر على اكتسابه التعلم في المراحل التالية لها. </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">وتوجد، في الحقيقة، علاقة بين صعوبات التعلم النمائية وصعوبات التعلم الأكاديمية ( كل صعوبة تعلم نمائية قد توجد صعوبة تعلم أكاديمية وليس كل صعوبة تعلم أكاديمية قد توجد بالضرورة صعوبة تعلم نمائية). </span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"> </span><b><u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">سابعا: أسباب حدوث صعوبات التعلم وعوامل بقائها:</span></u></b><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">هناك عدد من الأسباب التي تكون مسؤولة مسؤولية مباشرةً عن حدوث الصعوبة التعلمية.</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"> قد يرجع هذا القصور لدى (ذوي صعوبات التعلم) إلى واحد أو أكثر من هذه الأسباب:</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>1.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">المورثات كالعوامل الجينية <span>  </span></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">2.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الأسباب الأحيائية الكيماوية</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">3.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">إصابة في المخ</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">4.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">خلل وظيفي مخي بسيط</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">5.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">القصور الوظيفي الدماغي</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"> </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">6.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">إعاقة في الإدراك </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">7.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">عسر القراءة </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">8.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">حبسة الكلام </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">و</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">العوامل الآتية ليست أسباباً لصعوبات التعلم بل هي عوامل تمهد لوجود الصعوبات واستمرارها:</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">أولاً: العوامل الجسمية والصحية:</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">إختلالات البصر والسمع </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الاختلاط في الجانبية المخية </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">التوجه المكاني </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">سوء التغذية</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ضعف الصحة العامة</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">التعرض للإصابات والإشعاعات وإضاءة الفلورسنت </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تأثير التدخين والكحول والمخدرات </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ثانياً: العوامل النفسية (يسميها بعضهم؛ صعوبة التعلم التطورية):</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">اضطرابات الانتباه </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الضعف في الإدراك أو التمييز السمعي أو البصري أو الحركي . </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">القدرات التفكيرية غير المناسبة </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">التأخر اللغوي </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ثالثاً: العوامل البيئية:</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">أ) عوامل أسرية؛ وتتضمن :</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Courier New';"><span>o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الضغوط الأسرية و اتجاهات المربين السلبية . </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Courier New';"><span>o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عدم متابعة الآباء للأبناء في المدرسة </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Courier New';"><span>o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">سوء معاملة الآباء للأبناء </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Courier New';"><span>o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عدم رعاية الآباء للأبناء </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ب) عوامل مدرسية وخاصة بالميل نحو المادة الدراسية؛ وتشمل:</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Courier New';"><span>o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">سوء معاملة المعلم للتلميذ<span>    </span><span> </span></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Courier New';"><span>o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عدم مراعاة المعلم للفروق الفردية بين التلاميذ </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Courier New';"><span>o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عدم التعاون بين المدرسة و المنزل. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Courier New';"><span>o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">طرق التدريس غير المناسبة </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Courier New';"><span>o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عدم جاذبية المادة الدراسية </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Courier New';"><span>o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">صعوبة المادة </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Courier New';"><span>o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">طول المنهج الدراسي </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Courier New';"><span>o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عدم الاستفادة من المنهج </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Courier New';"><span>o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الكفاية التدريسية أو النقص في الخبرة التعليمية . </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Courier New';"><span>o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عدم تشجيع المعلم للتلميذ</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ج) عوامل خاصة بجماعة الأصدقاء؛ وتتضمن:</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Courier New';"><span>o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">سوء العلاقة بين التلميذ وزملائه </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Courier New';"><span>o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عدم رغبة التلميذ في تكوين صداقات مع الزملاء </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Courier New';"><span>o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عدم رغبة التلميذ في العمل الجماعي </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Courier New';"><span>o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عدم القدرة على التحاور مع الزملاء</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><b><u><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ثامنا: هل صعوبات التعلم مرتبطة بالذكاء:</span></u></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"> إن أكثر ما يميز هذه الفئة هو عدم تعادل قدراتهم في القراءة والكتابة مع قدراتهم العقلية. هذه القائمة من المشاهير والعلماء تثبت أن هذه الفئة ليسوا أغبياء:</span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">أديسون ( </span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Edison</span></b><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>)مخترع المصباح الكهربائي والمايكرفون والفونوغراف.</span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">اينشتاين (</span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Einstein</span></b><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span> ) صاحب النظرية النسبية.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">دافنشي (</span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Leonardo Davinchy</span></b><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span> )فنان ومهندس معماري وعالم إيطالي.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ويلسون (</span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Wilson</span></b><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span> ) رئيس أمريكي وقت الحرب العالمية الأولى.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">بيل (</span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Bell</span></b><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span> )مخترع الهاتف.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ولت ويزني ( </span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Walt Disney</span></b><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>) مخترع ألعاب ديزني.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تشرشل </span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;"><font face="Times New Roman">(</font></span></b><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Churchill</span></b><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span> )رئيس وزراء بريطانيا.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">آندرسون ( </span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Anderson</span></b><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>)مؤلف دنيماركي.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">باتون ( </span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Pathon</span></b><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>)قائد الجيش الأمريكي في اوروبا في الحرب العالمية الثانية.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">كوشنج (</span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Koshing</span></b><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span> )جراح دماغ أمريكي وكاتب مشهور.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وهناك العديد من رجال الأعمال والمفكرين في مجتمعاتنا العربية منهم لا يستطيع القراءة والكتابة .</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><b><u><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تاسعا: مؤشرات وجود صعوبات تعلمية:</span></u></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"> غالبًا ما تسبق عدة مؤشرات وجود صعوبات تعلمية، وإن المتعارف عليه هو أن الطفل يخضع لفحص صعوبات تعلم إذا تجاوز الصف الثاني الابتدائي واستمر وجود مشاكل دراسية لديه. ولكن هناك بعض المؤشرات التي تمكن اختصاصي النطق واللغة أو اختصاصي صعوبات التعلم من توقع وجود مشكلة مستقبلية، ومن أبرزها ما يأتي: </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">غالبًا ما يكون لديه مشكلات نطقية؛ وجود مشكلات عند الطفل في اكتساب الأصوات الكلامية أو إنقاص أو زيادة أحرف أثناء الكلام. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">صعوبات في تعلم اللغة الشفهية (المحكية)، </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">يظهر الطفل تأخرًا في اكتساب اللغة؛ التأخر في الكلام أي التأخر اللغوي.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وينتج ذلك عن صعوبات في التعامل مع الرموز، حيث إن اللغة هي مجموعة من الرموز (من أصوات كلامية وبعد ذلك الحروف الهجائية) المتفق عليها بين متحدثي هذه اللغة والتي يستخدمها المتحدث أو الكاتب لنقل رسالة (معلومة أو شعور أو حاجة) إلى المستقبل، فيحلل هذا المستقبل هذه الرموز، ويفهم المراد مما سمعه أو قرأه. فإذا حدث خلل أو صعوبة في فهم الرسالة بدون وجود سبب لذلك (مثل مشاكل سمعية أو انخفاض في القدرات الذهنية)، فإن ذلك يتم إرجاعه إلى كونه صعوبة في تعلم هذه الرموز، وهو ما نطلق عليه صعوبات التعلم. </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وجود تأخر ملاحظ؛ مثل الحصول على معدل أقل عن المعدل الطبيعي المتوقع مقارنة بمن هم في مثل سن الطفل وظروفه الاجتماعية والاقتصادية والصحية-، مع عدم وجود سبب عضوي أو ذهني لهذا التأخر (فذوي صعوبات التعلم تكون قدراتهم الذهنية طبيعية). وتشخيص صعوبات التعلم قد لا يظهر إلا بعد دخول الطفل المدرسة، حيث يظهر الطفل تأخرًا ملحوظًا في المهارات الدراسية من قراءة أو كتابة أو حساب. وتأخر الطفل في هذه المهارات هو أساس صعوبات التعلم، وما يظهر بعد ذلك لدى الطفل من صعوبات في المواد الدراسية الأخرى يكون عائدًا إلى أن الطفل ليست لديه قدرة على قراءة أو كتابة نصوص المواد الأخرى، وليس إلى عدم قدرته على فهم أو استيعاب معلومات تلك المواد تحديدًا.</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">صعوبة الحفظ. </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">صعوبة التعبير باستخدام صيغ لغوية مناسبة.</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">صعوبة في مهارات الرواية. </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">استخدام الطفل لمستوى لغوي أقل من عمره الزمني مقارنة بأقرانه. </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وجود صعوبات عند الطفل في مسك القلم واستخدام اليدين في أداء مهارات مثل: التمزيق، والقص، والتلوين، والرسم. </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">غالبًا ما تكون القدرات العقلية للأطفال الذين يعانون من صعوبات التعلم طبيعية أو أقرب للطبيعية وقد يكونون من الموهوبين. </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ضعف التركيز أو ضعف الذاكرة.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">أما بعض مظاهر ضعف التركيز، فهي:</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>- صعوبة إتمام نشاط معين وإكماله حتى النهاية. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- صعوبة المثابرة والتحمل لوقت مستمر (غير متقطع). </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- سهولة التشتت أو الشرود، أي ما نسميه السرحان. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- صعوبة تذكر ما يُطلب منه (ذاكرته قصيرة المدى). </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- تضييع الأشياء ونسيانها. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- قلة التنظيم. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- الانتقال من نشاط لآخر دون إكمال الأول. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- عند تعلم الكتابة؛ يميل الطفل للمسح (الإمحاء) باستمرار. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- أن تظهر معظم هذه الأعراض في أكثر من موضع، مثل: البيت، والمدرسة، ولفترة تزيد عن ثلاثة أشهر.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- عدم وجود أسباب طارئة مثل ولادة طفل جديد أو الانتقال من المنزل؛ إذ إن هذه الظروف من الممكن أن تسبب للطفل انتكاسة وقتية إذا لم يهيأ الطفل لها. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- وقد تظهر أعراض ضعف التركيز مصاحبة مع فرط النشاط أو الخمول الزائد، </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- وتؤثر مشكلة ضعف التركيز بشكل واضح على التعلم، حتى وإن كانت منفردة، وذلك للصعوبة الكبيرة التي يجدها الطفل في الاستفادة من المعلومات؛ بسبب عدم قدرته على التركيز للفترة المناسبة لاكتساب المعلومات. </span><b><u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">عاشرا: </span></u></b><b><u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">محكات التعرف على صعوبات التعلم:</span></u></b><b><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"> </span></b><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">هناك خمسة محكات يمكن تحديد صعوبات التعلم بها والتعرف عليها وهي: </span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">1- محك الاستبعاد: عند التشخيص وتحديد فئة صعوبات التعلم تستبعد الحالات الآتية: التخلف العقلي ـ الاعاقات الحسية ـ المكفوفون ـ ضعاف البصر ـ الصم ـ ضعاف السمع ـ ذوي الاضطرابات الانفعالية الشديدة مثل الاندفاعية والنشاط الزائد ـ حالات نقص فرص التعلم او الحرمان الثقافي). </span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">2- محك التباعد: ويقصد به تباعد المستوى التحصيلي للطالب في مادة ما عن المستوى المتوقع منه حسب حالته وله مظهران: </span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">أ)التفاوت بين القدرات العقلية للطالب والمستوى التحصيلي. </span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">ب)تفاوت مظاهر النمو التحصيلي للطالب في المقررات أو المواد الدراسية: فقد يكون (متفوقا في الرياضيات، مع كونه عاديا في اللغات، لكن يعاني صعوبات تعلم في العلوم، أو في الدراسات الاجتماعية). وقد يكون التفاوت في التحصيل بين أجزاء مقرر دراسي واحد (ففي اللغة العربية مثلا: قد يكون طلق اللسان في القراءة، وجيدا في التعبير، ولكنه يعاني صعوبات في استيعاب دروس النحو، أو في حفظ النصوص الأدبية). </span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">3- محك المشكلات المرتبطة بالنضوج: حيث نجد معدلات النمو تختلف من طفل لآخر مما يؤدي إلى صعوبة تهيئته لعمليات التعلم فمما هو معروف أن الأطفال الذكور يتقدم نموهم بمعدل أبطأ من الإناث مما يجعلهم في حوالي الخامسة أو السادسة غير مستعدين أو مهيئين من الناحية الادراكية لتعلم التمييز بين الحروف الهجائية قراءة وكتابة مما يعوق تعلمهم اللغة ومن ثم يتعين تقديم برامج تربوية تصحح قصور النمو الذي يعوق عمليات التعلم سواء كان هذا القصور يرجع إلى عوامل وراثية أو تكوينية، أو بيئية، ومن ثم يعكس هذا المحك الفروق الفردية الجنسية في القدرة على التحصيل.<br />
4- محك العلامات الفسيولوجية: حيث يمكن الاستدلال على صعوبات التعلم من خلال التلف العضوي البسيط في المخ الذي يمكن فحصه من خلال رسام المخ الكهربائي وينعكس الاضطراب البسيط (</span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Dysfunction</span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Minimal</span></b><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>) في وظائف المخ في الاضطرابات الادراكية (البصري والسمعي والمكاني)، والنشاط الزائد، والاضطرابات العقلية، صعوبة الاداء الوظيفي). ومن الجدير بالذكر أن الاضطرابات في وظائف المخ تنعكس سلبيا على العمليات العقلية، مما يعوق اكتساب الخبرات التربوية وتطبيقها والاستفادة منها، بل يؤدي إلى قصور في النمو الانفعالي والاجتماعي ونمو الشخصية العامة<a name="_ftnref6" href="http://null/#_ftn6"><span dir="ltr"><span style="font-size:16pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[6]</span></span></a>. </span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">5- محك التربية الخاصة: ويرتبط بالمحك السابق ومفاده أن ذوي صعوبات التعلم لا تصلح لهم طرق التدريس المتبعة مع التلاميذ العاديين، فضلا عن عدم صلاحية الطرق المتبعة مع المعاقين، وإنما يتعين توفير لون من التربية الخاصة من حيث (التشخيص والتصنيف والتعليم) يختلف عن الفئات السابقة. </span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">كما توجد ثلاثة جوانب أساسية لابد أن تؤخذ في الحسبان عند دراسة صعوبات التعلم، التي تعدّ عائقا نفسيا وعصبيا يتدخل في تعلم الكلام، واللغة المكتوبة، أو الإدراك والمعرفة، أو السلوك  الحركي. وهذه الجوانب هي: </span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">‌أ.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                      </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">ظهور تباعد بين سلوكيات محددة لدى الطفل وبين تحصيله الدراسي؛ أي التباعد بين القدرة والتحصيل.</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">‌ب.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                 </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">عدم تعلم الطفل باستخدام الطرق والمواد التعليمية (الملائمة لمعظم الأطفال) مما يستدعي توفير إجراءات خاصة به.</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">‌ج.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">أن صعوبات التعلم ليست ناتجة بشكل أساسي عن تخلف عقلي شديد، أو إعاقات حسية، أو مشكلات انفعالية، أو نقص في فرص التعليم.</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><font face="Times New Roman"> </font></span><b><u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">حادي عشر: الأسلوب الأمثل لمواجهة صعوبات التعلم لدى الأطفال:</span></u></b><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">إن مجال صعوبات التعلم من المجالات الحديثة نسبيا في ميدان التربية الخاصة‏،‏ حيث يتعرض الأطفال لأنواع مختلفة من الصعوبات تقف عقبة في طريق تقدمهم العملي مؤدية إلى الفشل التعليمي أو التسرب من المدرسة في المراحل التعليمية المختلفة إذا لم يتم مواجهتها والتغلب عليها‏..‏ والأطفال ذوو صعوبات التعلم أصبح لهم برامج تربوية خاصة بهم تساعدهم علي مواجهة مشكلاتهم التعليمية والتي تختلف في طبيعتها عن مشكلات غيرهم من الأطفال‏.‏</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">إن صعوبات التعلم تعد من الإعاقة التي تؤثر في مجالات الحياة المختلفة وتلازم الإنسان مدي الحياة وعدم القدرة علي تكوين صداقات وحياة اجتماعية ناجحة وهذا ما يجب أن يدركه المعلم، والوالدان، والأخصائي، وجميع من يتعامل مع الطفل‏؛‏ </span><span style="font-size:16pt;font-family:Wingdings;"><span>Ø<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></span></span><span dir="rtl"></span><u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">المعلم:</span></u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"> يمكن الحذر من صعوبات التعلم، بطريقة غير مباشرة، عن طريق ملاحظة أي تأخر في نمو مهارات الطفل. فمثلاً؛ إن وجود تأخر يعادل مرحلتين دراسيتين اثنتين (كأن يكون الطفل في السنة الابتدائية الرابعة ، لكنه يقرأ مثلاً في مستوى طلاب السنة الابتدائية الثانية في مدرسته) يُعد تأخراً كبيراً. إن على معلم الطفل أن يعرف نقاط الضعف والقوة لديه من أجل إعداد برنامج تعلمي خاص به<a name="_ftnref7" href="http://null/#_ftn7"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:16pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[7]</span></span></span></span></a>.</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">و</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">للمعلم دوره في اكتشاف صعوبات التعلم؛ إذ كلما اكتسب المعلم القدرة على فهم تلاميذه ومستوياتهم الذهنية والمعرفية الفعلية، ومشاكلهم الإدراكية، كلما أصبح أكثر فهماً وتمييزاً للفئات المختلفة من التلاميذ مما سيساعد ذلك على سرعة تقديم الخدمات التعليمية المناسبة. فكلما أسرع المعلم بتحويل ذوي الاحتياجات الخاصة إلى إدارة المدرسة أو المرشد التربوي، كلما استطاع الآخرون،كل في مجال اختصاصه، القيام بما يخدم هؤلاء التلاميذ. لذا فإن اكتساب المعلم الإدراك والفهم الكافي لموضوع صعوبات التعلم أمر ضروري وهام جداً، فالمعلم هو الشخص الذي يتعامل مباشرة مع التلاميذ، وهو أول من يستطيع أن يلاحظ ويرصد ومن ثم يتصل بالجهة المعنية كي تتخذ الإجراء اللازم. ولمعلمة المادة دور كبير في مساعدة التلاميذ ذوي الصعوبات التعلمية بالإضافة إلى الدور الذي تقوم به معلمة التربية الخاصة بالمدرسة. فبينما يعطى التلميذ بعض المساعدة والتعليم العلاجي لفترة محددة قد لا تزيد للبعض منهم على حصتين أسبوعيا أو حسب حاجة التلميذ، فإن التلميذ يتلقى تعليمه مع باقي أقرانه في غرفة الصف معظم اليوم الدراسي. ولذا فإن للمعلمتين دورا في تعليم هؤلاء التلاميذ وتنمية قدراتهم. وتعد أدوار المعلمتين مكملة لبعضها بعضا. وفيما يأتي عرض لدور كل من معلمة المادة و معلمة التربية الخاصة :</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span>أ‌-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">دور معلمة المادة: </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- اكتشاف نواحي القوة والضعف لدى التلاميذ وإعداد برامج إثراء أو تقوية أو علاج لها.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- خلق جو من التعاون بين التلميذ وبين المعلمة .</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- تشجيع التلميذ على اكتشاف العلاقات المختلفة بين المواد المتعلمة الجديدة وبين المعلومات القديمة، وذلك من أجل تسهيل عملية الانتقال بحيث تكون قدرة التلميذ على التحصيل أفضل.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- تقييم الصفات المميزة للمادة الجديدة والتأكد من فهم التلميذ لها وأن يربطها بمعلومات سابقة.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- الاهتمام بأن تكون المادة المتعلمة ذات معنى ومفهومة من قبل التلميذ لمساعدته على التعلم.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- التعرف على استراتيجيات التعلم لدى التلميذ وتدريبه على استخدامها، واستخدام استراتيجيات تعليمية تناسبه.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- استخدام الوسائل التعليمية المختلفة كالسمعية والبصرية والمحسوسة المناسبة للدرس لإيصال المعلومة بطريقة أفضل وأسرع. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- ضرورة جلوس التلميذ في الصف الأمامي المواجه للسبورة ، بعيداً عن كل ما يشتت الانتباه. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">‌<span>   </span>- مراعاة الفروق الفردية لكل التلاميذ. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">‌<span>   </span>- تكليف التلميذ بعمل أنشطة خاصة به ومناسبة لقدراته ومتابعته.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- التعاون مع معلمة التربية الخاصة في وضع الخطة التربوية الفردية للتلاميذ ذوي صعوبات التعلم <span>  </span>ومتابعتها.والخطة التربوية هي خطة توضع لكل تلميذ لديه صعوبة تعلمية ما لتحديد الأهداف التي سيتم تحقيقها. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span>                 </span>- تعزيز نجاح وتحسن أداء التلميذ.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>- التعاون مع معلمة التربية الخاصة عند تواجد الأخيرة داخل غرفة الصف لمساعدة التلاميذ الذين قد لا <span>  </span>يحتاجون لتعليم فردي أو في مجموعات صغيرة في غرفة خاصة. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>- إشراك التلميذ في الأنشطة المختلفة بالمدرسة، وتكليفه بالقيام ببعض الأعمال البسيطة لبث الثقة في نفسه وتعويده الاعتماد على النفس.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ب- دور معلمة التربية الخاصة:أما دور معلمة التربية الخاصة فهو يتحدد فيما يلي:</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- تقوم معلمة التربية الخاصة بإجراء بعض الاختبارات التشخيصية والتقييمية للوقوف على الصعوبات التي يعاني منها التلميذ وتحديدها بدقة سواءً كانت صعوبات في الإدراك أو التذكر أو غيرها من الصعوبات. ولا تكتفي بإجراء اختبار واحد لتكوين صورة شاملة عن التلميذ، بل يجب استخدام اختبارات متنوعة. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- تضع معلمة التربية الخاصة ومعلمة المادة خطة تربوية فردية تتضمن الأهداف المراد أن يحققها التلميذ. كما تتضمن الخطة أساليب العلاج، سواءً داخل الصف أو خارجه، والوسائل والأنشطة التي ستستخدم لتحقيق هذه الأهداف. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- تقوم معلمة التربية الخاصة باستخدام غرفة مصادر التعلم أو أي غرفة أخرى بالمدرسة لتقديم العون الكافي للطالب. ويكون التعليم فردياً أو في مجموعات صغيرة وذلك حسب حاجة كل طالب ومدى شدة الصعوبة لديه. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- وقد تقوم معلمة التربية الخاصة داخل غرفة الصف بمساعدة التلميذ ذي الصعوبة التعلمية البسيطة أو الذي حقق بعض التحسن بعد التعليم العلاجي الفردي الذي أعطي له بشكل منفرد. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- تضع معلمة التربية الخاصة بعض البرامج التربوية للطلاب الذين يعانون من صعوبات تعلمية، وتحتوي هذه البرامج على نشاطات موجهة نحو تطوير نمو التلميذ وقدراته المختلفة من حسية وإدراكية ولغوية وكتابية وتطوير مهارات ومفاهيم التلميذ الاجتماعية.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ج- إرشادات إلى معلم صعوبات التعلم في التعامل مع هذه الفئة:<br />
<span>        </span>- تقبل الطفل كما هو ، ولا تنتظر منه المستحيل.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span>        </span>- لا تصدر أحكاماً في البداية ،ولتكن واضحا فيما تريد ومالا تريد.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span>        </span>- اجعل التلميذ يشعر باهتمامك به كإنسان له خصوصياته.<br />
<span>        </span>- أعطه الحرية في طرح الأسئلة دون الخوف من الضحك عليه.<br />
<span>        </span>- شجعه على التحدث عن مشكلته ونقاط ضعفه.<br />
<span>        </span>- خطط الدروس بعناية، من شأنه الوصول إلى الهدف.<br />
<span>        </span>- انتقل من المادي والمحسوس إلى المجرد والمعنوي قدر الإمكان، وتأكد أن التلميذ قد تعلم ما تعلمه له، ولا تنسى ربط الخبرات الجديدة بالقديمة.<br />
<span>        </span>- التأكد من أن التلميذ يعرف ما هو مطلوب منه بخصوص الواجب ولا تثقل عليه بكثرة الواجبات.<br />
<span>        </span>- لا تنخدع بهز التلميذ لرأسه،فليس هذا بالضرورة الفهم،ربما ينم عن الملل أو الخوف من سؤاله.<br />
<span>        </span>- اختيار الاستراتيجيات المناسبة لهؤلاء التلاميذ والحرص على التقيد بالخطوات.<br />
<span>        </span>- لكل تلميذ فروق فردية يختلف بها عن أقرانه لذلك يجب عليك مراعاة ذلك.<br />
<span>        </span>- المرونة في إعطاء الدرجة للتلميذ ،حتى لا تنحط ذاته، وعدم ملأ ورقة التلميذ بالخطوط الحمراء أثناء التصحيح.<br />
<span>        </span>- تجنب إعطاء التلميذ كلمات كثيرة ليتعلمها من أنماط تهجئة مختلفة. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span>       </span>- يجب أن تفرق بين ما يقدمه التلميذ في القراءة وما يقدمه في الكتابة.<br />
<span>       </span>- لا تطلب من التلميذ أن يقرأ دائماً قراءة جهرية، حاول أن تبادله الدور.<br />
<span>       </span>- ابتعد عن الكلمات القاسية مثل غبي أو متخلف أو كسول ،أو التأفف من استجابة التلميذ الخاطئة، فهي كفيلة بجرح الأنا لديه.<br />
<span>       </span>- تأكد من أن تكتب بخط واضح على السبورة أو الدفتر ،وخصوصاً إذا كنت تطلب منه نسخ ما تكتب.<br />
<span>       </span>- كن طيباً ودوداً مرحاً عطوفاً فهذه الصفات من شأنها خلق الأمان للتلمذ وبالتالي النجاح.<br />
<span>       </span>- توقف إذا أحسست بأن الجو الدراسي بدأ يأخذ جانب الملل.<br />
<span>       </span>- لا تنسى التغذية الراجعة قبل بداية الدرس.<br />
<span>       </span>- تحدث ببطء ووضوح وواجه التلميذ ولا مانع من إعادة الشرح.<br />
<span>       </span>- أدخل على التعليم بعض التلميحات البصرية كالصور والرسوم والمخططات.<br />
<span>       </span>- التدرج في تعقيد التعليمات المطلوبة من التلميذ.<br />
<span>       </span>- التعاون مع معلم الفصل وأعضاء اللجنة الخاصة بصعوبات التعلم.<br />
<span>       </span>- حاول أن تنمي نقاط القوة لدى التلميذ وحاول أن تبتعد عن إثارة نقاط الضعف.<br />
<span>       </span>- عند انتهاء الخطة لا تبتعد عن التلميذ بل عليك المشاركة في تقييمه فأنت أقرب شخص له بحكم ملازمتك له.<br />
<span>       </span>- استفد من اللوائح التي تساعد هؤلاء التلاميذ قدر الإمكان .<br />
<span>       </span>- لا تنسى تعزيز التلميذ وخصوصاً الجانب المعنوي.<br />
<span>       </span>- التدريب على التعبير الشفوي مع الصغار والكتابي مع الكبار يساعد على القراءة من جهة والتهجئة من جهة أخرى.</span><span style="font-size:16pt;font-family:Wingdings;"><span>Ø<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></span></span><span dir="rtl"></span><u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">الوالدان:</span></u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"> على الوالدين التعرف علي القدرات والصعوبات التعليمية لدي طفلهما ليعرفا أنواع الأنشطة التي تقوي لديه جوانب الضعف وتدعم القوة وبالتالي تعزز نمو الطفل وتقلل من الضغط وحالات الفشل التي قد يقع فيها‏.‏ ومن دور الوالدين تجاه طفلهما ذي صعوبات التعلم‏:‏</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>‏<span> </span>*‏ القراءة المستمرة عن صعوبات التعلم والتعرف علي أسس التدريب والتعامل المتبعة للوقوف على الأسلوب الأمثل لفهم المشكلة‏.‏</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span></span>*‏ التعرف على نقاط القوة والضعف لدى الطفل بالتشخيص من خلال الأخصائيين<a name="_ftnref8" href="http://null/#_ftn8"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:16pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[8]</span></span></span></span></a> أو معلم صعوبات التعلم، وعليهما ألا يخجلا من أن يسألا عن أي مصطلحات أو أسماء لا يعرفانها‏.‏</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">‏<span> </span>*‏ إيجاد علاقة قوية بينهما وبين معلم الطفل أو أي أخصائي له علاقة به‏.‏<br />
‏<span>      </span>*‏ الاتصال الدائم بالمدرسة لمعرفة مستوى الطفل.إن الوالدين لهما تأثير مهم علي تقدم الطفل من خلال القدرة والتنظيم مثلا‏:‏</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span></span>*‏ ألا يعطي الوالدان <span> </span>الطفل العديد من الأعمال في وقت واحد، بل عليهما أن يعطياه وقتا كافيا لإنهاء العمل، ولا يتوقعا منه الكمال.</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span></span>*‏ يوضح له الوالدان طريقة القيام بالعمل؛ بأن يقوما به أمامه ويشرحا له ما يريدان منه، ويكررا العمل عدة مرات قبل أن يطلبا منه القيام به‏.‏</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">‏*‏ يضعان قوانين وأنظمة في البيت بأن كل شيء يجب أن يرد إلى مكانه بعد استخدامه وعلى جميع أفراد الأسرة اتباع تلك القوانين حيث إن الطفل يتعلم من القدوة.</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">‏*‏ يتنبهان لعمر الطفل عندما يطلبان منه مهمة معينة حتى تكون مناسبة لقدراته‏.‏</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">‏*‏حرمان الطفل من الأشياء التي لم يعدها إلى أماكنها مدة معينة إذا لم يلتزم بإعادتها، أو ألا يشتريا له شيئا جديدا، <span> </span>أو يدعانه يدفع قيمة ما أضاعه‏.‏</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">‏*‏ يكافئانه إذا أعاد ما استخدمه وإذا انتهي من العمل المطلوب منه من حيث القدرة على التذكر.‏</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">‏*‏ يتأكدان من أن أجهزة السمع لدى الطفل تعمل بشكل جيد.</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">‏*‏ يعطيانه بعض الرسائل الشفهية ليوصلها لغيره كتدريب لذاكرته ثم يزودها تدريجيا‏.‏</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">‏*‏ يدعان الطفل يلعب ألعابا تحتاج إلى تركيز وبها عدد قليل من النماذج ثم يزيدان عدد النماذج تدريجيا‏.‏</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">‏*‏ يعطيان الطفل مجموعة من الكلمات‏ ( كأشياء‏، أماكن،‏ أشخاص‏ ) .</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">‏*‏ يدعانه يذكر لهما كلمات تحمل المعنى نفسه.</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">‏*‏ في نهاية اليوم أو نهاية رحلة أو بعد قراءة قصة يدعان الطفل يذكر ما مر به من أحداث‏.‏</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">‏*‏ يتأكدان أنه ينظر إلى مصدر المعلومة المعطاة ويكون قريبا منها أثناء إعطاء التوجيهات‏[‏كالنظر إلى عينيه وقت إعطائه المعلومة‏]‏.</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">‏*‏ يتكلمان بصوت واضح ومرتفع بشكل كاف يمكنه من سماعهما بوضوح ولا يسرعان في الحديث‏.‏</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">‏*‏ يعلمان الطفل مهارات الاستماع الجيد والانتباه‏،‏ كأن يقولا له‏:(‏ أوقف ما يشغلك‏،‏ انظر <span> </span>إلى الشخص الذي يحدثك‏،‏ حاول أن تدون بعض الملاحظات‏،‏ اسأل عن أي شيء لا تفهمه‏)‏</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">‏*‏ يستخدمان مصطلحات الاتجاهات بشكل دائم في الحديث مع الطفل أمثال فوق‏،‏ تحت‏،‏ داخل في الصندوق‏.‏‏</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">‏*‏ لا يقارنان الطفل بإخوانه أو أصدقائه خاصة أمامهم.</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">‏*‏ يدعانه يقرأ بصوت مرتفع كل يوم ليصححا له أخطاءه.</span><span style="font-size:16pt;font-family:Wingdings;"><span>Ø<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></span></span><span dir="rtl"></span><u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">الأخصائي:</span></u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"> يمر الأطفال، خلال نموهم، بمراحل أو علامات مميزة، مثل نطق الكلمة الأولى، وأول محاولة للمشي، وغيرها. وعادة ما ينتظر الآباء والأطباء هذه العلامات المميزة للنمو، للتأكد من عدم وجود عوائق تؤخر النمو المعتاد للطفل. إن وسيلة الملاحظة مهمة لأنها هي إحدى العلامات المنبهة، بطريقة غير رسمية (غير مهنية)، لكن التشخيص الفعلي لصعوبات التعلم يكون على يد مختص باستخدام الاختبارات القياسية العامة ليتم مقارنه مستوى الطفل بالمستوى المعتاد لأقرانه في العمر والذكاء. وفي الحقيقة يندر وجود هذه الاختبارات القياسية في الدول العربية!؛ حيث لا تعتمد نتائج الاختبار على مجرد قدرات الطفل الفعلية، بل كذلك على مدى دقة هذه الاختبارات، وقدرة الطفل على الانتباه، وفهم الأسئلة.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ويتم التعامل مع هذه المشكلة بعمل برنامج تعديل سلوك.</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span></span><span>     </span>إن الدراسات والأبحاث المختلفة قد أوضحت أن العديد من ذوي صعوبات التعلم الذين حصلوا علي تعليم أكاديمي (فقط) خلال حياتهم المدرسية وتخرجوا في المرحلة الثانوية لن يكونوا مؤهلين بشكل كاف لدخول الجامعة ولا دخول المدارس التأهيلية المختلفة أو التفاعل مع الحياة العملية‏،‏ ولهذا يجب التخطيط مسبقا لعملية الانتقال التي سوف يتعرض لها ذوو صعوبات التعلم عند الخروج من الحياة المدرسية إلى العالم الخارجي ، والتخطيط للخيارات المتعددة لتوجيه التلميذ واتخاذ القرار الذي يساعد على إلحاقه بالجامعة أو حصوله علي عمل وانخراطه في الحياة العملية أو توجيهه نحو التعليم المهني‏،‏ وعند اتخاذ مثل هذا القرار يجب أن يوضع في الاعتبار ميول التلميذ ليكون مشاركا في قرار كهذا‏<a name="_ftnref9" href="http://null/#_ftn9"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:16pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[9]</span></span></span></span></a>.‏</span><strong><font color="#6f6f6f"><span class="title-grey1"><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">ثاني عشر: الوقاية من صعوبات التعلم&#8230; رؤية لأسر الفئات</span></span><span dir="ltr"></span><span class="title-grey1"><span style="font-size:16pt;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span></span><span class="title-grey1"><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">الخاصة: </span></span></font></strong><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">إن القارئ المتبصر بصعوبات التعلم والعوامل</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">التي تسهم في إيجادها قد يجد أن عوامل صعوبات التعلم تحمل وجهين، الوجه الأول سببي</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">أو ارتباطي أما الوجه الثاني فهو وقائي بمعنى أنه من معرفة السبب تعرف العلاج أو</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الوقاية إذا صح التعبير.</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>1.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">نبدأ من الالتهابات والأمراض التي تصيب الأم أثناء فترة الحمل إذ يجب أن تتوجه</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الرعاية الصحية إلى الأم في تلك الفترة، ويجب أيضا امتناع الأم عن التدخين الذي يقال</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">انه يضيق الرحم والأوعية المشيميه إذ يقل إمكان نقل الغذاء للجنين وهذا بدوره يؤثر</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">بشكل مباشر على الجنين أثناء تكون المراكز الدماغية الخاصة باللغة.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><br />
</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">إن عدم</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">التوافق بين زمرة دم الأم وزمرة دم الأب &#8220;العامل الريزيسي&#8221;(</span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">RH</span></b><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>)واختلال الغدد الصماء</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>&#8220;قصور الغدة الدرقية، والسكري &#8221; والتعرض للأشعة، وعمر الأم عند الولادة، والمقدرة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">على الولادة والاستعداد لها والعقاقير والحصبة الألمانية، ونقص الأوكسجين والحوادث</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">كلها أمور تستوجب التأكد منها بشكل متواصل منعا لتأثر الجنين بأحدها. أيضا أن تناول</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الكحول قد ينتج أطفالا محدودين في قدرتهم المعرفية. ويمكن القول ان هناك ارتباطا</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">بين التناول الكثيف للكحول والتدخين وبين مشكلات القراءة وانخفاض النسب الذكائية.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>2.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">أيضا يجب تجنب التأثيرات الولادية السلبية إلى أبعد حد ممكن مثل تأثيرات ولادات</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الخداج أو استخدام الملقط في سحب رأس الوليد أو طول مخاض الولادة إذ ينظر إلى تلك</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">العوامل على أنها عوامل تسهم في إيجاد الصعوبات التعليمية من خلال تأثر دماغ الجنين</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">المباشر بتلك العوامل.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>3.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">إن مؤثرات ما بعد الولادة لا تقل أهمية عن مؤثرات ما قبل الولادة وأثنائها ذلك</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">أن والمواد الكيماوية مثل الرصاص والمضافات للأطعمة والسكر المعالج</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">والبيض والقمح والحليب تدل على ارتباط تجريبي بينها وبين صعوبات التعلم.</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>4.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">هناك أيضا بعض العوامل الكيماوية التي يجب الوقاية منها ما أمكن مثل سوء</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">التغذية والغذاء &#8220;نقص البروتين والسعرات والفيتامينات&#8221;، وأيضا بتوفير الأمان الجسدي</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">فتقارير السقطات، وإصابات الرأس، وأذى الدماغ، ورضات الرأس، والعواقب الأخرى، والحوادث المؤسفة فيأماكن اللعب، كثيرا ما تظهر في السجلات السريرية لأطفال صعوبات التعلم.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>5.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">يجب أن تتوجه</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الرعاية إلى التهابات الأذن الوسطى عندما تقع لما لها من تأثير على المعالجة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">السمعية المهمة جدا في اكتساب مهارات التعلم السمعية. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>6.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ولا ننسى مشكلات النظر</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>7.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ولا ننسى الحساسيات </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>8.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ولا ننسى العلاج بالعقاقير وتأثيراتها الجانبية.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>9.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">لابد أيضا من وجود تنبيه لغوي بيئي سليم فيجب أن نكلم الطفل بلغة واضحة سليمة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">معبرة. ولكي نتجنب كثيرا صعوبات التعلم نجد أنفسنا ملزمين بتدريب حواس الطفل منذ</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">نعومة أظفاره فندربه على التمييز الصوتي وعلى تمييز الأشكال والحجوم والألوان</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وتصنيفها ذلك أن أي خلل في الجوانب الإدراكية البصرية أو السمعية يسهم بمستوى ذي</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">دلالة في إيجاد صعوبات تعلمية كثيرة.</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>10.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                    </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">إن البيئة التربوية السليمة هي بيئة محفزة لتعلم صحيح، وإن إخفاق الأطفال ذوي</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">صعوبات التعلم في المدرسة هو نتاج التفاعل بين ذوات الطلاب قوة أو ضعفا وبين</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">العوامل الخاصة التي يواجهونها في غرفة الصف بما فيها الفروق الفردية بين المعلمين</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">والمتعلمين التي يجب مراعاتها، واختلاف طرق التدريس ويتضمن ذلك التفاعل الإيجابي</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">بين حاجات الطفل التعليمية والوسائل المتاحة في غرفة الصف بالإضافة إلى ضرورة توفر</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">طرق ووسائل تدريس ملائمة وفعالة تستثير قدرات التلاميذ الكامنة. إن مراعاة نموذج</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">التعلم الخاص بالطالب &#8220;الكلي أو التحليلي&#8221; هو من أهم الأمور على الإطلاق التي يجب</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">مراعاتها للبدء بأي برنامج علاجي.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">مما سبق نقول إن المربين واختصاصيي صعوبات التعلم يتعاملون مع قدرات محدودة يجب توفير أفضل الطرق والأساليب للتعامل معها منذ البداية</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وعدم الانتظار إلى حين تتضاعف المشكلة وتضاف إلى المشكلة المطروحة مشكلات مصاحبة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">مثل انعدام الثقة بالنفس واضطراب نقص الانتباه والنشاط الزائد&#8230;<a name="_ftnref10" href="http://null/#_ftn10"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';">[10]</span></span></span></span></a></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"></span><b><u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><font color="#606060">ثالث عشر: تربية خاصة تقوم أساسا على الخطط التربوية الفردية لمواجهة صعوبات التعلم: </font></span></u></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وتشكل صعوبات التعلم أحد العوامل الرئيسية التي تؤدي إلى صعوبة وتعثر في التحصيل الدراسي لدى بعض تلاميذ المرحلة الابتدائية أو الحلقة الأولى من التعليم الأساسي وعدم قدرتهم على التكيف مع المقررات الدراسية في المراحل الأعلى من المدرسة. وبالتالي يشكل ذلك هدراً في الكفاءة الداخلية للتعليم ، وهذا ما حدا ببعض الوزارات إلى تبني برنامج معالجة صعوبات التعلم. ومن الأسباب الأخرى التي دفعت الوزارة لتطبيق البرنامج هو اعتقاد البعض من المربين بأن موقع فئة التلاميذ الذين يعانون من بعض المشكلات أو الصعوبات التعلمية أو ذوي الإعاقات السمعية والبصرية البسيطة ليس مدارس التعليم الأساسي أو العام بل مدارس التربية الخاصة على أساس عدم مقدرتهم على مسايرة المنهاج المدرسي في تلك المدارس مما يؤدي إلى فشلهم في أداء المهارات المرتبطة بنجاحهم في بعض المواد الدراسية، ونتيجة لهذا يتم فصلهم أو تحويلهم إلى دراسات تعليم الكبار، أو المطالبة بتحويلهم إلى مدارس التربية الخاصة. ومن هذا المنطلق فقد أقرت هذه الوزارات تطبيق هذا البرنامج في مدارس التعليم الأساسي.</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">وهكذا؛ </span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">لا بد من تحري الدقة في تشخيص هذه الفئة؛ لأن الغرض الأساسي من التشخيص هو وضع برامج تربوية على أسس علمية صحيحة تستفيد من نقاط القوة لدى الطفل في محاولة تلبية احتياجاته؛عن طريق:</span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">1.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">توظيف الأساليب التدريسية </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">2.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">توظيف الأساليب التعليمية </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">3.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">توظيف الاستراتيجيات التدريسية</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">4.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">توظيف الاستراتيجيات التعليمية</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">5.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">أخذ احتياجات الطفل، (غير الأكاديمية) كالنفسية والوجدانية، في الحسبان.</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">أما البرامج فإن التربية الخاصة تقوم أساسا على الخطط التربوية الفردية. ولا يقصد من هذه الخطط أخذ احتياجات كل فرد في الحسبان، ولو درس الأطفال على شكل مجموعات صغيرة (بين </span><span style="color:black;font-family:'Traditional Arabic';">3 </span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">و </span><span style="color:black;font-family:'Traditional Arabic';">5</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">) مثلا. فالخطة الفردية مبنية على نتائج التشخيص، وتسير وفق أهداف دقيقة متناسقة تؤدي في النهاية إلى هدف عام مقتضاه ما يأتي:</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">أ- رفع مستوى التعلم لدى الطفل هي نقطة الارتكاز التي تدور حولها جميع الإجراءات الأخرى.</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">ب- شمول البرنامج لمهارات متنوعة ومختلفة يدرسها الطفل ويتدرب عليها ليكتسب الثقة في النفس، والمثابرة، والمبادرة في التعلم، والرغبة في التحصيل، والقدرة على التعامل مع الآخرين، وكسب الأصدقاء.</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">ج- تنوع الأساليب والمواد والاستراتيجيات ليتناسب كل منها مع كل طفل وفي كل ظرف.</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">د- اتسام البرنامج بطابع التطبيق في مجالات الحياة العلمية اليومية، وعدم التركيز على التحليل فقط.</span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">هـ- أن يكون الطفل شريكا في وضع أهداف البرنامج؛ فهذا سيجعله أكثر رغبة في المضي في التعلم، وأكثر التزاما بالأهداف، ويكشف للمعلم رغبات واحتياجات ذلك الطفل<a name="_ftnref11" href="http://null/#_ftn11"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:16pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[11]</span></span></span></span></a>.</span><b><u><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">رابع عشر: الطرائق المستخدمة لتدريس ذوي صعوبات التعلم:</span></u></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"> رغم أن هذه المشكلة تزعج الأهل أو المعلمين في المدرسة العادية، فإن التعامل معها بأسلوب العقاب قد يفاقم المشكلة؛ لأن إرغام الطفل على أداء شيء لا يستطيع عمله يضع عليه عبئًا سيحاول بأي شكل التخلص منه، وهذا ما يؤدي ببعض الأطفال الذين لا يتم اكتشافهم أو تشخيصهم بشكل صحيح للهروب من المدرسة (وهذا ما يحدث غالبًا مع ذوي صعوبات التعلم أيضًا إذا لم يتم تشخيصهم في الوقت المناسب). </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وليست المشكلات الدراسية هي المشكلات الوحيدة، بل إن العديد من المظاهر السلوكية أيضًا تظهر لدى هؤلاء الأطفال؛ بسبب عدم التعامل معهم بشكل صحيح مثل العدوان اللفظي والجسدي، الانسحاب والانطواء، مصاحبة رفاق السوء والانحراف، اعتنافهم شخصية نعم سيدي.. فرغم أن المشكلة تبدو بسيطة، فإن عدم النجاح في تداركها وحلِّها مبكرًا قد ينذر بمشاكل حقيقية. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وتختلف طرائق التدريس التي تستخدمها معلمة التربية الخاصة قليلاً عن تلك المستخدمة في غرفة الصف العادي، وتكون هذه الطرق أكثر مرونة وتنوعا لتناسب الصعوبة التي يراد معالجتها. وتستخدم معلمة التربية الخاصة وسائل تعليمية وطرق تدريس تعتمد على وسائل سمعية وبصرية ومحسوسة. وتتنوع الوسائل والطرق لتراعي إستراتيجيات التعلم المختلفة لدى التلاميذ، وذلك حتى لا يصاب التلميذ بالملل وتشتت الذهن أو بالإحباط والقلق والتوتر إذ قد يعيق كل هذا عملية التعلم لدى التلميذ وقد تؤدي به بالتالي إلى الفشل.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تقسم العملية العلاجية إلى خطوات صغيرة بحيث تشتمل كل خطوة على استجابة محددة قبل الانتقال إلى الخطوة التالية. ولا تستطيع المعلمة الانتقال من هدف إلى آخر إلا بعد إتقان التلميذ للهدف الذي يسبقه. وتختلف الفترة الزمنية لتحقيق الهدف العام من تلميذ إلى آخر، فهناك من يحتاج إلى فترة أطول من الآخرين وقد تطول المدة لدى بعض منهم. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وتتضمن الخطة الموجهة للتلاميذ الذين يعانون من صعوبات التعلم في المدارس المنفذ فيها البرنامج الخطوات الإجرائية الآتية:</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>1)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تحدد معلمات الصف التلاميذ، وذلك من خلال ملاحظة سلوكيات التلاميذ وأدائهم للمهارات المختلفة المستخدمة في كل من مادتي اللغة العربية والرياضيات أو إحداهما، وإحالتهم <span> </span>إلى معلمة التربية الخاصة.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>2)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">مشاهدة معلمة التربية الخاصة لبعض الحصص وملاحظة أداء التلاميذ داخل مجموعاتهم في صفوفهم العادية وذلك لدراسة حالتهم بدقة.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>3)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تطبيق بعض الاختبارات التشخيصية والتقييمية المختلفة كالاختبارات الإدراكية والاختبارات العصبية النفسية والاختبارات الأكاديمية لمعرفة نواحي الضعف والقوة عند هؤلاء التلاميذ، وذلك لتحديد الصعوبة بشكل أكثر دقة.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>4)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تقوم اللجنة المدرسية المسؤولة عن متابعة برنامج معالجة صعوبات التعلم بالمدرسة بإعداد تقرير. وتتكون هذه اللجنة من: مديرة المدرسة، والمرشدة التربوية، والمعلمات الأوائل للطورين الأول والثاني، ومعلمة التربية الخاصة. وهذا التقرير الخاص بالتلميذ توضع فيه نتائج التقييم ، وهو يوضح؛</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">حالة التلميذ بدقة. </span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الصعوبة التي يعاني منها التلميذ. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">مستوى أدائه للمهارات المختلفة.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وصف الوضع الاجتماعي والاقتصادي والصحي للاطلاع على العوامل الأسرية التي قد تؤثر في عملية التعلم لدى التلميذ والتي قد تكون من أحد الأسباب التي قد تساعد على ظهور صعوبة تعلمية لديه. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ملاحظات معلمات الطور التعليمي (المجال) الذي مر به، ومعلمة التربية الخاصة، والمرشدة التربوية.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">نتائج الاختبارات التشخيصية. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">نوع المساعدة التي يحتاج إليها التلميذ، سواءً داخل أو خارج الصف، أو مساعدة المرشدة التربوية. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>5)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وضع خطة تربوية فردية خاصة بكل طالب لديه صعوبة أو صعوبات تعلمية معينة، بحيث تحتوي هذه الخطة على الأهداف العامة المراد تحقيقها في فترة زمنية محددة، ويجب التأكيد هنا على أنه من الضروري أن توضع الأهداف العامة في هذه الخطة من قبل معلمة المادة، ومعلمة التربية الخاصة، وذلك تأكيداً على ما ذكر سابقاً أن مساعدة هذا التلميذ إنما هي مسؤولية المعلمتين. كما تحوي الخطة أساليب العلاج(داخل أو خارج الصف)، والوسائل والأنشطة التي سوف تستخدم لتحقيق الأهداف الموضوعة. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>6)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عقد اجتماع مع ولي أمر التلميذ لتعريفه بحالة التلميذ والصعوبة التي يعاني منها وكيفية التغلب عليها. ويتم في هذا الاجتماع تعريف ولي الأمر بالخدمات التي تقدمها المدرسة للتلاميذ ذوي الصعوبات التعلمية ودور الأسرة في مساعدة الأبناء اجتماعياً أو نفسياً أو دراسياً. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>7)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">إصدار مطوية توضح مفهوم صعوبات التعلم وأهم خصائص الأطفال ذوي صعوبات التعلم، بالإضافة إلى بعض الإرشادات لأسر التلاميذ ذوي صعوبات التعلم بأسلوب بسيط وواضح. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span> <img src='http://s0.wp.com/wp-includes/images/smilies/icon_cool.gif' alt='8)' class='wp-smiley' /> <span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">يتم فتح صف خاص أو استخدام أحد الغرف في المدرسة كغرفة مصادر التعلم إن أمكن لاستقبال الطلبة ذوي صعوبات التعلم الذين يحتاجون إلى التعليم الفردي ضمن جدول يحدد الحصص خلال الأسبوع. أو يتم تقسيم الطلبة إلى مجموعات صغيرة( من 4 إلى 5 طلاب) وذلك حسب ما يناسب كل حالة.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>9)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عمل مشاغل ( ورشات) تدريبية لرفع كفاءة المعلمات وتزويدهن بالمهارات اللازمة لمساعدة التلاميذ ذوي الصعوبات التعلمية.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>10)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                  </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">يتم فتح ملف لكل طالب يحتوي على:</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- استمارة ملاحظة معلمات المواد</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- نماذج من الاختبارات التي أجريت للتلميذ</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- تقرير عن حالة التلميذ. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- نسخة من الخطة التربوية الفردية </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- استمارة تقييم الخطة التربوية الفردية</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- نسخة من استمارة متابعة التلميذ</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- نماذج من أعمال التلميذ </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">والهدف الرئيسي من هذا البرنامج هو توفير الخدمات التعليمية المناسبة للتلاميذ، ومنحهم فرصا تعليمية متكافئة، ومراعاة الفروق الفردية في القدرات لدى التلاميذ، ومساعدتهم على التغلب على بعض المشكلات التي قد تؤثر على عملية التحصيل الدراسي فتؤثر بالتالي على نجاحهم في الحياة داخل المدرسة وخارجها.<b><u></u></b></span><b><u><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">خامس عشر: تجربة عربية في معالجة صعوبات التعلم في مدارس التعليم الأساسي</span></u></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">: نأتي بهذه التجربة كمثال لما يجري في العالم العربي من اهتمام بهذا الجانب؛ إنها تجربة من دولة عُمان. وهذه هي الخطوات الإجرائية التي أقدمت عليها وزارة التربية <span> </span>في مجال تطبيق البرنامج؛ ففي العام الدراسي </span><span style="color:black;font-family:'Traditional Arabic';">2000/2001م</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"> تمت تجربة تطبيق البرنامج في مدرستين من مدارس التعليم الأساسي بمنطقة جنوب الباطنة (في مدرسة الطفيل بن عمرو والوشيل). وفي العام الدراسي الموالي له تم إضافة مدرسة ثالثة في المنطقة (هي مدرسة وادي المعاول للتعليم الأساسي)، وثلاثة مدارس أخرى في محافظة مسقط (وهي مدرسة السيب- الكوثر- والبيان للتعليم الأساسي). بعدها قامت اللجنة الرئيسة للسياسات التربوية وتطوير التعليم في اجتماعها الخامس، بتاريخ </span><span style="color:black;font-family:'Traditional Arabic';">7/7/2002م</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"> بطرح ومناقشة تقييم البرنامج، حيث تم التأكيد على مواصلة الوزارة تطبيق هذا البرنامج والاستفادة من تجارب الدول الشقيقة والصديقة في هذا المجال والعمل على إنشاء مركز لصعوبات التعلم في السلطنة والنظر في إدخال مساقات التربية الخاصة بما فيها صعوبة التعلم في برامج إعداد المعلمين.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وفي العام الدراسي </span><span style="color:black;font-family:'Traditional Arabic';">2002/2003م</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"> تم التوسع في هذا البرنامج ليشمل (</span><span style="color:black;font-family:'Traditional Arabic';">9</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">) مدارس جديدة بالإضافة إلى الست المدارس السابقة. وذلك بواقع (</span><span style="color:black;font-family:'Traditional Arabic';">3</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">) مدارس جديدة في جنوب الباطنة + (</span><span style="color:black;font-family:'Traditional Arabic';">2</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">) مدرسة في شمال الباطنة +(</span><span style="color:black;font-family:'Traditional Arabic';">2</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">) مدرسة في الداخلية + (</span><span style="color:black;font-family:'Traditional Arabic';">2</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">) مدرسة في الشرقية جنوب، وبذلك يصل مجموع المدارس التي تطبق هذا البرنامج (</span><span style="color:black;font-family:'Traditional Arabic';">15</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">) مدرسة مع الاستمرار في إقامة الورشات المخصصة في المجال المعني.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ومن الخطوات التي نفذتها الوزارة منذ بداية البرنامج:تشكيل فريق عمل في الوزارة لمتابعة البرنامج مكون من عــدد (</span><span style="color:black;font-family:'Traditional Arabic';">9</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">) أعضاء واستشاريين(</span><span style="color:black;font-family:'Traditional Arabic';">2</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">). ومن مهام هذا الفريق:</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span>أ‌-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">متابعة برنامج معالجة صعوبات التعلم بمدارس الحلقة الأولى من التعليم الأساسي</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span>ب‌-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                    </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وضع الحلول والمقترحات المناسبة للتغلب على الصعاب التي قد يواجهها البرنامج خلال العام الدراسي. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span>ت‌-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                    </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تسليط الضوء على البرنامج وترسيخ سبل التعاون بين المدرسة والأسرة بما يحقق المزيد من الرعاية لفئة الطلاب الذين يعانون من هذه المشكلات لإكسابهم المهارات المتعلقة بالتعلم.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span>ث‌-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                    </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">توفير واقتراح البرامج والورشات التدريبية للمعلمين للارتقاء بالخدمات التعليمية المناسبة لهذه الفئة من الطلاب.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span>ج‌-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                      </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">توفير معلمة تربية خاصة في كل مدرسة من المدارس المنفذ فيها البرنامج للعمل على مساعدة التلاميذ ذوي الصعوبات التعلمية بالتعاون مع الكادر التدريسي والإداري بالمدرسة.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span>ح‌-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                      </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عقد دورات تدريبية عن صعوبات التعلم وكيفية التشخيص وسبل العلاج المختلفة، حضرتها معلمات التربية الخاصة وبعض معلمات المجال، والمرشدات التربويات في مدارس البرنامج.كما حضرتها أيضاً بعض مديرات المدارس والموجهات التربويات.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span>خ‌-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                      </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">إعداد نماذج استمارات للخطط الفردية العلاجية واستمارات لمتابعة تحسن مستوى التلاميذ. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">سادس عشر: منشور جزائري يتعلق بالرعاية التربوية للتلاميذ المتأخرين دراسيا: </span></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">أرسل الأمـين العــام من الأمانة العامة بوزارة التربية الوطنية الجزائرية منشورا ( للتنفيذ) مــؤرخا في </span><span style="color:black;font-family:'Traditional Arabic';">9</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"> ماي</span><span style="color:black;font-family:'Traditional Arabic';">2001 </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">يتعلق بالرعاية التربوية للتلاميذ المتأخرين دراسيا إلى</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">السيد مفتش أكاديمية ولاية الجزائر والسادة مديري التربية للولايات<a name="_ftnref12" href="http://null/#_ftn12"><span dir="ltr"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Times New Roman','serif';">[12]</span></span></a> ، جاء فيه:</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">&#8220;بناء على توصيات الملتقيات الجهوية حول التعليم المكيف المنعقدة في شهر فيفري </span><span style="color:black;font-family:'Traditional Arabic';">2001</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">، يشرفني أن أوافيكم بهذا المنشور الذي يحدد الإطار العام للرعاية التربوية للتلاميذ المتأخرين دراسيا، ويضع بين أيديكم مرجعا لوضع خطة مستقبلية تتضمن التكفل التدريجي بالتلاميذ الذين يعانون من تأخر دراسي رغم ما يتلقونه من معالجة تربوية لصعوبات التعلم في الحصص العادية و الاستدراكية، بهدف تجسيد تكافؤ الفرص التعليمية والتقليل من الهدر التربوي الذي يتجلى في ظاهرتي الإعادة والتسرب المدرسيين.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">&#8220;إن التلاميذ الذين يعانون من صعوبات تعليمية حادة تعوق مواصلة تمدرسهم بصفة عادية، ينبغي أ يضعوا في أقسام للتعليم المكيف لعلاج هذه الصعوبات علاجا تربويا مكثفا و ظرفيا، ينصب على مواد التعلم ( القراءة . الكتابة. الحساب)، و على المفاهيم الأساسية التي تبني عليها التعليمات الأساسية في هذه المواد ، و كلما أظهرت أداءات أي تلميذ أنه امتلك من الكفاءات ما يسمح له بمتابعة عملية التعلم في المواد المذكورة من غير عوائق تعليمية، يعاد إدماجه في قسمه العادي، و يحظى بمتابعة خاصة.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">&#8220;ومن هذا المنظور، أطلب منكم العمل على اتخاذ التدابير الآتية التي تدخل حيز التنفيذ في بداية السنة الدراسية </span><span style="color:black;font-family:'Traditional Arabic';">2002.2001</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">:</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">1. التنظيم التربوي : </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">العمل على فتح قسم على الأقل للتعليم المكيف ( ذوي الاحتياجات التربويـة الخـاصة) في كــل مقــاطعــــة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تفتيشية بالنسبة للسنة الدراسية </span><span style="color:black;font-family:'Traditional Arabic';">2002.2001</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">، و يركز على تلاميذ السنة الثالثة، كما يستحسن أن يفتح هذا القسم، كلما كان ذلك ممكنا، في تجمعات<span>  </span>مدرسية لضمان استفادة أكبر عدد ممكن من التلاميذ المتأخرين دراسيا.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الحرص عـلى إدراج أقسـام الـتعليــم المكيف ضمن الخرائط التربوية للمؤسسة التي فتح بها قسم للتعليم المكيف.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">القسم الذي يفتح لا يغلق إلا بعد تقديم تقرير مسبب إلى الهيكل المعني بالإدارة المركزية.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"> 2. الاستكشاف. المتابعة.و الإدماج :</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>1.2<span>    </span>. الاستكشاف :</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تتشكل لجنة الاستكشاف على مستوى كل مقاطعة تفتيشية من :</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Courier New';"><span>o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">مفتش التربية و التعليم الأساسي للمقاطعة، رئيسا.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Courier New';"><span>o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">مفتش أو مستشار للتوجيه المدرسي و المهني ( عضوا).</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Courier New';"><span>o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">طبيب للصحة المدرسية ( عضوا).</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Courier New';"><span>o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">مدير مدرسة بها قسم للتعليم المكيف (عضوا).</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Courier New';"><span>o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">معلم في قسم للتعليم المكيف (عضوا).</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Courier New';"><span>o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">      </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">نفساني مدرسي إن أمكن (عضوا).</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">2.2<span>    </span>. دور لجنة الاستكشاف :</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Wingdings;"><span>§<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">القيام بالكشف عن التلاميذ الذين يحتاجون إلى تعليم مكيف.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Wingdings;"><span>§<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">متابعة التلاميذ في أقسام التعليم المكيف ( تربويا و نفسيا) و دراسة نتائجهم الدراسية بهدف إعادة إدماجهم في أقسامهم لتذليل الصعوبات<span>    </span>التعليمية التي قد تعترضهم.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Wingdings;"><span>§<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">المساهمة في تكوين معلمي الأقسام العادية والأقسام المكيفة في الموضوعات المتعلقة بتعليم ذوي الاحتياجات التربوية الخاصة.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">3.2. الإدماج : لاحظنا أن بعض التلاميذ يبقون سنة دراسية كاملة أو أكثر في قسم التعليم المكيف، و هذا يتنافى مع النظرة التربوية الصائبة للتعليم المكيف الذي هو تعليم علاجي و مكثف وظرفي، يتوجب دمج التلميذ في قسمه حين تظهر نتائج التقييم أنه تغلب على صعوبات التعلم الأساسية، وأنه قادر على مواصلة مساره التعليمي بصفة عادية.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">3. التأطير التربوي : تعطى الأولوية في إسناد أقسام التعليم المكيف ( ذوي الاحتياجات التربوية الخاصة) إلى المعلمين المتخصصين الذين كونوا لهذا الغرض. في حالة عدم توفر هذا النوع من المعلمين، يسند القسم إلى معلمين عاديين، يتمتعون بكفاءة مهنية و رغبة في تعليم التلاميذ المتأخرين دراسيا، على أن يتلقوا تكوينا يخص منهجية تعليم ذوي الاحتياجات التربوية الخاصة ( التعليم المفرد، التعليم في مجموعات مصغرة)، كما أنه ينبغي أن تبرمج لهم أيام دراسية على مدار السنة باعتبارهم في حاجة إلى رعاية واهتمام خاصين.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">4. البرامج و المواقيت :</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">لا يمكن تحديد برنامج مسبق لأقسام التعليم المكيف، فالبرنامج الفعلي والحقيقي ينطلق من الصعوبات التعليمية التي تعترض التلاميذ قصد معالجتها و إزالتها.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">يعطى الحجم الأكبر من التوقيت إلى مواد التعلم الأسـاسية (القراءة، الكتابة، الحساب). أما المواد الأخرى فيمكن أن يتعلمها التلميذ في قسمه العادي، أو الأقسام العادية إذا كان التنظيم التربوي يسمح بذلك، و إذا تعذر هذا المسعى يتلقاها في القسم المكيف.<span>   </span></span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">أؤكد على أنني أولي عناية فائقة لتنفيذ هذا المنشور&#8221;<a name="_ftnref13" href="http://null/#_ftn13"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Times New Roman','serif';">[13]</span></span></span></span></a>.</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"><font face="Times New Roman"> </font></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span><span>     </span></span><b><span style="font-size:20pt;color:maroon;font-family:'Traditional Arabic';">اضطرابات التخاطب</span></b><b><span style="font-size:20pt;color:maroon;" dir="ltr"></span></b><b><span style="font-size:14pt;color:maroon;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Communication Disorders</span></b><b><span style="font-size:14pt;color:maroon;font-family:'Traditional Arabic';"></span></b><b><span style="font-size:16pt;color:red;" dir="ltr"><font face="Times New Roman"> </font></span></b><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span> <span>        </span>التخاطب هو القدرة على توظيف المهارات اللفظية واللغوية والصوتية ومهارات الفصاحة من أجل التواصل مع الآخرين، سواءً على مستوى الاستيعاب أو التعبير. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ويحدث اضطراب في هذه المهارات عندما يفشل الشخص في توظيفها للتواصل مع الآخرين. وترتبط هذه الاضطرابات بعوامل متعددة منها:</span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">1.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الضعف السمعي. </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">2.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">أمراض الجهاز العصبي المركزي والطرفي. </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">3.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الإصابات الدماغية والشرود الذهني وانخفاض مستوى الذكاء. </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">4.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">متلازمة داون. </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">5.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الشق الحنكي، وغيرها من الأسباب<a name="_ftnref14" href="http://null/#_ftn14"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Times New Roman','serif';">[14]</span></span></span></span></a>. </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وهناك عوامل أخرى بيئية واجتماعية ينبغي وضعها في الحسبان، وتجدر الإشارة أنه لم يتم البت في الكيفية التي تؤثر فيها جميع هذه العوامل (الأسباب) على مهارات التخاطب. لذلك نستطيع القول إن الأسباب في أغلب الأحيان غير معروفة.. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">إن كثيرا من العاملين في هذا المجال يفسرون صعوبات التخاطب التي يواجهها الأطفال بالتأخر اللغوي.. أي أن الطفل، مقارنةً مع أقرانه، لا يكتسب اللغة خلال الجدول الزمني المتعارف عليه. وهذا ما يفسر الصعوبات التي يعانون منها، وهي:</span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">1.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">صعوبات في فهم ما يُقال لهم. </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">2.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">صعوبات في التعبير عما يريدون. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وليس من المستغرب أحياناً أن تتفوق مهارات الطفل الاستيعابية على مهاراته التعبيرية؛ إي يفهم جيدا ولكن لا يستطيع التعبير عما في خاطره. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وتظهر اضطرابات الصوت لديهم في أحد هذه الأشكال أو بعضها:</span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">1.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تشويه أصوات الحروف. </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">2.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">إبدال أصوات الحروف بأخرى. </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">3.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">حذف أصوات الحروف من المقاطع والكلمات. </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">4.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">انخفاض الصوت أو شدته.<span>  </span></span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">5.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">حدوث بحة صوتية. </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">6.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">صعوبات في إخراج أصوات الحروف (النطق). </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">7.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">اضطرابات في خصائص الصوت. </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">8.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تعثر في المحاولات الكلامية (التلعثم). </span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">9.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وإذا تعددت الأخطاء في إخراج أصوات الحروف فإنه قد يتعسر فهم الناس لكلامهم. </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">إن هؤلاء(الأشخاص الذين يعانون من اضطرابات في اللغة) يتميزون بـ:</span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">1.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عدم تمكنهم من استخدام المفردات في سياقها المناسب </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">2.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">استخدام تراكيب نحوية وصرفية خاطئة<a name="_ftnref15" href="http://null/#_ftn15"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Times New Roman','serif';">[15]</span></span></span></span></a>. </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><b><span style="font-size:20pt;color:maroon;font-family:'Traditional Arabic';"> </span></b><b><span style="font-size:20pt;color:maroon;" dir="ltr"><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="font-size:20pt;color:maroon;font-family:'Traditional Arabic';">عسر القراءة</span></b><b><span style="font-size:14pt;color:maroon;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Dyslexia</span></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"> </span><b><u><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">المقدمة:</span></u></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><br />
<span>       </span></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">بدأت الأضواء تسلط على صعوبة القراءة عندما احتاج الإنسان إلى التواصل مع الآخرين بالكلمة المكتوبة، والكلمة ديسلكسيا أصلها يوناني ومعناها &#8220;الصعوبة في القراءة&#8221;.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">هذا النوع من الاضطراب يسمي أيضا (اضطراب القراءة النمائي) ( </span><b><span style="color:black;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">Dyslexia</span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="color:black;"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">) وهو نوع ينتشر بين الأطفال حيث أن معدل انتشاره بين أطفال المدارس الابتدائية يقدر بحوالي </span><b><span style="color:black;"><font face="Times New Roman">2 &#8211; 8 %</font></span></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"> ويكثر انتشاره بين أقارب الدرجة الأولى عنه بين عامة الناس وهو أكثر انتشارا بين الذكور عنه بين الإناث بنسبة </span><b><span style="color:black;"><font face="Times New Roman">3</font></span></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">.</span><b><u><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">أولا: تعريف عسر القراءة:</span></u></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الديسلكسيا (</span><b><span style="color:black;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="ltr">DYSLEXIA</span></b><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>) هي صعوبة في القدرة على القراءة في العمر الطبيعي خارج نطاق أية إعاقة عقليه أو حسية، وترافق هذه الصعوبة صعوبات في الكتابة، ومن هنا تسمى ( ديسلكسي – ديسورتوغرافي ) وهي ناتجة عن خلل في استخدام العمليات اللازمة لاكتساب هذه القدرة : صورة الجسد، معرفة اليمين من اليسار، المشكلات اليدوية، وهناك ما بين</span><b><span style="color:black;"><font face="Times New Roman">5 </font></span></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">و</span><b><span style="color:black;"><font face="Times New Roman">15</font></span></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"> </span><b><span style="color:black;"><font face="Times New Roman">%</font></span></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"> يعانون من هذه المشكلة. ولكننا لا نستطيع التكلم عن هذا العجز قبل السابعة فالأخطاء قبل هذا العمر واردة وهذا <span> </span>أمر طبيعي.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">إن الديسلكسيا ليست نتيجة تدن في الذكاء لكن بإمكان شخص متدني الذكاء أن يكون عنده ديسلكسيا. وفي الحقيقة إن الصورة المميزة للديسلكسيا هي الصعوبة التي يجدها الولد في القراءة والكتابة بما يتفاوت مع مستوى ذكائه وقدراته العقلية. والأولاد المعاقون ذهنيا بشكل عام تنقصهم المهارات في نواحي متعددة من التطور والنمو بينما الطفل الذي يعاني من الديسلكسيا هو أذكى مما يظهر في عمله الكتابي.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وتبدو معالم الديسلكسيا واضحة عند حوالي </span><b><span style="font-size:10pt;color:windowtext;"><font face="Times New Roman">10 %</font></span></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"> من الأولاد. ويعاني الصبيان أكثر من البنات، وعدم التوازن في النسبة قد يكون عائدا إلى مركز اللغة في الدماغ والذي يتميز بأنه أكثر نضجا عند البنات دون الصبيان حتى سن البلوغ وسنين المراهقة الأولى .وهناك إحصائيات كثيرة تشير إن الإعاقات بشكل عام بما فيها الإعاقات التعليمية. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">والديسلكسيا تتكاثر في المجتمعات المكتظة بالسكان في المناطق الكبيرة التي أوضاعها فقيرة غير حسنة وهناك عدة عوامل تساهم في حصول صعوبات تعليمية عند لمجتمعات الفقيرة التي تقطن المدن ومن هذه العوامل العائلات المهاجرة التي لا تعرف اللغة المحلية للتداول والعائلات الكبيرة التي تسكن في بيروت غير صحية ، ونظام التغذية سيء ، وتلوث البيئة والهواء، وقلة وانعدام النوم ،وعدم الاستقرار، وعدم اهتمام وعدم التحمس للقراءة أو المطالعة.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span>          </span>ويعتقد ان أسباب الديسلكسيا هو عدم الفعالية بالربط بين القسم اليمين والقسم اليسار للدماغ؛ في هذه الحالة تكون خلايا الدماغ مركبه بشكل مختلف عن باقي الأولاد الذين لا يعانون الديسلكسيا. وتركيب الخلايا هذا غير العادي يؤثر بدرجات متنوعة على العمل الطبيعي لقسمي الدماغ .</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تتزايد الأدلة على أن الديسلكسيا لها علاقة بعامل الوراثة وان </span><b><span style="color:black;"><font face="Times New Roman">88 %</font></span></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"> من الأولاد الذين يترددون على مراكز الديسلكسيا غالبا ما يكون هناك أكثر من ولد في العائله مصاب بها. </span><b><u><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ثانيا: مظاهر عسر القراءة: </span></u></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تظهر (الديسلكسيا) في:</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Wingdings;"><span>§<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">القراءة والكتابه.</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Wingdings;"><span>§<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تركيز الضعف وعدم الدقة في التهجئة والقراءة.</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Wingdings;"><span>§<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الميل إلى وضع الحروف والرموز بشكل مقلوب.</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Wingdings;"><span>§<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">قراءة كلمه بشكل صحيح ثم الفشل في التعريف عليها في سطر لاحق.</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Wingdings;"><span>§<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">المقدرة على الإجابة شفهيا على الأسئلة وإيجاد صعوبة في الإجابة كتابيا.</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Wingdings;"><span>§<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">كتابة الكلمة ذاتها في أشكال مختلفة دون التعرف على الشكل الصحيح</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Wingdings;"><span>§<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">صعوبة نسخ الوظائف الكتابية( الفروض).</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Wingdings;"><span>§<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">صعوبة في تدوين المعلومات.</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Wingdings;"><span>§<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">صعوبة في فهم الوقت والزمن.</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Wingdings;"><span>§<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">صعوبة في العمل بالأرقام المتسلسلة .</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span><span>          </span>إن أغلبية المعلمين في مرحلة الروضة والمرحلة الابتدائية يدركون أن بعض الأولاد فوق سن </span><b><span style="color:black;"><font face="Times New Roman">6</font></span></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"> سنوات لا يظهرون تطورا مناسبا في القراءة والكتابة وربما يعانون من الديسلكسيا لذا يجب على المعلمين أن يحضروا هؤلاء الأولاد للمعالجة المتخصصة والاختبارات الضرورية ومن المهم عن وصف التلميذ بأنه (كسول) بشكل عشوائي وبإمكان المعلم أن يتبع التعليمات الآتية :</span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">دع الولد يجلس في الصف الأمامي.</span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تكلم معه بوضوح.</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">اكتب بوضوح.</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">اقبل بعض التسامحات.</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">اعطه وقتا أكثر من باقي الأولاد لإنجاز المهمات الكتابية .</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">دعه يشارك في الأمور الشفهية قدر الإمكان.</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">لا تكثر من واجباته المنزلية لا تنزعج من أي مظهر غير مرتب عنده.</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">إن لولد المصاب يحتاج إلى كثير من المتطلبات من قبل المعلمين وإن التعامل مع المشكلة يحتاج إلى مرح وذكاء ومرونة وتعاطف وصبر كما أن التعليم والإرشاد النفسي يتفقان من حيث الهدف المشترك حيث يسعى كل منهما لإثارة الدافعية<a name="_ftnref16" href="http://null/#_ftn16"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';">[16]</span></span></span></span></a>.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ولكي يستطيع الطفل القراءة يحتاج أن يتحكم في كل العمليات العقلية الآتية في آن واحد : </span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">1.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تركيز الانتباه على الحروف المطبوعة والتحكم في حركة العينين خلال سطور الصفحة.</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">2.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">التعرف على الأصوات المرتبطة بتلك الحروف</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">3.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">فهم معاني الكلمات وإعرابها في الجملة</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">4.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">بناء أفكار جديدة مع الأفكار التي يعرفها من قبل</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">5.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">اختزان تلك الأفكار في الذاكرة </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وتلك الحيل أو العمليات العقلية تحتاج إلى شبكة سليمة وقوية من الخلايا العصبية لكي تربط مراكز البصر واللغة والذاكرة بالمخ.والطفل الذي يعاني من صعوبة القراءة يكون لديه اختلال في واحد أو أكثر من تلك العمليات العقلية التي يقوم بها المخ للوصول إلى القراءة السليمة .</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">-وقد أكتشف العلماء أن عددا كبيرا من الأطفال الذين يعانون من صعوبة القراءة يكون لديهم إعاقة مشتركة وهي عدم القدرة على التعرف أو التفرقة بين الأصوات في الكلمات المنطوقة وبعض الأطفال الآخرين يكون لديهم صعوبة مع الكلمات ذات الإيقاع الواحد مثل بطة وقطة .</span><b><u><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ثالثا: صفات الطفل المصاب بعسر القراءة</span></u></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">: إن الطفل المصاب بعسر القراءة قد يستطيع :</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">1.قراءة الكلمات التى مرت عليه فى السابق لكنه لا يستطيع قراءة حتى ابسط الكلمات الجديدة واذا كان التعليم المبكر للطفل يعتمد على النظر للكلمات ولفظها فانه قد يستطيع قراءة العديد من الكلمات ،لكنه فى هذه الحالة يتعرف عليها من شكلها الكلى.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">2.لا يستطيع استعمال الحروف كمكونات للكلمات إن الأطفال المصابين بعسر القراءة بشكل خطير قد يكونون غير قادرين على التعرف على الحروف أو التمييز بينها .أما الأطفال المصابون بدرجة معتدلة من عسر القراءة فقد يتعرفون على الحروف كل على حدة من دون أن يقدروا على تجميعها لتكون كلمات . </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">3.تكوين الطفل للحروف ضعيف جدا حتى وهو ينسخ :</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">بما أن الحروف بمفردها لا معنى لها بالنسبة إليه فإنها تفقد وحدة الشكل،وبالتالى يعجز الطفل عن تكوينها. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">4.قد لا يعرف الطفل يمينه من يساره : بالرغم من أن جميع الأطفال الصغار يجب أن يتعلموا أين اليمين وأين اليسار،فإن معظهم يفعلون ذلك عن طريق الاكتشاف</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span><span> </span>التدريجى لأجسادهم فيتعلم الطفل أن إحدى يديه تسمى باليمنى وأن أى شئ يقع على جهة هذه اليد هو أيمن وليس أيسر أما الطفل المصاب بعسر القراءة والذى لا يعرف يمينه من يساره فإنه يعجز عن التمييز بين ذراعه اليمنى وذراعه اليسرى. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">5. الصعوبة فى معرفة الوقت لأنه لا يستطيع أن يميز ما إذا كانت عقارب الساعة تشير إلى الساعة بالضبط أو بعدها. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">6.الصعوبة فى ربط ربطة العنق،أو أى عمل يدوى يتطلب معرفة اليمين واليسار. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">7.الصعوبة فى الحساب: معظمنا لا يعير هذا الموضوع إلا القليل من الأهمية،ولكن رغم ذلك فإن معرفة اليمين من اليسار حيوية بالنسبة إلى الحساب فعمليات الضرب مثلا تصبح كابوساإذا ظهرت الأرقام عشوائياً. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">8.قد تكون لديه صعوبات متفاوتة فى التعرف على أنواع أخرى من الرموز فعلامات الزائد والناقص والضرب والقسمة يحدث فيها خلط.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وجد العلماء أن اكتساب هذه المهارات أساسية لكي نستطيع تعلم القراءة، ولحسن الحظ فقد توصل العلماء المتخصصون إلى ابتكار وسائل لمساعدة الأطفال الذين يعانون من عسر القراءة للوصول لاكتساب تلك المهارات ومع ذلك فأنه لكي تستطيع القراءة تحتاج لأكثر من مجرد التعرف على الكلمات فإذا لم يستطيع المخ تكون الصورة أو ربط الأفكار الجديدة مع تلك الأفكار المختزنة بالذاكرة ،فأن القارئ سوف لا يستطيع فهم أو تذكر الأفكار الجديدة ولذلك تظهر الأنواع الأخرى من صعوبات القراءة في المراحل الدراسية المتقدمة عندما تنتقل بؤرة القراءة من مجرد التعرف على الكلمات إلى القدرة على التعبير عن الكلمات .</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">*يتم تشخيص وجود اضطراب مهارة القراءة؛ و يجب أن نلاحظ الآتي:-</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">1.نقص إنجاز القراءة عن المتوقع كما يقاس بواسطة اختبار فردي مقنن مع وجود مدرسة مناسبة وذكاء مناسب </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">2.هذا النقص يتداخل مع الإنجاز الدراسي أو الأنشطة الحياتية اليومية التي تتطلب مهارة القراءة </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">3.ليس سبب هذا القصور خللا سمعيا أو بصريا أو مرضيا عصبيا . </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">- والأطفال الذين يعانون من اضطراب القراءة يكون لديهم شعور بالخجل والإحساس بالإهانة بسبب فشلهم المستمر وتصبح هذه المشاعر أكثر حدة بمرور الوقت<a name="_ftnref17" href="http://null/#_ftn17"><span dir="ltr"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Times New Roman','serif';">[17]</span></span></a></span><font color="#606060"><b><u><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">رابعا: أنواع صعوبة القراءة : </span></u></b><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">القراءة من</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">أهم المهارات التي تعلم في المدرسة.</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">وتؤدي الصعوبات في القراءة إلى فشل في</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">كثير من المواد الأخرى في المنهاج .وحتى يستطيع التلميذ تحقيق النجاح في أي مادة يجب</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">عليه أن يكون قادراً على القراءة .وهناك عدد من المهارات المختلفة التي تعد</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">ضرورية لزيادة فاعلية القراءة. وتقسم هذه المهارات إلى قسمين:</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"></span></font><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">1)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">تمييز</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">الكلمات</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span></font><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">2)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">مهارات الاستيعاب</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span></font><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">وكلا النوعين ضروريان في عملية تعلم القراءة. ومن المهم في تدريس هاتين المهارتين أن لا يتم تدريسهما عن طريق المحاضرة بل لابد</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">من خلال تدريب التلميذ عليها من خلال نصوص مناسبة بالنسبة له، مما يساعد التلميذ على</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">تجزئة المادة وربط أجزائها ببعضها بعضا</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">.</font></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span> أما أنماط صعوبات القراءة فهي:</span></font><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">1)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">ضعف الإدراك البصري: الإدراك المكاني أو الفراغي؛ صعوبة تحديد مكان</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">جسم الإنسان في الفراغ و صعوبة إدراك موقع الأشياء بالنسبة للإنسان وبالنسبة للأشياء</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">الأخرى . وفي عملية القراءة، يجب أن ينظر إلى الكلمات كوحدات مستقلة محاطة بفراغ.</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span></font><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">2)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">التمييز البصري:لا يستطيع كثير من الطلبة الذين يعانون من</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">صعوبات في القراءة:</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span></font><span dir="rtl"></span><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span>أ‌-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                 </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span><font face="Times New Roman"> </font></span></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">التمييز بين الحروف والكلمات </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span></font><span dir="rtl"></span><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span>ب‌-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">            </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span><font face="Times New Roman"> </font></span></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">التمييز بين</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">الحروف المتشابهة في الشكل ( ن ، ت ، ب ، ث ، ج ، ح</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> &#8230;. ( .</font></span></font><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span>ت‌-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">            </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">التمييز بين</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">الكلمات المتشابهة أيضاً ( عاد ، جاد ) . </span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span></font><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">ولابد من تدريب بعض هؤلاء الطلبة على</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">التمييز بين الحروف المتشابهة والكلمات المتشابهة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>. ويجب أن نعلم الطلاب أن</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">هناك بعض الأمور التي لا تؤثر في تمييز الحرف وهي:</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">الحجم ، اللون ، ومادة الكتابة.ويلاحظ وجود مشكلات في التمييز البصري بين صغار الأطفال الذين</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">يجدون صعوبة في مطابقة الأحجام والأشكال والأشياء. وينبغي التأكيد على هذه</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">النشاطات في دفاتر التمارين وفي اختبارات الاستعداد للقراءة لأهمية هذه المهارات</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"></span></font><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">3)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">ضعف الإدراك السمعي</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>:</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span></font><span dir="rtl"></span><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span>أ‌-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                 </span></span></span><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span><span> </span><span>صعوبة تحديد مصدر الصوت .</span></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span></font><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span>ب‌-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">            </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">صعوبة الوعي بمركز الصوت</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">واتجاهه</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">.</font></span></font><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">4)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">ضعف التمييز السمعي: نقص القدرة على تمييز شدة الصوت وارتفاعه أو انخفاضه،</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">وصعوبة التمييز بين الأصوات اللغوية وغيرها من الأصوات، وتشتمل هذه القدرة أيضاً على</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">التمييز بين الأصوات الأساسية ( الفونيمات ) وبين الكلمات المتشابهة والمختلفة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> .</font></span></font><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">5)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">ضعف الذاكرة السمعية التتابعية: ويقصد بها صعوبة التمييز أو / و إعادة إنتاج كلام</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">ذي نغمة معينة ودرجة شدة معينة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">. </font></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span><span> </span><span>وتعد هذه المهارة ضرورية للتمييز بين</span></span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">الأصوات المختلفة والمتشابهة وهي تمكننا من إجراء مقارنة بين الأصوات والكلمات،</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">ولذلك لابد من الاحتفـاظ بهذه الأصوات في الذاكرة لفترة معينة من أجل استرجاعها</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">لإجراء المقارنة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> .</font></span></font><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">6)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">صعوبة تمييز الصوت عن غيره من الأصوات الشبيهة به : صعوبة عملية</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">اختيار المثير السمعي المناسب من المثير السمعي غير المناسب ويشار إليه أحياناً على</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">أنها صعوبة تمييز الصورة – الخلفية السمعية</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span></font><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">7)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">ضعف المزج السمعي: نقص القدرة على تجميع</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">أصوات مع بعضها بعضاً لتشكيل كلمة معينة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span></font><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman"> <img src='http://s0.wp.com/wp-includes/images/smilies/icon_cool.gif' alt='8)' class='wp-smiley' /> <span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">صعوبة تكوين المفهومات الصوتية : نقص القدرة على تمييز أنماط الأصوات المتشابهة والمختلفة و صعوبة تمييز تتابع الأصوات</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">الساكنة والتغيرات الصوتية التي تطرأ على الأنماط الصوتية</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span><span> </span></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span></font><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">9)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">صعوبة التمييز السمعي:</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">عدم القدرة على التمييز بين الأصوات اللغوية الأساسية. ومن أهم ميزات</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">الطلبة الذين يعانون من مشكلات سمعية في القراءة:</span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"></span></font><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><font face="Times New Roman">* </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">عدم القدرة على تمييز</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">التشابه والاختلاف بين الكلمات: فالأطفال الذين يعانون من مشكلات سمعية قد لا</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">يستطيعون تمييز الكلمة التي تبدأ بحرف السين مثلاً من بين مجموعة من الكلمات التي</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">تقرأ على مسامعهم . وبالإضافة إلى ذلك فإن هؤلاء الطلبة لا يستطيعون التمييز بين</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">الكلمات المتشابهة التي تختلف عن بعضها بعضاً في صوت واحد فقط مثل ( نام ، قام ،</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">لام ) . لذلك فإن معظم الاختبارات السمعية تركز على قياس هذه القدرة<a name="_ftnref18" href="http://null/#_ftn18"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:16pt;color:#606060;font-family:'Times New Roman','serif';">[18]</span></span></span></span></a></span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"></span></font><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">* ويعاني هؤلاء الطلبة ( ذوو الاضطرابات السمعية ) أيضاً من عدم القدرة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">على التمييز بين الكلمات ذات النغمة المتشابهة لأن ذلك يتطلب قدرة على تحديد</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">التشابه السمعي بين هذه الكلمات. وتعد هذه القدرة واحدة من عدة مهارات يمكن</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">تقييمها في سنوات المدرسة الأولى. إن الطفل الذي يواجه صعوبة في التمييز بين</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">الأصوات العالية والمنخفضة أو بين أصوات الحيوانات أو أصوات السيارات سيواجه مشكلة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">في تمييز الأصوات اللغوية عن بعضها بعضاً مثل ( ص – ض – س – ش).و</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">تختلف</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">الاضطرابات السمعية وما تحدثه من مشكلات قرائية من طالب لآخر . </span></font><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">*قد يواجه بعض</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">الطلبة صعوبة في تمييز أصوات معينة ( ب ، ت ، س )، بينما يواجه طلبة آخرون مشكلة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">تمييز الصوت الأول أو الأخير في كل كلمة . ومن المحتمل أن يواجه الأطفال الذين</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">يعانون من مشكلات سمعية صعوبات في القراءة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">.</font></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span> <span>وترى إحدى الدراسات أن مهارة</span></span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">التمييز السمعي كانت أفضل من غيرها من المهارات التي درست في الدلالة على نجاح</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">تلاميذ الصف الأول في القراءة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><span><font face="Times New Roman">  </font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>.<a name="_ftnref19" href="http://null/#_ftn19"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:16pt;color:#606060;font-family:'Times New Roman','serif';">[19]</span></span></span></span></a></span></font><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;"><span><font face="Times New Roman">10)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">مزج الأصوات: يقصد بمزج الأصوات القدرة على تجميع الأصوات مع بعضها البعض لتكوين كلمات</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">كاملة. فالطفل الذي لا يستطيع ربط الأصوات معاً لتشكيل كلمات لا يستطيع جمع</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">أصوات ( ر ، أ ، س ) لتكوين كلمة &#8221; رأس &#8221; على سبيل المثال ، إذ تبقى هذه الأصوات</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">الثلاثة منفصلة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> . </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">ومن الواضح أن مثل هؤلاء التلاميذ سيواجهون مشكلات في تعلم</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">القراءة . وكثيراً ما تحدث صعوبات القراءة عندما يتم التركيز في التدريس على تعليم</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">الأصوات منفصلة عن بعضها بعضاً؛ فقد يتعلم الطفل هذه الأصوات منفردة وبالتالي</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">يصعب عليه جمعها معاً لتكوين كلمة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>. ويواجه طلبة آخرون من ذوي الاضطرابات</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">السمعية أو اضطرابات الذاكرة صعوبة في جمع أجزاء الكلمة معاً بعد بذل جهد كبير</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">لمحاولة تذكر الأصوات المكونة لهذه الكلمة والتمييز بينها</span><span dir="ltr"></span></font><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font color="#606060" face="Times New Roman"> .<br />
</font></span><font color="#606060"><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">وبسبب الطبيعة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">الصوتية للغة العربية فإن هذه المشكلة تكون أكثر وضوحاً عند تعلم</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">اللغة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">العربية. وتركز النشاطات التدريسية التي تهدف إلى تطوير</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">القدرة على ربط الأصوات مع بعضها بعضاً على استخدام الكلمات في سياقات ذات معنى من</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">أجل زيادة احتمال جعل عملية الربط بين الأصوات تلقائية. ويعتقد بعض الباحثين</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">بضرورة كون هذه المهارة وغيرها من المهارات الأساسية تلقائية ليتمكن التلميذ من</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">التركيز على جوانب عملية الاستيعـاب في نص معين بدلاً من التركيز على عملية</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">القراءة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';">ذاتها</span><span dir="ltr"></span><span dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> .</font></span><span style="font-size:16pt;font-family:'Traditional Arabic';"></span></font><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">11)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الذاكـــرة : تشتمل الذاكرة على القدرة على الاحتفاظ بالمعلومات لاستخدامها فيما بعد . وقد لاحظ (هاريس وسايبه)<a name="_ftnref20" href="http://null/#_ftn20"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';">[20]</span></span></span></span></a> أن ضعف مهارات الذاكرة من أهم ميزات الأفراد الذين يعانون من صعوبات في القراءة. فهؤلاء الطلبة لا يستعملون استراتيجيات تلقائية للتذكر كما يكون أداؤهم في اختبارات الذاكرة قصيرة المدى في الغالب ضعيفاً. وهناك ارتباط في كثير من الأحيان بين مشكلات الذاكرة التي يعاني منها ذوو صعوبات التعلم وبين العمليات البصرية والسمعية المختلفة . فقد تؤثر اضطرابات الذاكرة البصرية على القدرة على تذكر بعض الحروف والكلمات بينما تؤثر قدرة الذاكرة على تسلسل الأحداث وعلى ترتيب الحروف في الكلمة وعلى ترتيب الكلمات في الجملة . ومن ناحية أخرى فإن اضطرابات الذاكرة السمعية قد تؤثر على القدرة على تذكر أصوات الحروف وعلى القدرة على تجميع هذه الأصوات لتشكيل كلمات فيما بعد .وقد يواجه الطلبة الذين يعانون من مشكلة في تتابع الأحداث المسموعة صعوبة في ترتيب أصوات الحروف ، فقد يقوم هؤلاء الطلبة بتغيير ترتيب مقاطع الكلمة عندما يقرءونها .وقد ينتج ضعف القدرة على استرجاع المعلومات من استراتيجيات الترميز غير الفاعلة ومن التدريب أو ترتيب المعلومات ، ومن كون المادة غير مألوفة أو من عدم الكفاءة في آلية استرجاع المعلومات المخزونة . حتى ليصح التساؤل عما إذا كان بالإمكان دراسة الذاكرة وحدها دون دراسة الوظائف المعرفية الأخرى .</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">12)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">القراءة العكسية للكلمات والحروف :يعد الميل إلى قراءة الكلمات والحروف ( أو كتابتها ) بشكل معكوس من الميزات المعرفية التي يتصف بها الذين يعانون من صعوبات في القراءة . يميل هؤلاء الطلبة إلى قراءة بعض الحروف بشكل معكوس أو مقلوب وبخاصة الحروف ( ب ، ن ، س ، ص ) وقد يقرأ هؤلاء الطلبة بعض الكلمات بالعكس ( سار بدلاً من راس ) وقد يستبدل بعضهم الصوت الأول في الكلمة بصوت آخر ( دار بدلاً من جار ) . وهناك مجموعة أخرى من هؤلاء الطلبة ممن يغيرون مواقع الحروف في الكلمة أو ينقلون صوتاً من كلمة إلى كلمة مجاورة . وكثيراً ما يتم تفسير ظاهرة القراءة المعكوسة بعدم القدرة على تمييز اليسار من اليمين .<br />
وتعتبر هذه الظاهرة مألوفة بين الأطفال في المرحلة الابتدائية وبخاصة عند بداية تعلم القراءة .<br />
ولكن هذه المشكلة تختلف عند ذوي صعوبات التعلم من حيث مدى حدوثها وفترة استمرارها ، وإذ يميل هؤلاء الأطفال إلى عكس عدد أكبر من الحروف والكلمات ولفترة زمنية أطول مما هي عليه الحال في الأطفال الذين لا يعانون من صعوبات في التعلم .إن التدريس الجيد في البداية أمر ضروري لتشخيص هذه الصعوبات ومعالجتها .<br />
ومن الممكن تدريب الأطفال على اتباع الاتجاه الصحيح في القراءة باستخدام رسومات أو أشكال هندسية مختلفة لهذا الغرض . ولكي يتغلب الأطفال على مشاكل عدم تمييز الشكل والاتجاه لا بد من إدراك تفاصيل أشكال الحروف وأنماط تجميعها مع بعضها بعضاً لتكوين كلمات .</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">13)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">مهارات تحليل الكلمات: إن القدرة على تحليل الكلمات بفاعلية من أهم المهارات لتعلم القراءة الجيدة . وتحدد مهارات تحليل الكلمات عادة بمدى تنوع الأساليب التي يتبعها القارئ . وتعد القراءة الصوتية من أكثر الأساليب شيوعاً.ويستخدم القارئ الجيد عدداً آخر من الأساليب منها:<br />
<span> </span>- التحليل البنيوي . </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span><span>     </span>- التعرف على شكل الكلمة . </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">-استخدام الصور والإفادة من الكلمات المألوفة وتحليل السياق: ونعني بالتحليل البنيوي تمييز الكلمات والتعرف عليها بتحليلها إلى الأجزاء المكونة من طولها وشكلها في عملية قراءتها .ويمكن الإفادة أيضاً من السياق الذي تستخدم فيه الكلمة في تحليل معاني الكلمات غير المألوفة .وتختلف هذه العوامل في تحليل الكلمات في قيمتها من عامل لآخر ، فمثلاً يعتبر أسلوب الإفادة من طول الكلمة وشكلها محدود الفائدة ، بينما يمكن الإفادة من الطريقة الصوتية لمدة أطول . وإن الكثير من الطلبة الذين يعانون من صعوبات في القراءة لا يستخدمون كثيراً من هذه الأساليب استخداماً سليماً ، فبعض هؤلاء الطلبة لا يحسن اختيار أسلوب التعامل مع الكلمات الجديدة التي يواجهها ، ويعتمد بعضهم على أسلوب واحد فقط . ثم أنه لابد للطالب الذي اعتاد على قراءة الكلمة جهرياً أن يتدرب على استعمال أساليب أخرى للتعامل مع الكلمات الجديدة . وينبغي أن يهدف برنامج تدريب هؤلاء الطلبة على القراءة إلى تدريبهم على استخدام عدة أساليب في آن واحد .</span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">14)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الكلمات المألوفة هي الكلمات التي يستطيع القارئ تمييزها بسرعة عندما يلحظها وهي المفردات التي يتكرر استخدامها في نصوص القراءة (أنت، قال، هو). وهناك كلمات يصعب قراءتها جهرياً لأن كتابتها تختلف عن طريقة قراءتها، مما يصعب من تحليلها، ولذلك فإن الطلاب يتعلمون هذه الكلمات كوحدة واحدة. أن القدرة على تمييز مثل هذه الكلمات تسهل عملية تعلم القراءة في البداية .<br />
وقد قام الباحث (دولتش)<a name="_ftnref21" href="http://null/#_ftn21"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';">[21]</span></span></span></span></a> بإعداد قائمة بهذه الكلمات المألوفة. تشتمل القائمة على خمس مجموعات موزعة بما يتناسب ومستوى الصفوف الخمسة الأولى .وتعد الذاكرة البصرية مهمة لتعلم الكلمات المألوفة لأنها تشتمل على عملية استذكار للملامح البارزة للمثير البصري، فلا يستطيع الطلاب الذين يعانون من ضعف في الذاكرة البصرية تمييز بعض الكلمات المألوفة لدى مشاهدتها. وهذه الصعوبة تضعف بشدة قدرة هؤلاء الطلبة على القراءة.<br />
وكثيراً ما يقوم مثل هؤلاء الطلبة بتخمين الكلمة أو بقراءتها ببطء أو استبدالها بكلمة أخرى، وقد يفقدون المكان الذي كانوا يقرءون فيه، يضاف إلى ذلك بأن الطلبة الذين لا يعرفون الكلمات المألوفة معرفة جيدة سيعمدون على الطريقة الصوتية في تحليل الكلمات التي لا تستخدم فيها هذه الطريقة لاختلاف كتابتها عن طريقة لفظها.<br />
ومما يزيد الأمر صعوبة أن اللغة الإنجليزية تحتوي على عدد كبير من هذه الكلمات.ولابد من تعليم هذه الكلمات للطلبة تدريجياً وبخاصة الذين يعانون من صعوبات في القراءة وذلك لأن تعليمهم عدداً كبيراً من هذه المفردات في آن واحد يربكهم .</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">15)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الاستيعاب :</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>** مهارات الاستيعاب الحرفي : يمكن عد الصعوبات في مهارة الاستيعاب لدى الطلبة الذين يعانون من مشاكل في القراءة صعوبات في استيعاب النص بحرفيته، أي أنها صعوبات في استذكار الحقائق والمعلومات الموجودة في النص بشكل صريح. وتتضمن القراءة الحرفية للنص مهارات كثيرة :</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">أ- ملاحظة الحقائق والتفاصيل الدقيقة.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ب- فهم الكلمات والفقرات .</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ج- تذكر تسلسل الأحداث . </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">د- اتباع التعليمات والقراءة السريعة لتحديد معلومات محددة . </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">هـ- استخلاص الفكرة العامة من النص . </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">أما الطلبة الذين يعانون من صعوبات في مهارات الاستيعاب الحرفية فلا يستطيعون استذكار أو تحديد الفقرات التي تصف شخصاً أو مكاناً أو شيئاً ما . وقد يشعر هؤلاء الطلبة بالإحباط أيضاً عندما يحاولون البحث عن حقائق وتفاصيل دقيقة للإجابة عن أسئلة معينة .</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">** أسباب صعوبات الاستيعاب الحرفي :عدم القدرة على فهم معاني كلمات كثيرة. يقول (كارلين)<a name="_ftnref22" href="http://null/#_ftn22"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';">[22]</span></span></span></span></a> أن معاني المفردات من أهم العوامل في الاستيعاب القرائي، فلا يستطع بعض الطلبة أحياناً التمييز بين المعاني المختلفة للكلمة الواحدة ، الخلفية المحدودة الخبرات تؤثر على عدد المفردات ومعانيها ، فبعض الطلبة لا يعرفون معاني كلمات معينة لأنهم لم يتعرضوا لمثل هذه المفردات في خبراتهم الحياتية . ولابد أن يكون لهؤلاء الطلبة خبرة في مفاهيم تلك المفردات قبل معرفة المفردات نفسها . صعوبة التمييز بين التفاصيل المختلفة والفكرة العامة في النص . وقد يؤدي التركيز على التفاصيل والحقائق الدقيقة إلى حدوث مثل هذه الصعوبة في الاستيعاب ، كما أن فهم الطلبة للفكرة العامة في النص قد يتأثر بطول ذلك النص . ولاشك بأن وجود أي من هذه الصعوبات يستدعي إجراء إجراءات علاجية لتجنب التأثير السيئ لتلك الصعوبات على مهارات الاستيعاب الأعلى . </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">** مهارات الاستيعاب التفسيري تشتمل هذه المهارات على مهارات تتطلب :</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">1- القدرة على الاستنتاج والتنبؤ وتكوين الآراء: إن الصعوبات التي يواجهها ذوو صعوبات التعلم في الجوانب الميكانيكية للقراءة تحد من قدراتهم على الفهم الحرفي للنصوص ،ناهيك عن الصعوبات التي تواجههم في مهارات الاستيعاب التفسيرية . فقد يواجه بعضهم صعوبة بالغة في قراءة نص قصير ، حتى إن الأسئلة الاستنتاجية تبدو بمثابة عقوبة لهؤلاء الطلبة<a name="_ftnref23" href="http://null/#_ftn23"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';">[23]</span></span></span></span></a> ذلك أن قراءة هؤلاء الطلبة البطيئة تركز اهتمامهم على تمييز الكلمات وعلى بعض الجوانب الميكانيكية الأخرى مما يؤدي إلى :</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">2- عدم القدرة على الاحتفاظ بالأفكار التي يتضمنها النص . </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">3- عدم فهم تلك الأفكار بسبب الانصراف إلى التعرف إلى الكلمة نفسها . </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">سيواجه الطلبة الذين يعانون من صعوبات في التعلم مشكلة في الاستيعاب الذي يتعلق بالمهارات التفسيرية وذلك لأنها عمليات معرفية عالية من جهة ، ولأن هؤلاء الطلبة يعانون من عجز معرفي من جهة أخرى . ويترتب على هذه النتيجة منطقياً ، أن يواجه هؤلاء الطلبة صعوبة في الاستنتاج ومقارنة الأفكار واستخلاص المعاني وتقييم نصوص القراءة وربط الأفكار الجديدة بالخبرات السابقة . ومن المعروف أن التغلب على صعوبات الاستيعاب التفسيرية يتطلب إدخال استراتيجيات مهارات التفكير في البرنامج التعليمي للطلبة الذين يعانون من مثل هذه المشاكل .</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">** مهارات الاستيعاب النقدي: تشتمل هذه المهارات على إصدار القارئ أحكاماً قيمة مرتكزة على اتجاهاته وخبراته. ولا شك بأن قدرة القارئ على تحليل نصوص القراءة وتقييمها هي أعلى مستويات الاستيعاب. وتشتمل مهارات الاستيعاب النقدي على عدة مهارات أخرى مثل :</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">أ- الحكم على دقة المعلومات . </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ب- واستخلاص النتائج . </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ج- التمييز بين الرأي والحقيقة . </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">د- تقييم آراء الكاتب ومعتقداته . </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ومن أفضل الأساليب في تكوين الاستيعاب النقدي أن يقوم القارئ بمحاورة النص ومقارنته بنصوص أخرى أو تقييمه في ضوء خبراته السابقة .إن القراءة النقدية عملية ضرورية ، إلا أن كثيراً من معلمي الطلبة الذين يعانون من صعوبات في القراءة يغفلون هذه المهارة . ولنذكر في هذا المجال أن كثيراً من هؤلاء الطلبة يواجهون يومياً مواقف تتطلب التفكير الناقد ومهارات القراءة المختلفة ، ومن هذه المواقف :</span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تقدير قيمة سلعة ما بدراسة ميزاتها دون الاعتماد على ما يقال في الدعاية عنها . </span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تقييم مصادر المعلومات والتمييز بين الحقائق والآراء وجميع هذه المهارات الفكرية تساعدنا في حياتنا الاجتماعية . </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                                       </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">يعتمد تطوير مهارات القراءة الناقدة على الاستيعاب الحرفي والاستيعاب التفسيري للنص ، وأي صعوبة في أي من هذين الجانبين ستؤثر على نمو مهارة القراءة النقدية .</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"> </span><b><u><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">خامسا: مقترحات علاجية للضعف القرائي والكتابي </span></u></b><span dir="ltr"></span><b><u><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">:</font></span></u></b><span dir="rtl"></span><b><u><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span> </span></u></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">هذه مجموعة من التوجيهات العملية التي بإمكانها إسعاف المعلم في مهمته؛</span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">1.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">             </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ابدأ بإعداد التقويم التشخيصي لتلاميذك للتعرف على أوجه القصور لديهم .</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">2.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">             </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">حدد المهارات المطلوب تقويتها ونوع الضعف المطلوب علاجه لكل تلميذ .</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">3.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">             </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">احصر الأخطاء الشائعة ودونها في قوائم .</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">4.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">             </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">درب تلاميذك عليها قراءة وكتابة .</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">5.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">             </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">احرص على وجود مذكرة صغيرة خاصة بكل تلميذ يكتب بها الصور الصحيحة للكلمات التي يخطيء فيها .</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">6.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">             </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">درب تلاميذك على ربط التحليل الصوتي للكلمة بالتحليل الكتابي في الوقت نفسه.</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">7.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">             </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">احرص على إعداد قوائم للكلمات المتماثلة ودونها في مجموعات بها سمة مشتركة مثل: التماثل السمعي، أو التماثل البصري، أو التجانس في الحروف، أو الحروف الساكنة المشتركة .</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">8.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">             </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">احرص على وجود تدريبات إثرائية وعلاجية من خلال الواجبات الصفية والمنزلية.</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">9.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">             </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">احرص على إعداد تقويمات أسبوعية لقياس مدى تحسن التلميذ في المهارات.</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">10.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عزز مبادرات تلاميذك وشجعهم من خلال طابور الصباح والإذاعة المدرسية أو من خلال أساليب أخرى كإلصاق صور على كراسته أو وضع بطاقة تشجيعية له .</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">11.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">انشأ ركنا للتعلم داخل الصف، يتم فيه التعلم على شكل مجموعات، ودرب التلميذ الضعيف على المهارات المطلوبة من خلال مهام وأنشطة تخدم المهارات المطلوبة.</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">12.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وظف السطر الإملائي بكراسة صغيرة يتم فيها إملاء التلاميذ مجموعة كلمات تخدم مهارة واحدة أو عدة مهارات أو كلمات تشتمل على نمط واحد .</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">13.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">احرص على تصويب أخطاء التلميذ مباشرة في حصص الإملاء .</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">14.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">احرص على اشتراك التلميذ في عملية التصويب والبحث عن خطئه بنفسه حتى يبحث عن الصورة الصحيحة للكلمة التي أخطأ فيها .</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">15.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وظف التسجيلات الصوتية في معالجة الضعف في القراءة بتسجيل صوت التلميذ أثناء القراءة في الصف أو المنزل لتشجيعه على حب القراءة وتعلمها .</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">16.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">احرص على إثارة ميول التلاميذ وجذب اهتمامهم للقراءة بأساليب متنوعة .</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">17.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">أحسن اختيار مواد تعليمية بسيطة تعينك على التدريبات القرائية والكتابية المطلوبة .</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">18.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عزز ثقة التلميذ بنفسه وشجعه باستمرار على إحراز النجاح في قراءة الكلمات وكتابتها .</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">19.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ابدأ مبكرا في معالجة الضعف ونوع أساليب المعالجة ( فردية وجماعية)<a name="_ftnref24" href="http://null/#_ftn24"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Times New Roman','serif';">[24]</span></span></span></span></a></span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"> </span><b><u><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">سادسا: تطوير مهارات التصور في عملية التهجئة: </span></u></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تعد الذاكرة البصرية إحدى أكثر العوامل ارتباطاً بالقدرة على التهجئة والتي تعني القدرة على التصور أو التخيل أو القدرة على تخيل تسلسل الحروف في الكلمة. فالأطفال الذين يعانون من صعوبات شديدة في التهجئة والقراءة يواجهون صعوبات بالغة في تذكر شكل الكلمة وباستخدام التمرين والتدريب يتمكن هؤلاء الأطفال من تحسين تذكرهم للكلمات . </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">أما بالنسبة للأطفال الذين يعانون من صعوبات شديدة في التهجئة،فقد استخدمت معهم الإجراءات العلاجية التالية بشكل واضح : </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">اكتب كلمة غير معروفة للطفل على اللوح أوعلى ورقة ومن ثم لفظها . </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">اطلب من الطفل أن ينظر إليها ويسميها . </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">اطلب منه أن يتتبع أحرف الكلمة ويرسمها في الهواء بينما هو ينظر إليها،اسمح للطفل أن يسمي كل حرف من حروفها؛ إذ يسمح هذا الإجراء للطفل بتصور الكلمة بشكل أكثر دقة . </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">امسح الكلمة أو قـم بتغطيتها واطلب منه أن يرسمها في الهواء ويقرأها في الوقت نفسه.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">أعـد الخطوة الثالثة إذا كان ذلك ضرورياً . </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">اجعل الطفل يتتبع الكلمة ويرسمها في الهواء ويلفظها في الوقت نفسه إلى الحد الذي يشعر فيه الطفل بأنه قادر على تذكرها بشكل صحيح . </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">اطلب من الطفل أن يكتب الكلمة من الذاكرة وينطق بها، وأعد هذا الإجراء عند الضرورة . </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">درس له كلمة أخرى ب الطريقة نفسها. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">اطلب من الطفل أن يرسم الكلمة الأولى في الهواء ومن ثم يكتبها من الذاكرة . </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">إذا فشل أعـد الخطوات من 2 إلى 7 . </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عندما يكون الطفل قد تعلم تهجئة الكلمة الأولى وكلمة أخرى من الذاكرة، اكتب الكلمة في الدفتر الخاص بتقدم الطفل، ويعد هذا الدفتر سجلاً خاصاً بالطفل وكذلك برنامجاً للمراجعة، ويمكن استخدامه أيضاً لتسجيل عدد الكلمات التي تعلمها الطفل كل يوم .</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">استخدم الكلمات المتعلمة في الجمل والواجبات المدرسية كلما كان ذلك ممكناً </span><b><u><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">سابعا: الطريقة الصوتية اللغوية المنهجية: </span></u></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تعد هذه الطريقة من أنجح الطرق التي تستخدم؛ فهي تحقق نتائج جيدة، إذ تعتمد على مهارات الكتابة والتهجئة والخط والمقدرة على تكوين الجمل والتعبير عن الأفكار، ولكن يجب في الأول تدريس التلاميذ أسماء الأحرف حتى يتعلموا الصوت الذي يمثله كل حرف. وهاك عرضا للطريقة:</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">1- يقوم المعلم بتقديم الحرف مكتوباً على البطاقة والصورة على ظهرها،والمطلوب من التلميذ نطق اسم الحرف.نطق: – س-</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">2- ينطق المعلم الكلمة الخاصة بالصورة ثم ينطق صوت الحرف.نطق: ( سمك ) – سين –</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">3- يكرر التلميذ الكلمة الخاصة بالصورة والصوت.نطق: ( سمك) – سين –</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">4- ينطق المعلم صوت الحرف ثم اسمه. نطق:( سين ) – س –</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">5- يكرر التلميذ الصوت واسم الحرف وهو يتولى كتابته مترجماً الصوت الذي سمعه لتوه إلى حروف مكتوبة. نطق:( سين ) – س – كتابة:( س – ي – ن )</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">6- يقرا التلميذ ما كتبه لتوه لينطق بالصوت ( أي أنه يترجم الحروف التي كتبها إلى الأصوات التي تسمع ) نطق:( سين ).</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">7- يكتب التلميذ الحرف مغمض العينين ليتوفر لديه إحساس الحرف( عند حجب إحدى الحواس كالنضر تصبح الحواس الأخرى ،مثل اللمس أكثر حدة وحساسية).</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عندما يصبح التلميذ معتاداً بصورة مقبولة على أسماء الحروف وأصواتها وأشكالها يمكن تعديل الطريقة السابقة لتصبح:</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span>          </span>أ- يمر التلميذ على البطاقات ناطقاً بأصوات الحروف جهراً ( عملية القراءة ).</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span>          </span>ب- بعدها يقوم المعلم بإملاء صوت كل حرف بلا ترتيب حتى يكرر التلميذ اسم الحرف ويكتبه ( تهجئة ).</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"></span><b><u><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ثامنا: أساليب لتنمية مهارات القراءة والمطالعة: </span></u></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">هناك أساليب كثيرة لتنمية مهارات القراءة ( المطالعة ) ومن أهم هذه</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الأساليب</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>:</span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">1.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تدريب الطلاب على القراءة المعبرة والممثلة للمعني ، حيث حركات</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">اليد وتعبيرات الوجه والعينين ، وهنا تبرز أهمية القراءة النموذجية من قبل المعلم</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">في جميع المراحل ليحاكيها الطلاب</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> . </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">2.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الاهتمام بالقراءة الصامتة، فالتلميذ لا</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">يجيد الأداء الحسن إلا إذ فهم النص حق الفهم، ولذلك وجب أن يبدأ التلميذ بتفهم</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">المعنى الإجمالي للنص عن طريق القراءة الصامتة، ومناقشة المعلم للطلاب قبل القراءة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الجهرية.</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">3.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تدريب الطلاب على القراءة السليمة، من حيث مراعاة الشكل الصحيح</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">للكلمات ولا سيما أو أخرها.</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">4.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">معالجة الكلمات الجديدة بأكثر من طريقة مثل:</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">استخدامها في جملة مفيدة، ذكر المرادف، ذكر المضاد، طريقة التمثيل، طريقة الرسم، وهذه الطرائق كلها ينبغي أن يقوم بها التلميذ لا المعلم فقط يسأل ويناقش، وهناك</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">طريقة أخري لعلاج الكلمات الجديدة وهي طريقة الوسائل المحسوسة مثل معنى كلمة معجم</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وكلمة خوذة، وهذه الطريقة يقوم بها المعلم نفسه.</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">5.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تدريب الطلاب</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">على الشجاعة في مواقف القراءة ومزاولتها أمام الآخرين بصوت واضح ، وأداء مؤثر دون</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تلجلج أو تلعثم أو تهيب وخجل ، ولذلك نؤكد على أهمية خروج التلميذ ليقرأ النص أمام</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">زملائه ، وأيضاً تدريب التلميذ على الوقفة الصحيحة ومسك الكتاب بطريقة صحيحة وعدم</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">السماح مطلقاً لأن يقرأ التلميذ قراءة جهرية وهو جالس.</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">6.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تدريب التلميذ على</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">القراءة بسرعة مناسبة ، وبصوت مناسب ومن الملاحظ أن بعض المعلمين في المرحلة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الابتدائية يطلبون من طلابهم رفع أصواتهم بالقراءة إلى حد الإزعاج مما يؤثر على</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">صحتهم ولا سيما حناجرهم.</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">7.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span> </span></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تدريب الطلاب على الفهم وتنظيم الأفكار في أثناء</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">القراءة.</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">8.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span> </span></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تدريب الطلاب على القراءة جملة جملة، لا كلمة كلمة، وتدريبهم</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">كذلك على ما يحسن الوقوف عليه.</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">9.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span> </span></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تدريب الطلاب على التذوق الجمالي للنص،</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">والإحساس الفني والانفعال الوجداني بالتعبيرات والمعاني الرائعة.</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">10.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                     </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span> </span></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تمكين</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">التلميذ من القدرة على التركيز وجودة التلخيص للموضوع الذى يقرؤه.</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">11.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                     </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span> </span></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تشجيع</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الطلاب المتميزين في القراءة بمختلف الأساليب كالتشجيع المعنوي ، وخروجهم للقراءة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">والإلقاء في الإذاعة المدرسية وغيرها من أساليب التشجيع</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>.</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">12.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                     </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span> </span></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">غرس حب القراءة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">في نفوس الطلاب ، وتنمية الميل القرائي لدى الطلاب وتشجيع على القراءة الحرة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الخارجة عن حدود المقرر الدراسي ووضع المسابقات والحوافز لتنمية هذا الميل</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>.</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">13.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                     </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تدريب الطلاب على استخدام المعاجم والكشف فيها وحبذا لو كان هذا</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">التدريب في المكتبة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>.</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">14.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                     </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تدريب الطلاب علي ترجمة علامات الترقيم إلى ما ترمز</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">إليه من مشاعر وأحاسيس ، ليس في الصوت فقط بل حتى في تعبيرات الوجه</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>.</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">15.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                     </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span> </span></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ينبغي</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ألا ينتهي الدرس حتى يجعل منه المعلم امتداداً للقراءة المنزلية أو المكتبية</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>.</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">16.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                     </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">علاج الطلاب الضعاف وعلاجهم يكون بالتركيز مع المعلم في أثناء القراءة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">النموذجية ، والصبر عليهم وأخذهم باللين والرفق ، وتشجيعهم من تقدم منهم ، وأما</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">أخطأ الطلاب فيمكن إصلاحها بالطرق التالية</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>:</span><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                 </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تمضي القراءة الجهرية الأولى دون</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">إصلاح الأخطاء إلا ما يترتب عليه فساد المعنى</span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                 </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><span> </span></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">بعد أن ينتهي التلميذ من قراءة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الجملة التي وقع الخطأ في إحدى كلماتها نطلب إعادتها مع تنبيهه على موضوع الخطأ</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ليتداركه</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                 </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span> </span></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">يمكن أن نستعين ببعض الطلاب لإصلاح الخطأ لزملائهم القارئين</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                 </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span> </span></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">قد يخطئ التلميذ خطأ نحوياً أو صرفياً في نطق الكلمة فعلى المعلم أن يشير إلى</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">القاعدة إشارة عابرة عن طريق المناقشة</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>.</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                 </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">قد يخطئ التلميذ في لفظ كلمة بسبب</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">جهله في معناها وعلاج ذلك أن يناقشه المعلم حتى يعرف خطأه مع اشتراك جميع الطلاب</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">فيما اخطأ فيه زميلهم</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                 </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">يرى التربويين أنه إذا كان خطأ التلميذ صغيراً</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">لا قيمة له وخصوصاً إذا كان التلميذ من الجيدين ونادراً ما يخطئ فلا بأس من تجاهل</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">الخطأ وعدم مقاطعته</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>.</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><b><u><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تاسعا: اضطراب مهارة الحساب النمائي: </span></u></b><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تشمل مهارة الحساب القدرة على فهم وأدراك الأرقام والعلامات الحسابية وتذكر الحقائق الحسابية مثل جدول الضرب وكذلك القدرة على وضع الأرقام في صفوف وفهم وملاحظة العلامات الحسابية، كل هذه العمليات قد تكون صعبة للأطفال الذين يعانون من اضطراب مهارة الحساب. وتظهر المشكلة في سن مبكرة في صورة صعوبة في القدرة على فهم الأرقام والمفاهيم الحسابية. ويعانى الطفل من الآتى:</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>1.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">صعوبة في فهم المسائل الحسابية وتحويل المسألة المكتوبة على شكل قصة إلى أرقام. </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>2.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">صعوبة في معرفة وفهم الرموز الحسابية + أو – و ترتيب الأرقام </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>3.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">صعوبة في أداء عمليات الجمع والطرح والقسمة .</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>4.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ضعف فى الانتباه على العلامة الموضوعة هل هى – أو + </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>5.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">صعوبات تظهر في سن متأخر وهي مرتبطة بعدم القدرة على التفكير الموضوعي في المسائل الحسابية.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">وينتشر اضطراب مهارة الحساب بنسبة 6% تقريبا في الأطفال في سن المدرسة الابتدائية. ويتم تشخيص الحالةبالآتي:-<br />
1. مهارة الحساب أقل من المستوى المتوقع بدرجة ملحوظة &#8220;تقاس بواسطة اختبار فردي مقنن، على أن يكون الطفل في مدرسة مناسبة ولديه قدرة ذكائية مناسبة.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">2. يتداخل الاضطراب بدرجة ملحوظة مع الإنجاز الدراسي أو الأنشطة الحياتية اليومية التي تحتاج مهارات حسابية.</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>3.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">             </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">ليس السبب في هذا الاضطراب قصورا في السمع أو البصر أو مرض عصبي</span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><b><u><span style="font-size:16pt;color:blue;font-family:'Traditional Arabic';">قائمة المراجع</span></u></b><span dir="ltr"></span><b><u><span style="font-size:16pt;color:blue;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span>:</span></u></b><b><u><span style="font-size:16pt;color:blue;font-family:'Traditional Arabic';"></span></u></b><b><span style="font-size:16pt;color:blue;font-family:'Traditional Arabic';">المراجع العربية:</span></b><span style="font-size:10pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>1)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                  </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عماد توفيق السعدي وآخرون، أساليب تدريس اللغة العربية</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:10pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>2)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                  </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">د. علي احمد مدكور، تدريس فنون اللغة العربية </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:10pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>3)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                  </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">د. حسن شحاته، تعليم اللغة العربية </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:10pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>4)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                  </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span> </span></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">د.</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">نايف معروف، خصائص اللغة وطرق تدريسها </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:10pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>5)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                  </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">د. زكريا اسماعيل،</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">طرق تدريس اللغة العربية<span>  </span></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:10pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>6)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                  </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">جودت الركابي، طرق</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">تدريس اللغة العربية </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:10pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>7)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                  </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">د. محمد</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عبد القادر احمد، طرق تعليم اللغة العربية </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:10pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span> <img src='http://s0.wp.com/wp-includes/images/smilies/icon_cool.gif' alt='8)' class='wp-smiley' /> <span style="font:7pt 'Times New Roman';">                  </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عابد توفيق الهاشمي، الموجه العلمي لمدرس اللغة العربية<span>  </span></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><span style="font-size:10pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';"><span>9)<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                  </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';">عبدالعليم ابراهيم، الموجة الفني لمدرسي اللغة العربية </span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span><b><span style="font-size:16pt;color:blue;font-family:'Traditional Arabic';">المراجع الأعجمية:</span></b><span style="font-family:'Book Antiqua','serif';"><span>10.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">              </span></span></span><span dir="ltr"></span><span style="font-family:'Book Antiqua','serif';">DOISE W., 1982, L&#8217;explication en psychologie sociale. Paris : PUF, Sociologies.</span><span style="font-family:'Book Antiqua','serif';"><span>11.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">              </span></span></span><span dir="ltr"></span><span style="font-family:'Book Antiqua','serif';">11- GILLY M., DEBLIEUX M., 1998, Travail en dyade et résumé de récits : effets et processus d&#8217;action des médiations sémiotiques. In M. Brossard et J. Fijalkow (Eds),Apprendre à l&#8217;école : Perspectives piagetiennes et vygotskiennes. Talence : Presses Universitaires de Bordeaux, Etudes sur l&#8217;éducation, 103-122.</span><span style="font-family:'Book Antiqua','serif';"><span>12.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">              </span></span></span><span dir="ltr"></span><span style="font-family:'Book Antiqua','serif';">12- MONTEIL J.-M., 1993, Soi &amp; le contexte. Constructions autobiographiques, insertions sociales, performances cognitives. Paris : Armand Colin, Série Psychologie.</span><span style="font-family:'Book Antiqua','serif';"><span>13.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">              </span></span></span><span dir="ltr"></span><span style="font-family:'Book Antiqua','serif';">13- MOSCOVICI S., DOISE W., 1992, Dissensions et consensus. Une théorie générale des décisions collectives. Paris : PUF, Psychologie Sociale.</span><span style="font-family:'Book Antiqua','serif';"><span>14.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">              </span></span></span><span dir="ltr"></span><span style="font-family:'Book Antiqua','serif';">14-</span><span dir="rtl"></span><span style="font-family:'Book Antiqua','serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span>-</span><span dir="ltr"></span><span style="font-family:'Book Antiqua','serif';"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-family:'Book Antiqua','serif';">Kenneth R. Pugh,  W. Einar Mencl<span>  </span>a,b, Annette R. Jenner a,b, Leonard Katz b,c, Stephen J. Frost b,c, Jun Ren Lee a,b, Sally E. Shaywitz a and Bennett A. Shaywitz, Neurobiological studies of reading and reading disability, a,d,2001 Elsevier Science Inc.</span><span><font face="Times New Roman"><span> </span></font></span><b><span style="font-size:16pt;color:blue;font-family:'Traditional Arabic';">المواقع الشبكية:</span></b><b><span style="font-size:16pt;color:blue;font-family:'Tahoma','sans-serif';" dir="ltr"></span></b><span style="font-family:'Book Antiqua','serif';"><span>15.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">              </span></span></span><span dir="ltr"></span><span style="font-family:'Book Antiqua','serif';"><span> </span><span><span style="font-size:12pt;font-family:'Book Antiqua','serif';">[1]</span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-family:'Book Antiqua','serif';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span>-</span><span dir="ltr"></span><span style="font-family:'Book Antiqua','serif';"><span dir="ltr"></span> </span><span style="font-family:'Book Antiqua','serif';"><a href="http://www.khayma.com/education-technology/ES1.htm"><span style="color:windowtext;text-decoration:none;">http://www.khayma.com/education-technology/ES1.htm</span></a></span><span style="font-family:'Book Antiqua','serif';"><span>16.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">              </span></span></span><span dir="ltr"></span><span style="font-family:'Book Antiqua','serif';">2-<a href="http://www.moe.edu.kw/parnamig/derasa5.htm"><span style="color:windowtext;text-decoration:none;">http://www.moe.edu.kw/parnamig/derasa5.htm</span></a></span><span style="font-family:'Book Antiqua','serif';"><span>17.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">              </span></span></span><span dir="ltr"></span><span style="font-family:'Book Antiqua','serif';">3-<a href="http://pro.wanadoo.fr/jerome.grondin/prevent.htm"><span style="color:windowtext;text-decoration:none;">http://pro.wanadoo.fr/jerome.grondin/prevent.htm</span></a></span><span style="font-family:'Book Antiqua','serif';"> </span></p>
<div>
<hr SIZE="1" width="33%" align="right" />
<div><a name="_ftn1" href="http://null/#_ftnref1"><b><span style="font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';">[1]</span></b></span></span></b></a><span dir="rtl"></span><b><span dir="rtl"><span dir="rtl"></span><font size="2" face="Times New Roman">-</font></span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span dir="ltr"></span><font size="2"> </font></span></b><b><span style="font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><a href="http://www.khayma.com/education-technology/ES1.htm"><span style="color:windowtext;text-decoration:none;"><font size="2">http://www.khayma.com/education-technology/ES1.htm</font></span></a></span></b><span dir="rtl"></span><b><span dir="rtl"><span dir="rtl"></span><span><font size="2" face="Times New Roman">         </font></span></span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span dir="ltr"></span><font size="2"><span>     </span>Visited on April<span>  </span>4<sup>th</sup>, 2005</font></span></b><span><font size="2" face="Times New Roman"> </font></span></div>
<div><a name="_ftn2" href="http://null/#_ftnref2"><b><span style="font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';">[2]</span></b></span></span></b></a><b><span style="font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><font size="2"> -</font><a href="http://www.moe.edu.kw/parnamig/derasa5.htm"><span style="color:windowtext;text-decoration:none;"><font size="2">http://www.moe.edu.kw/parnamig/derasa5.htm</font></span></a></span></b><b><span dir="rtl"></span></b></p>
<p style="margin:0;" dir="ltr" class="MsoFootnoteText"><font size="2"><span dir="ltr"></span><span dir="ltr"></span><span></span></font></p>
</div>
<div><a name="_ftn3" href="http://null/#_ftnref3"><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span><b><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Times New Roman','serif';">[3]</span></b></span></span></b></a><font face="Times New Roman"><b><span style="color:black;" dir="ltr"> </span></b><span dir="rtl"></span></font><b><span style="color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>- (ف) : تعني ( في اللغة الفرنسية )</span></b></div>
<div><a name="_ftn4" href="http://null/#_ftnref4"><span class="MsoHyperlink"><b><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span><span class="MsoHyperlink"><b><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';">[4]</span></b></span></span></span></b></span></a><u><span class="MsoHyperlink"><b><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"> </span></b></span><span dir="rtl"></span><span class="MsoHyperlink"><b><span style="font-size:12pt;color:black;" dir="rtl"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">-</font></span></b></span><span dir="ltr"></span><span class="MsoHyperlink"><b><span style="font-size:12pt;color:black;"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b></span></u><b><span style="font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><font size="2">Neurobiological studies of reading and reading disability, Kenneth R. Pugh,  W. Einar Mencl<span>  </span>a,b, Annette R. Jenner a,b, Leonard Katz b,c, Stephen J. Frost b,c, Jun Ren Lee a,b, Sally E. Shaywitz a and Bennett A. Shaywitz a,d,2..1 Elsevier Science Inc.</font></span></b></div>
<div><a name="_ftn5" href="http://null/#_ftnref5"><span class="MsoHyperlink"><b><span style="font-size:12pt;color:black;"><span><span class="MsoHyperlink"><b><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Times New Roman','serif';">[5]</span></b></span></span></span></b></span></a><span class="MsoHyperlink"><b><span style="font-size:12pt;color:black;"><u><font face="Times New Roman"> </font></u></span></b></span><font size="2"><b><span style="font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';">-</span></b><b><span style="font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><a href="http://pro.wanadoo.fr/jerome.grondin/prevent.htm"><span style="color:windowtext;text-decoration:none;">http://pro.wanadoo.fr/jerome.grondin/prevent.htm</span></a></span></b></font><span class="MsoHyperlink"><b><span style="font-size:12pt;color:black;"><u><font face="Times New Roman"> </font></u></span></b></span></div>
<div><a name="_ftn6" href="http://null/#_ftnref6"><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';">[6]</span></b></span></span></b></a><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"> &#8211; </span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"><span dir="rtl"></span><span><font face="Times New Roman"> </font></span></span></b><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="rtl"><a href="http://www.werathah.com/special/school/recogn.htm"><span style="color:windowtext;text-decoration:none;" dir="ltr">http://www.werathah.com/special/school/recogn.htm</span></a></span></b><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span>    </span>Visited on<span>  </span>March 5th, 2005</span></b></div>
<div><a name="_ftn7" href="http://null/#_ftnref7"><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';">[7]</span></b></span></span></b></a><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"> &#8211; </span></b><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><a href="http://www.werathah.com/special/school/learning_difficulty1.htm"><span style="color:windowtext;text-decoration:none;">http://www.werathah.com/special/school/learning_difficulty1.htm</span></a></span></b><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"></span></b></div>
<div><a name="_ftn8" href="http://null/#_ftnref8"><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';">[8]</span></b></span></span></b></a><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"> &#8211; </span></b><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><a href="http://auriol.free.fr/clefsons/ame.htm"><span style="color:windowtext;text-decoration:none;">http://auriol.free.fr/clefsons/ame.htm</span></a></span></b><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"></span></b></div>
<div><a name="_ftn9" href="http://null/#_ftnref9"><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';">[9]</span></b></span></span></b></a><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"> -<a href="http://www.balagh.com/woman/nesa/pz106wfb.htm"><span style="color:windowtext;text-decoration:none;">http://www.balagh.com/woman/nesa/pz1.6wfb.htm</span></a></span></b></div>
<div><a name="_ftn10" href="http://null/#_ftnref10"><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';">[10]</span></b></span></span></b></a><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"> </span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">-</font></span></b><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="rtl"><a href="http://www.womengateway.com/ar/default.asp?action=article&amp;id=1905"><span style="color:windowtext;text-decoration:none;" dir="ltr">http://www.womengateway.com/ar/default.asp?action=article&amp;id=1905</span></a></span></b><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"></span></b><span dir="rtl"><font size="2" face="Times New Roman"> </font></span></div>
<div><a name="_ftn11" href="http://null/#_ftnref11"><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';">[11]</span></b></span></span></b></a><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"> &#8211; <a href="http://www.gulfnet.ws/tawahud/learning.htm"><span style="color:windowtext;text-decoration:none;">http://www.gulfnet.ws/tawahud/learning.htm</span></a></span></b><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"></span></b></div>
<div><a name="_ftn12" href="http://null/#_ftnref12"><b><span style="color:black;" dir="ltr"><span><b><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Times New Roman','serif';">[12]</span></b></span></span></b></a><font face="Times New Roman"><b><span style="color:black;" dir="ltr"> </span></b><span dir="rtl"></span></font><b><span style="color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>- منشور رقــم 2001.433 مــؤرخ في .9 ماي 2001 يتعلق بالرعاية التربوية للتلاميذ المتأخرين دراسيا. المراجع : المنشور رقم 1061 و.ت.م.د.المؤرخ في 1996.1.08. و المنشور رقم 299.و.ت.أ.ع المؤرخ في 2003.12</span></b><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="rtl"><a href="http://www.meducation.edu.dz/bo/bo2001/beo447/beo447-3.htm"><span style="color:windowtext;text-decoration:none;" dir="ltr">http://www.meducation.edu.dz/bo/bo2..1/beo447/beo447-3.htm</span></a></span></b><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span>                  </span></span></b><font face="Times New Roman"><b><span style="color:black;"><span>  </span></span></b><span dir="rtl"></span></font><b><span style="color:black;font-family:'Traditional Arabic';" dir="rtl"><span dir="rtl"></span><span> </span>زيارة<span>  </span>يوم ‏05‏-03‏-2005</span></b><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"></span></b><span><font size="2" face="Times New Roman"> </font></span></div>
<div><a name="_ftn13" href="http://null/#_ftnref13"><span style="color:black;" dir="ltr"><span><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Times New Roman','serif';">[13]</span></span></span></a><font face="Times New Roman"><span style="color:black;" dir="ltr"> </span><span dir="rtl"></span></font><b><span style="color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>-الأمين العام لوزارة التربية الوطنية؛ عبد الكريم تبون؛ الجزائر في 09 ماي 2001</span></b><span style="color:black;font-family:'Traditional Arabic';"></span></div>
<div><a name="_ftn14" href="http://null/#_ftnref14"><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"><span><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Times New Roman','serif';">[14]</span></span></span></a><font face="Times New Roman"><span style="font-size:16pt;color:black;" dir="ltr"> </span><span dir="rtl"></span></font><span style="font-size:16pt;color:black;font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>- د. سليمان الصانع،  اضطرابات التخاطب، عمان، منشورات مركز الطفل(رهط)، 2..5</span><span><font size="2" face="Times New Roman"> </font></span></div>
<div><a name="_ftn15" href="http://null/#_ftnref15"><b><span style="font-size:10pt;"><span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[15]</span></b></span></span></b></a><b><span style="font-size:10pt;"><font face="Times New Roman"> -</font></span></b><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"> Journal of Communication Disorders</span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">،</font></span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span dir="ltr"></span> Vol. 34 (6) (2..1) pp. 479-492</span></b><b><span style="font-size:10pt;"></span></b></div>
<div><a name="_ftn16" href="http://null/#_ftnref16"><span class="MsoFootnoteReference"><b><span dir="ltr"><span><span class="MsoFootnoteReference"><b><span style="font-size:12pt;color:#606060;font-family:'Times New Roman','serif';">[16]</span></b></span></span></span></b></span></a><font color="#606060"></font><font face="Times New Roman"><b><span dir="ltr"> </span></b><span dir="rtl"></span></font><b><span style="font-family:'Traditional Arabic';"><span dir="rtl"></span>- </span></b><b><span style="font-family:'Traditional Arabic';"><a href="http://www.childguidanceclinic.com/dyslexia.htm"><span style="color:black;">د . رابية ابراهيم حكيم، (اخصائية الطب النفسي للاطفال من جامعة لندن والطب النفسي من الكلية الملكية بارلندا عيادة الطب النفسي والارشادي للاطفال</span></a><font color="#606060">)، الديسلكسيا، ، ص22</font></span></b><span></p>
<p><font color="#606060"></font></span><span></span></div>
<div><a name="_ftn17" href="http://null/#_ftnref17"><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';">[17]</span></b></span></span></b></a><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"> </span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">-</font></span></b><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="rtl"><a href="http://www.werathah.com/special/school/reading2.htm"><span style="color:windowtext;text-decoration:none;" dir="ltr">http://www.werathah.com/special/school/reading2.htm</span></a></span></b><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span>        </span>visited on March 5th </span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">‏2..5</font></span></b><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"></span></b></div>
<div><a name="_ftn18" href="http://null/#_ftnref18"><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';">[18]</span></b></span></span></b></a><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"> </span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">-</font></span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span dir="ltr"></span> Wepman </span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">،</font></span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span dir="ltr"></span> 1973</span></b><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"></span></b></div>
<div><a name="_ftn19" href="http://null/#_ftnref19"><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';">[19]</span></b></span></span></b></a><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"> </span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">-</font></span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span dir="ltr"></span> Spache and Spache</span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">،</font></span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span dir="ltr"></span> 1986</span></b><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"></span></b></div>
<div><a name="_ftn20" href="http://null/#_ftnref20"><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';">[20]</span></b></span></span></b></a><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"> </span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">-</font></span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span dir="ltr"></span> Harris</span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman"> &amp; </font></span></b><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';">Sipay </span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">،</font></span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span dir="ltr"></span> 1985</span></b><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"></span></b></div>
<div><a name="_ftn21" href="http://null/#_ftnref21"><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';">[21]</span></b></span></span></b></a><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">-</font></span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span dir="ltr"></span> Dolch </span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">،</font></span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span dir="ltr"></span> 1971</span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman"> </font></span></b><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"><font face="Times New Roman">-</font></span></b></div>
<div><a name="_ftn22" href="http://null/#_ftnref22"><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';">[22]</span></b></span></span></b></a><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">-</font></span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span dir="ltr"></span> Karlin</span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman"> ، 1980-</font></span></b></div>
<div><a name="_ftn23" href="http://null/#_ftnref23"><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';">[23]</span></b></span></span></b></a><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"> </span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">-</font></span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span dir="ltr"></span> Jordan </span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">،</font></span></b><span dir="ltr"></span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span dir="ltr"></span> 1977</span></b><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"></span></b></div>
<div><a name="_ftn24" href="http://null/#_ftnref24"><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';">[24]</span></b></span></span></b></a><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"> </span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:10pt;" dir="rtl"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">-</font></span></b><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';" dir="rtl"><a href="http://www.werathah.com/special/school/learning_treat.htm"><span style="color:windowtext;text-decoration:none;" dir="ltr">http://www.werathah.com/special/school/learning_treat.htm</span></a></span></b><b><span style="font-size:10pt;font-family:'Trebuchet MS','sans-serif';"><span>      </span>Visited on<span>    </span>March 5<sup>th</sup>, 2005</span></b></div>
</div>
<p align="center">&nbsp;</p>
<p align="center">&nbsp;</p>
<br /><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/categories/ibnalahmar.wordpress.com/25/" /> <img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/tags/ibnalahmar.wordpress.com/25/" /> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gocomments/ibnalahmar.wordpress.com/25/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/comments/ibnalahmar.wordpress.com/25/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godelicious/ibnalahmar.wordpress.com/25/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/delicious/ibnalahmar.wordpress.com/25/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gofacebook/ibnalahmar.wordpress.com/25/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/facebook/ibnalahmar.wordpress.com/25/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gotwitter/ibnalahmar.wordpress.com/25/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/twitter/ibnalahmar.wordpress.com/25/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gostumble/ibnalahmar.wordpress.com/25/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/stumble/ibnalahmar.wordpress.com/25/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godigg/ibnalahmar.wordpress.com/25/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/digg/ibnalahmar.wordpress.com/25/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/goreddit/ibnalahmar.wordpress.com/25/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/reddit/ibnalahmar.wordpress.com/25/" /></a> <img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=ibnalahmar.wordpress.com&amp;blog=2549028&amp;post=25&amp;subd=ibnalahmar&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/18/%d8%b5%d8%b9%d9%88%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%b9%d9%84%d9%85/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
	
		<media:content url="http://0.gravatar.com/avatar/c31131d8dde2343c9f3cfd08042129e2?s=96&#38;d=identicon&#38;r=G" medium="image">
			<media:title type="html">ibnalahmar</media:title>
		</media:content>

		<media:content url="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/bsm.gif" medium="image">
			<media:title type="html">bsm.gif</media:title>
		</media:content>

		<media:content url="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/rabbi-eshrah-lee-sadree.gif" medium="image">
			<media:title type="html">rabbi-eshrah-lee-sadree.gif</media:title>
		</media:content>
	</item>
		<item>
		<title>القيم الشخصية وكيفية اكتسابها</title>
		<link>http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/18/%d8%a7%d9%84%d9%82%d9%8a%d9%85-%d8%a7%d9%84%d8%b4%d8%ae%d8%b5%d9%8a%d8%a9-%d9%88%d9%83%d9%8a%d9%81%d9%8a%d8%a9-%d8%a7%d9%83%d8%aa%d8%b3%d8%a7%d8%a8%d9%87%d8%a7/</link>
		<comments>http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/18/%d8%a7%d9%84%d9%82%d9%8a%d9%85-%d8%a7%d9%84%d8%b4%d8%ae%d8%b5%d9%8a%d8%a9-%d9%88%d9%83%d9%8a%d9%81%d9%8a%d8%a9-%d8%a7%d9%83%d8%aa%d8%b3%d8%a7%d8%a8%d9%87%d8%a7/#comments</comments>
		<pubDate>Fri, 18 Jan 2008 00:48:18 +0000</pubDate>
		<dc:creator>ibnalahmar</dc:creator>
				<category><![CDATA[القيم الشخصية]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/18/%d8%a7%d9%84%d9%82%d9%8a%d9%85-%d8%a7%d9%84%d8%b4%d8%ae%d8%b5%d9%8a%d8%a9-%d9%88%d9%83%d9%8a%d9%81%d9%8a%d8%a9-%d8%a7%d9%83%d8%aa%d8%b3%d8%a7%d8%a8%d9%87%d8%a7/</guid>
		<description><![CDATA[&#160; القِـيَـم الشخصيةوكيفية اكتسابها تمهيد:يبحث علم النفس الاجتماعي في نتائج التحولات الاجتماعية وآثارها وتداعياتها من زاوية القيم والأعراف، وذلك بسبب عمق هذه التحولات وحساسيتها وأهميتها في إحداث التغيرات المتعددة التي تعيد صياغة توجهات المجتمعات والشعوب، وتمس هويتها وأهدافها، مما يستدعي الفهم المسبق والعميق للسنن التي تتحكم في هذه المتغيرات لمعرفتها ومحاولة توجيهها بما يجنب المجتمعات الهزات [...]<img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=ibnalahmar.wordpress.com&amp;blog=2549028&amp;post=23&amp;subd=ibnalahmar&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p align="center"><a rel="attachment wp-att-22" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/18/%d8%a7%d9%84%d9%82%d9%8a%d9%85-%d8%a7%d9%84%d8%b4%d8%ae%d8%b5%d9%8a%d8%a9-%d9%88%d9%83%d9%8a%d9%81%d9%8a%d8%a9-%d8%a7%d9%83%d8%aa%d8%b3%d8%a7%d8%a8%d9%87%d8%a7/22/" title="chameau.gif"><img src="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/chameau.gif?w=450" alt="chameau.gif" /></a></p>
<p align="center">&nbsp;</p>
<p><span style="font-size:48pt;color:maroon;font-family:Andalus;">القِـيَـم الشخصية</span><span style="font-size:36pt;color:maroon;font-family:Andalus;">وكيفية اكتسابها</span><span style="font-size:14pt;color:red;font-family:'Simplified Arabic';"> </span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">تمهيد:</span></b><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">يبحث علم النفس الاجتماعي في نتائج التحولات الاجتماعية وآثارها وتداعياتها من زاوية القيم والأعراف، وذلك بسبب عمق هذه التحولات وحساسيتها وأهميتها في إحداث التغيرات المتعددة التي تعيد صياغة توجهات المجتمعات والشعوب، وتمس هويتها وأهدافها، مما يستدعي الفهم المسبق والعميق للسنن التي تتحكم في هذه المتغيرات لمعرفتها ومحاولة توجيهها بما يجنب المجتمعات الهزات العنيفة أو مخاطر الانهيار الاجتماعي في مستوى معين.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويدرس كذلك هذه التحولات وتأثيراتها وعلاقتها بالقيم والأعراف من خلال خلفيات التحول الاجتماعي، لأن التحول سنّة إلهية وقد ساهم الأنبياء في إحداث أهم التحولات الكبرى بدعواتهم. وهنا تكمن أهمية وعي هذه التحولات وفهم حكمتها وابتلاءاتها. ويحاول فهم هذا التحول ومشكلاته وما يواكبه من مواقف نفسية واضطراب في الرؤية وفوضى قيمية.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">إنه يدرس اتجاهات وقيم التحول الاجتماعي، من خلال رصد الاتجاهات الإيجابية والسلبية للقيم، وكذلك انهيار نظام القيم في بعض مراحل التحولات الكبرى؛ ومن ذلك وضع المرأة في التحول الاجتماعي على صعيد التفكير والعلاقات الزوجية والعمل الوظيفي، وكيفية إنتاج هذه التحولات ظواهر مرضية جديدة.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">إن للعرف وظائف وتحولات وأمراض اجتماعية، ولذلك لا بد من معرفة كيفية صناعة الأعراف للنسيج الاجتماعي، وكيفية إدارة التحولات الاجتماعية، من خلال استخدام مجموعة من المناهج المتبعة في هذه الإدارة مثل؛ منهج القمع، ومنهج الاستيعاب، ومن خلال تطبيق عدة خطط للتنمية الاجتماعية والثقافية القادرة على استيعاب التحولات</span><a name="_ftnref1" href="http://null/#_ftn1" title="_ftnref1"><span class="MsoFootnoteReference"><span><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[1]</span></span></span></span></span></a><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">. </span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';"> </span></b><b><span style="font-size:14pt;color:blue;"><span><font face="Times New Roman">1-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></font></span></span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">مفهوم القيم:</span></b><b><span style="font-size:14pt;color:blue;" dir="ltr"></span></b><b><span style="font-size:14pt;color:blue;"><span><font face="Times New Roman">1-1-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">التعريف اللغوي:</span></b><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">اشتُقَّت كلمة (القيمة) في اللغة العربية من (القيام)، وهو: نقيض الجلوس. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">و(القيام) بمعنى آخر هو: (العزم)، ومنه قول الله تعالى: &#8220;وَأنَّهُ لَمَّا قَامَ عَبْدُ اللّهِ يَدْعُوهُ&#8221;</span><a name="_ftnref2" href="http://null/#_ftn2" title="_ftnref2"><span class="MsoFootnoteReference"><span><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[2]</span></span></span></span></span></a><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">؛ <span> </span>أي لمّا عزم. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">كما جاء (القيام) بمعنى: (المحافظة والإصلاح)، ومنه قوله تعالى: &#8220;الرِِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ&#8221;</span><a name="_ftnref3" href="http://null/#_ftn3" title="_ftnref3"><span class="MsoFootnoteReference"><span><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[3]</span></span></span></span></span></a><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وأما (القَوَام) فهو: (العدل، وحُسن الطول، وحُسن الاستقامة)</span><a name="_ftnref4" href="http://null/#_ftn4" title="_ftnref4"><span class="MsoFootnoteReference"><span><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[4]</span></span></span></span></span></a><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">كما تدل كلمة (القيمة) على (الثمن الذي يقاوم المتاع)، أي يقوم مقامه. وجمعها قِـيَمُ. ويُقال: &#8220;ما له قيمة إذا لم يدم على شيء&#8221;</span><a name="_ftnref5" href="http://null/#_ftn5" title="_ftnref5"><span class="MsoFootnoteReference"><span><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[5]</span></span></span></span></span></a><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">.</span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;"><span><font face="Times New Roman">1-2-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">التعريف الاصطلاحي:</span></b><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">مع مرور الأيام شاع استعمال كلمة (القيمة)، فأصبحت تدل على معانٍ أخرى متعددة.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">يرى علماء اللغة، مثلاً، أنّ للكلمات (قيمة نحوية) تحدد معناها ودورها في الجملة، وأنّ (قيمة الألفاظ) تكمن في الاستعمال الصحيح لها.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">كما يستعمل علماء الرياضيات كلمة (القيمة) للدلالة على العدد الذي يقيس كمية معينة.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويستخدم أهل الفن كلمة (القيمة) لكونها (تجمع بين الكم والكيف)، وهي بهذا تعبّر عن كيفية الألوان، والأصوات، والأشكال والعلاقة الكمية القائمة بينها.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">كما يستخدم علماء الاقتصاد لفظ (القيمة) للدلالة على الصفة التي تجعل شيئاً ما ممكن الاستبدال بشيء آخر، أي (قيمة المبادلة)</span><a name="_ftnref6" href="http://null/#_ftn6" title="_ftnref6"><span class="MsoFootnoteReference"><span><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[6]</span></span></span></span></span></a><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">يتضح مما سبق أن مفهوم القيمة (</span><font face="Times New Roman"><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr">Value</span><span dir="rtl"></span></font><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"><span dir="rtl"></span>) من المفاهيم التي يشوبها نوع من الغموض والخلط في استخدامها، وهذا نتيجة لأنها حظيت باهتمام كثير من الباحثين في تخصصات مختلفة، ولهذا اختلف الباحثون في وضع تعريف محدد لها، ومرد ذلك الاختلاف يعزى إلى منطلقاتهم النظرية التخصصية، فمنهم: علماء الدين، وعلماء النفس، وعلماء الاجتماع، وعلماء الاقتصاد، وعلماء الرياضيات، وعلماء اللغة .. إلخ، فلكل منهم مفهومه الخاص الذي يتفق مع تخصصه. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">يعرفها (بَـرِّي) (</span><font face="Times New Roman"><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr">Parry</span><span dir="rtl"></span></font><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"><span dir="rtl"></span>) فيقول: &#8220;القيم هي الاهتمامات؛ أي إذا كان أي شيء موضع اهتمام فإنه حتماً يكتسب قيمة&#8221;. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويعرفها (ثورندايك) (</span><font face="Times New Roman"><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr">Thorndike</span><span dir="rtl"></span></font><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"><span dir="rtl"></span>) فيقول: &#8220;القيم هي التفضيلات&#8221;.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويعرفها (كلايدكلاهون) (</span><font face="Times New Roman"><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr">Clyde kluckhohn</span><span dir="rtl"></span></font><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"><span dir="rtl"></span>) فيقول: &#8220;القيم هي أفكار حول ما هو مرغوب فيه أو ما هو غير مرغوب فيه&#8221;</span><a name="_ftnref7" href="http://null/#_ftn7" title="_ftnref7"><span class="MsoFootnoteReference"><span><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[7]</span></span></span></span></span></a><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويعرفها (بوجاردِس) (</span><font face="Times New Roman"><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr">Bogardies</span><span dir="rtl"></span></font><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"><span dir="rtl"></span>) فيقول: &#8220;القيم مرادفة للاتجاهات&#8221; </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويعرفها كثير من علماء النفس فيقولون: &#8220;القيمة والاتجاه وجهان لعملة واحدة&#8221;.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">واستناداً إلى ما سبق من تعريفات يمكن تعريفها كالآتي: &#8220;القيم هي المعتقدات التي يحملها الفرد نحو الأشياء والمعاني وأوجه النشاط المختلفة، وهي تعمل على توجيه رغباته واتجاهاته نحوها، وتحدد له السلوك المقبول والمرفوض والصواب والخطأ، وتتصف بالثبات النسبي&#8221;.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"> </span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;"><span><font face="Times New Roman">2-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></font></span></span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">نظريات القيم:</span></b><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">يقول بعض العلماء أن القيم لا يمكن أن تدرس مستقلة عن ميدان الفلسفة؛ ولكن هي في الحقيقة تقع في المنطقة التي تلتقي فيها الفلسفة بالعلوم الاجتماعية. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">واختلف نظريات الفلاسفة في تفسير القيم: </span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">2-1- نظرية موضوعية القيم: </span></b><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">أي أن قيمة الشيء كامنة فيه فعلاً، وتعبر عن طبيعته. ترى هذه النظرية أن قيمة الشيء موضوعية مستقلة عن ذات الإنسان ومشاعره، وتحدد بمعزل عن خبرته في الحياة الواقعية، ولهذا فإن القيم في نظرهم ثابتة لا تتغير. وهذه النظريات تتجه نحو الفلسفات المثالية. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ومن أنصار «موضوعية» القيم أفلاطون </span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"><span> </span>(Platon)</font></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"><span dir="rtl"></span>، وفي الواقع أن كل فلسفة أفلاطون تدور حول القيم فيما يجب أن يكون وما لا يجب أن يكون. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">لقد اتضح لأفلاطون، الذي عاش في مجتمع تسوده الاضطرابات أن لا سبيل إلى الإصلاح إلاّ بالمثل العليا الثلاث: (الحق، والخير، والجمال)؛ فهذه الينابيع الثلاثة هي في نظره أعلى المعاني وأسماها قيمة وأعظمها منزلة ولا يخرج أي شيء عنها ولا يخلو أي شيء منها. وقد جعل أفلاطون؛</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Courier New';"><span>o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">الحق في جانب العلم والمعرفة، </span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Courier New';"><span>o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">الخير في جانب الأخلاق والسلوك، </span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Courier New';"><span>o<span style="font:7pt 'Times New Roman';">       </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">الجمال في جانب الفن والتناسب<a name="_ftnref8" href="http://null/#_ftn8" title="_ftnref8"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Times New Roman','serif';">[8]</span></span></span></span></a>. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويعتقد أفلاطون أنّه لا بد من أن يكون هناك مصدر يستقي منه الناس هذه المعتقدات التي تجعلهم يتحدثون عن هذه المثل السامية ويتمسكون بها. وهذا المصدر في نظره لا بد أن لا يكون حياة الحس المملوءة بالخلق والاضطراب المستمر. فحياة الحس بهذا المعنى الذي يراه غير جديرة بأن تكون مصدراً للأفكار السامية، أفكار الخير والحق والجمال. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">لذلك فهو يرجع هذه الأفكار إلى عالم آخر غير العالم الذي نعيش فيه..عالم لا نقص فيه، وهو يحتوي على أشياء كاملة كما يجب أن تكون عليه، أي عالم المثل، عالم الخير والحق والجمال. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويتبلور مقصد أفلاطون في أن مصدر القيم الإنسانية خارج عن الحياة الواقعية وخبرة الإنسان الشخصية، تلك الخبرة التي تشتق عن هذا العالم الحسي المتغير والمتقلب ولهذا يتحتم أن يكون مصدر القيم هو عالم المثل الذي يتميز بأنه أبدي غير متغير </span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">(Eternel) </font></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"><span dir="rtl"></span>، ومطلق </span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">(Absolue)</font></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"><span dir="rtl"></span>. وهكذا يرى أفلاطون أن إرجاع القيم إلى عالم المثل قد حل مشكلة القيم حلاً نهائياً.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"><span> </span>والحقيقة أنّه  لم يحلها بل زادها غموضاً وتعقيداً لأن عالم المثل يمتنع عن الملاحظة العلمية أو التجريب، ومع هذا فقد أخذ الكثيرون بهذا الحل ورأوا رأي أفلاطون فوضعوا تفسيراً للقيم موضوعياً مستقلاً، تفسيراً يرى القيم كامنة في الأشياء وثابتة فيها ومطلقة وأبدية. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"> </span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">2-2- نظرية شعورية القيمة: </span></b><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ترى أن قيم الأشياء ليست كائنة فيها وإنما هي مجرد شعور ذاتي أو تقدير ينبع من ذات الشخص المتفاعلة مع خبراته. وهذه النظريات تتجه اتجاه «الفلسفات الطبيعية».</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تنتقد هذه النظرية سابقتها. وتتساءل: كيف يمكن تحديد قيمة الشيء بمعزل عن الشخص وخبرته؟ ومن الذي يقوّم الأشياء أولاً وآخراً؟ أليس هو الإنسان؟ وعلى أي أساس يقوّمها؟ إن ما نراه هو أنّه قطعاً لا يقومها على أساس قيمتها الكامنة فيها، أو الموروثة في مكوناتها الحقيقية أو عناصرها الذاتية، وإلا لظلت قيمة الأشياء ثابتة جامدة على مدى الأيام بالنسبة لكل إنسان في كل زمان ومكان، لا تتغير من جيل إلى جيل ومن موقع إلى موقع آخر! </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ولكن الواقع غير هذا الواقع أن قيم الأشياء تعلو وتهبط تبعاً لعلاقتها بالإنسان وتبعاً لنظرته وحاجته إليها فالقيم لا تنشأ في الفراغ، ولا هي مجردة مطلقة، ولا ثابتة، ولا أبدية. بل هي جزء لا يتجزأ من الخبرة الإنسانية الواقعية. والقيم، فضلاً عن ذلك، متغلغلة في سلوك الإنسان، وتنبع من نفسه، ومن تفاعل رغباته مع الأشياء ومع البيئة التي يعيش فيها. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ومن النظريات التي تدافع عن وجهة النظر التي نحن بصددها، النظرية المعروفة بالنظرية الانفعالية<a name="_ftnref9" href="http://null/#_ftn9" title="_ftnref9"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Times New Roman','serif';">[9]</span></span></span></span></a>. ومضمون هذه النظرية أن قيم الأشياء تعتمد على الذات المدركة لا على صفة في الشيء المدرك. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">فالحكم القيمي في الواقع تعبير عن انفعال المتكلم إزاء شيء ما، سواء كان هذا الانفعال بالحب أو بالكراهية أو بالاستحسان أو الاستهجان. ومن بين العلماء الّذين يعارضون الموضوعية في القيم «دوركايم»، إذ يقول : إن هناك أمثلة كثيرة تبين لنا، أنّه  ليس هناك أية علاقة على الإطلاق بين خصائص الشيء الكامنة فيه وبين القيمة التي تنسب إليه. فالهدية التي يتلقاها الشخص من حبيب له أو صديق عزيز لا يمكن أن تقاس قيمتها بخصائصها الكامنة فيها وإنّما  لها قيمة معنوية عالية لا تقدر بثمن محدود. ويتابع فيقول: </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">لا يمكن أن تكون طبيعة أو خصائص هذه الأشياء الكامنة فيها هي المسؤولة عن ارتفاع قيمتها. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ومجمل القول إن القيم لا يمكن أن تكون موضوعية بمعنى أنها مستقلة عن الإنسان ومنبثقة من طبيعة الأشياء وصفاتها الكامنة فيها. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ولا ريب أن الإنسان هو نفسه الذي يحمّل القيم ما يرغب ويخلعها على الأشياء، وأن هذه الأشياء من وجهة النظر الطبيعية التجريبية «حيادية» أي ليست ضارة أو نافعة في ذاتها، ولا شريرة أو خيرة، ولا خاطئة أو صحيحة، ولا جميلة أو قبيحة، وإنّما  هذه الأحكام التي نصدرها عليها، وهذه القيم التي ننسبها إليها منبثقة من واقع اهتمامنا بها ورغبتنا فيها وفي هذا يقول الدكتور زكي محمود: </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">«رأينا أن العالم لا خير فيه ولا جمال، بمعنى أنّه  ليس بين أشيائه شيء اسمه خير وشيء آخر اسمه جمال، في العالم أشياء كثيرة: فيه أشجار وأنهار وأحجار، وصنوف شتى من الحيوان، ثم يأتي الإنسان فتعلمه الخبرة وتنشئه التربية على أن يحب شيئاً أو يكره شيئاً، ومن هنا ما يحبه يكون خيراً وما يكرهه يكون شراً أو يكون ما يحبه جميلا وما يكرهه قبيحاً وما أكثر ما يحدث أن يبدأ الإنسان فيبدأ حياته باستحسان شيء وجده خيراً وجميلاً، وإذا بظروف حياته تتغير وطريقة تكوينه العقلي ووجهة نظره تتبدلان بفعل العوامل المؤثرة من بيئة وقراءة وأسفار واختلاط بالناس وغير ذلك فإذا هو ينتهي من كل هذا إلى استهجان ما كان يستحسنه أول الأمر . </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وإذن فالشيء نفسه يكون خيراً أو شراً، جميلاً أو قبيحاً على حسب ما تراه أنت فيه، والمحيط الاجتماعي والمصلحة الذاتية هما اللذان يحددان لك ما تراه في الشيء من خير أو جمال أو عكس ذلك. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"> </span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';"> 2-3- برِّي النظرية العامة للقيمة:</span></b><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">بعد أن عرضنا الآراء التي تدحض بشدة النظرية الموضوعية للقيم وتؤكد أن قيم الأشياء تتوقف على علاقة هذه الأشياء بالإنسان وعلى ما يحمله نحوها من رغبة وميل واهتمام نستطيع أن نبسط نظرية الفيلسوف (رالف بارتو بري) (</span><font face="Times New Roman"><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr">Perry</span><span dir="rtl"></span></font><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"><span dir="rtl"></span>)، تلك النظرية المعروفة «بالنظرية العامة للقيمة». هذه النظرية تتخذ مفهوم «الاهتمام» محوراً وركيزة لتفسير القيمة. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وخلاصة هذه النظرية أن أي اهتمام بأي شيء يجعل هذا الشيء ذا قيمة. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">والواقع أنّه من الخصائص المميزة للعقل البشري أن يقبل بعض الأشياء ويرفض البعض الآخر، والقبول والرفض يتضمنان معاني كثيرة كالموافقة وعدمها، والحب والكره، والرغبة والرفض، والأقدام والأحجام. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">لكن هذه الخصائص من ميل للقبول أو الرفض هي في اصطلاح (بري) «الاهتمام» فالاهتمام في رأيه يعد الينبوع الأصلي والخاصية الدائمة في جميع القيم؛ ومعنى هذا أن أي شيء يكتسب قيمة ما دام هناك اهتمام به من أي نوع كان. فالقيمة تنبع من الاهتمام والرغبة، وليس ينبغ الاهتمام والرغبة من القيمة.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وأنصار هذه النظرية قالوا: لا يحدث في أي حال من الأحوال أن نسعى إلى شيء نتمناه أو نتشوق إليه أو نرغب فيه، لأننا نعتقد أنّه  خير، بل الحقيقة أننا نعتقد أن الشيء خير لأننا نسعى إليه، ونتمناه ونرغب فيه. فالاهتمام بهذا المعنى لا ينبع من الأشياء نفسها بل ينبع من الأشخاص متجهاً نحو الأشياء، وينبعث من النفس ويتجه نحو الأشياء. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ولكي يتضح مفهوم القيمة الذي نحن بصدده، يجب أن نؤكد أن الاهتمام لا يمكن تفسيره إلا إذا راعينا المجال السلوكي، أو الوسط الذي يحدث فيه السلوك في وقت ما.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ولنضرب مثلاً يوضح كيف أن استثارة &#8220;الاهتمام&#8221; من النفس واتجاهه نحو الشيء يتوقف تماماً على المجال السلوكي الكلي؛ فإذا قدمنا طعاماً لشخصين اتضح أن أحدهما في شدة الجوع، أما الثاني فكان قد أكل حتّى امتلأت معدته قبل أن يقدم إليه الطعام منذ زمن يسير فماذا يحدث؟ نرى اهتماماً من الشخص الجائع يتجه إلى الطعام فيقبل عليه راغباً فيه مشتهياً إياه، شاعراً بقيمته في حين أن الشبعان يتجه اتجاهاً عكسياً، اتجاه إحجام يجعله يرفض الأكل ولا يشعر نحوه بأية قيمة في هذا الموقف بالذات. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">نستنتج من هذا أيضاً أنّه مهما كانت الظروف الخارجية واحدة، والبيئة الموضوعية الواقعية واحدة، فإن تأثر الأفراد بها يختلف، ومن ثم تختلف استجاباتهم لها واهتماماتهم بها، وذلك لأن كل فرد له مجاله الكلي الذي ينساب فيه سلوكه والذي يحدد نوع هذا السلوك واتجاهه ومضمونه. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ومن أبرز ما تتميز به نظرية (بري) فكرة التغير في الاهتمام بالقيم نفسها؛ فأي تغير في الاهتمام أو في الشيء موضوع الاهتمام ينتج عنه تغير في القيمة، ومعنى ذلك أننا نستطيع أن نغير من قيم الشخص إذا غيرنا موضوعات اهتمامه، بل يمكن أن نذهب إلى أبعد من ذلك فنقول: إنه يمكننا أن نوجد في الأفراد قيماً جديدة لم تكن موجودة من قبل إذا أدخلنا موضوعات يهتمون بها، أو إذا كونا عندهم اهتمامات جديدة وذلك بأن يبدأ الرواد الواعون والمثقفون في المجتمع نقد الممارسات والقيم التي أصبح التمسك بها غير مفيد وغير ملائم لروح العصر، ويكون هذا النقد منصباً على إبراز ما في هذه الممارسات من عيوب ومساوئ حتّى يفتر الاهتمام بها بالتدريج ثم يمحى كلياً، وإلى جانب الاستهجان وإبراز العيوب على النقاد أن يقوموا بالجذب إلى اهتمامات جديدة، مفيدة، وملائمة لتحل محل الاهتمامات القديمة. ولكي يسهل تحويل الاهتمام من القديم إلى الجديد، لابد من تقديم الأدلة والبراهين المختلفة على أن الممارسات والقيم الجديدة أكثر ملاءمة وانسجاماً مع أوضاع المجتمع، لأنها أقدر فعلاً على تحقيق حياة أفضل وتوفير منافع للناس بطريقة تفوق الأساليب القديمة. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويؤكد (بري) فكرة الديناميكية المرتبطة ارتباطاً وثيقاً بفكرة النزوع والسعي والجهد؛ فالاهتمام عنده وجداني ونزوعي أيضاً، وإن كان يقدم عنصر النزوع على عنصر الوجدان. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">والواقع أن الجهد والاهتمام يرتبط بعضهما ببعض أشد الارتباط فكلما زاد الاهتمام من جانب الفرد، زاد الجهد الذي يبذله في نوعه ومداه، وكذلك يرتبط كل من الاهتمام والجهد بعامل ثالث وهو الهدف. والهدف بدوره يحدد الجهد الذي يبذل بناء على النتائج المتوقعة وعلى ذلك تكون الأهداف والوسائل سلسلة متصلة الحلقات. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ومما هو جدير بالذكر ما يؤكده (بري) لعنصري السعي والجهد في الاهتمام وهذا معناه أن القيم هادفة وغرضية، بمعنى أنها تحفز الشخص وتدفعه للسعي وتحركه لبذل الجهد، ولتحقيق غايته والوصول إلى أهدافه. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ونعود فنقول إن نظرية (بري) تركز كل القيم في الذات، ولا يسعنا في هذا المجال إلا أن نتفق في الرأي معه عندما يقول: «إن الشعور أو الوجدان، يلون بطريقة ما، الشيء الذي يتجه إليه وإن هذه الحقيقة لا يمكن أن ننكرها، فنحن نلمسها دائماً في خبرتنا اليومية ونتحدث عنها في أحاديثنا العادية ومن أمثلة ذلك قولنا: «كن جميلاً تر الوجود جميلا». </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"> </span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">2-4- نظرية (إريـك فـروم) (</span></b><font face="Times New Roman"><b><span style="font-size:14pt;color:blue;" dir="ltr">Erik Fromm</span></b><span dir="rtl"></span></font><b><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';"><span dir="rtl"></span>) في قيم النفس الاجتماعية والشخصية:</span></b><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">إريـك فـروم (1900-1980) </span></b><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">عالم نفس وفيلسوف أمريكي يهودي وناقد اجتماعي. وُلد في مدينة فرانكفورت في ألمانيا لعائلة يهودية أرثوذكسية، ودرس في المدارس الألمانية العلمانية وحصل على درجة الدكتوراه في علم الاجتماع وعلم النفس من جامعة هايدلبرح، كما تلقى تعليماً دينياً يهودياً حيث درس العهد القديم والتلمود على أيدي كبار الحاخامات. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">دَرَّس فروم في معهد التحليل النفسي في برلين وساهم في تأسيس معهد التحليل النفسي في فرانكفورت، ثم انضم عام 1930 إلى معهد البحوث الاجتماعية، واتجه فروم خلال هذه الفترة إلى الاهتمام بالعوامل والظروف الاجتماعية والاقتصادية المؤثرة في نمو الشخصية. وانتقد التحليل النفسي التقليدي لإغفاله الجانب الاجتماعي في حياة الإنسان واعتماده اعتماداً كبيراً على التكوين الغريزي للبشر. وعمل على بناء ما يمكن أن يُطلَق عليه «تحليل نفسي مادي» عن طريق الجمع والتأليف بين مفهومات فرويد ونظرية ماركس. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ومع وصول النازية إلى الحكم في ألمانيا، هاجر فروم إلى الولايات المتحدة عام 1934 واشتغل بالتدريس في عدد من الجامعات والمعاهد الأمريكية وأصدر عدداً من الأعمال المهمة من بينها الهروب من الحرية (1941)، والإنسان غير المنتمي (1947)، والتحليل النفسي في الدين (1950)، و اللغة النفسية (1952)، والمجتمع الصحي نفسياً (1955)، و فن الحب (1956)، وستكونون كالآلهة (1967)، وهو تفسير للرؤية التوراتية للإله من منظور التحليل النفسي. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويتناول فروم في أعماله عدة قيم، منها:</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">معنى الحرية كقيمة لدى الإنسان المعاصر وإحساسه بالوحدة والعزلة لانفصاله عن الطبيعة وعن بقية البشر. ويرى أن القلق والاغتراب هما الثمن الذي دفعه الإنسان مقابل حريته. والاضطراب النفسي أو العصاب عند فروم يكون نتيجة هروب الإنسان من الحرية وإلقاء نفسه في علاقات خضوع وامتثال للغير: السلطة أو الحاكم المستبد. </span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويعزو فروم هذه الاضطرابات النفسية إلى اضطراب القيم الثقافية والاجتماعية، وإلى مساوئ القيم السياسية في النظام الرأسمالي والنظام الشمولي اللذين يحولان الإنسان إلى آلة.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويرجعها إلى بشاعة قيم المجتمع الاستهلاكي الاكتنازي المعاصر. </span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">أما قيم « الحرية الإيجابية »، فإنها تتحقق في رأي فروم من خلال قيم العمل والمحبة ومن خلال قدرة الإنسان على تحقيق إمكاناته الداخلية واكتسابه شعوراً بذاته باعتبارها ذات قيمة وفعالية، ومن هنا فقد دعا إلى بناء مجتمع يستند إلى احترام قيم الوجود الإنساني. </span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويرى فروم أن لكل إنسان احتياج عميق للقيم الدينية؛ فالدين هو الإجابة المستفيضة عن أسئلة الوجود الإنساني. والوجود الإنساني ـ حسب رأي فروم ـ يستند إلى كل من التفكير العقلي والإيمان الديني، ولذا فلابد من التأليف بينهما ليظهر مجتمع يحقق فيه الإنسان إنسانيته الكاملة. وفروم يُفرِّق بين اتجاهين دينيين: الاتجاه الشمولي حيث يفقد الإنسان إرادته تماماً، والاتجاه الإنساني حيث يؤكد الإنسان ذاته ويمارس إحساسه بالمسئولية، ويرى فروم أن كتب الأنبياء الذين تتَّسم عقائدهم بالإيمان بالإنسانية وبتأكيد الحرية الإنسانية خير مثل على هذا الاتجاه. ويختلف فروم عن عالم النفس اليهودي المعروف (فرويد)، ففرويد يرى أن الدين تعبير عن كبْت وعُصَاب، أما فروم فيرى أن ثمة فارقاً شاسعاً بين هذا وذاك، فالإنسان المتدين يشارك الآخرين بمشاعره وأحاسيسه بينما الإنسان العُصَابي يعيش في عزلته.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويرى فروم أن ثمة جوهراً قِيمياً أخلاقياً يوجد في الأديان كافة؛ بحث عنه هو نفسه في المسيحية والبوذية واليهودية. ويزعم فروم أنه قد تخلى عن اليهودية الأرثوذكسية، ولكنه مع هذا لم يتخل عن عقيدته اليهودية ذاتها وإنما أعاد تفسيرها، فهو يرى أنها ديانة غير لاهوتية تؤكد أهمية التجربة الإنسانية. </span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:Symbol;"><span>·<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويرى فروم أن العهد القديم كتاب يحمل قيما ثورية لأنه يتمحور حول فكرة تحرير الإنسان، وأن الاغتراب (الذي هو جوهر تعاسة الإنسان في المجتمع الحديث) مرادف تماماً لمفهوم الوثنية وعبادة الأصنام في العهد القديم، وأن كتب الأنبياء هي التي تعبِّّر عن الرؤية الإنسانية المعادية للوثنية والرافضة لعبادة الأصنام. ومن الواضح أن فروم أجتزأ الشريحة التوحيدية الإنسانية في اليهودية وأسَّس عليها رؤيته لليهودية والدين، ومن هنا يأتي رفضه للحتمية وللتفسيرات المادية الأحادية وللجنس كمحرك وحيد للسلوك الإنساني. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وقد انتقل فروم في سنواته الأخيرة إلى سويسرا عام 1969 حيث استمر في العمل الفكري إلى أن تُوفي عام 1980</span><a name="_ftnref10" href="http://null/#_ftn10" title="_ftnref10"><span class="MsoFootnoteReference"><span><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[10]</span></span></span></span></span></a><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"> </span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;"><span><font face="Times New Roman">3-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></font></span></span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">القيم وعمليات التقويم: </span></b><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">نستخلص مما سبق أن الأشياء لا ترتبط بالقيم لسر كامن فيها، وإنما القيم هي من نسيج الخبرة الإنسانية، فمن هذه الزاوية نستطيع القول أن الأشياء ليست قيمة أو عديمة القيمة في حد ذاتها وإنما هي أحكام يصدرها الإنسان على الأشياء. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">فالقيمة لفظ نطلقه ليدل على عملية تقويم يقوم بها الإنسان وتنتهي هذه العملية بإصدار حكم أو موقف معين. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">والقيمة توجد في الشيء عندما يصبح هدفاً لحاجة أو لرغبة، وعندما نظن أن هذا الشيء ذو قدرة على إشباع هذه الرغبة، ومعنى هذا: أن القيمة هي خارجة عن الشيء ولا وجود لها إلا بعملية التقويم التي تحدث داخل الفرد المقوم. فالقيمة تصبح بالتالي هي ما نقومه.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">أما التقويم كعملية، فهو أمر ليس في معناه أي غموض، وهذه العملية لا تخرج عن كونها أحكاما تتضمن اختيارات وتفصيلات لها ما يبررها سواء كانت هذه الأحكام على الأشياء أو على الأخلاق أو على السلوك والأعمال. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">والتقويم عملية نميل إليها بطبعنا، فالإنسان دائماً وفي كل زمان ومكان يقوم الأشياء، أي يصدر أحكاماً قيمة عليها فهذا له قيمة وذاك ليس له قيمة، وهذا رجل طيب وذاك رجل خبيث وهذا أحسن من ذاك. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وعملية التقويم هذه لا تتضح في مجال التعبير اللفظي فحسب بل إن مجالها أساساً هو مجال السلوك والأفعال والتفضيل والاختيار. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">فالمسلك الذي يختاره الفرد هو الأفضل والأحسن والأكثر قبولاً وأهمية من وجهة نظره، وتبعاً لتقديره وإدراكه للظروف القائمة في الموقف فـ؛</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:Wingdings;"><span>§<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">السلوك الظاهري إذن هو أحد وجهي القيمة </span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:Wingdings;"><span>§<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">أما الوجه الآخر فهو الإدراك الباطني. </span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وكل اتجاه للعمل أو السلوك يمكن ملاحظته أو رصده، هو في الواقع المظهر الخارجي المعبر عن أحكام القيمة الداخلية وأن اختيار الشخص لهذا الطريق أو ذاك، هو في حد ذاته حكم مرده إلى القيمة وبناء على هذا يمكننا أن ننظر إلى الفرد كجهاز قيم في حالة أداء مستمر؛ أي إنه يقوم بعملية تقويم طوال الوقت. وهذا ما نلاحظه عند الأفراد الّذين يعيشون في مجتمعات حضرية معقدة ومفتوحة لعوامل التغيير السريع أما المجتمعات البسيطة البدائية منها أو الريفية فإن الأمر فيها على صورة مستقرة إلى حد كبير. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وقصارى القول أن عملية التقويم كثيراً ما تتضمن توتراً وصراعاً بين ما يرغب فيه الإنسان، وما ينبغي أن يكون عليه الحال في نظره، وهنا يتوقف سلوك الفرد على أيهما أشد جذباً له، والميل والرغبة الذاتية مع معايير الجماعة فيما ينبغي أن يكون ليتوحد معها الفرد. فقوة الجذب هي التي تحدد اختياره، وكثيراً ما يلتقي ميل الفرد الشخصي ورغبته الذاتية مع معايير الجماعة. وعندئذ لا يتطلب الموقف صراعاً في الاختيار أو التقويم. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"> </span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;"><span><font face="Times New Roman">4-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></font></span></span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">التقويم عملية اجتماعية ثقافية:</span></b><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">لا تتم عملية التقويم في الفراغ، وإنما يقوم الفرد بها متأثراً بالمحيط الاجتماعي والثقافي للمجتمع الذي يعيش فيه، أي في الوسط الذي ينشأ فيه، وما يتضمنه هذا الوسط من نظم اجتماعية وتقاليد، وأعراف وعادات اجتماعية وأنماط سلوك. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">والقول بأن التقويم عملية اجتماعية ثقافية معناه أن التقويم يتكون ويتم عن طريق خبراتنا المختلفة وعلاقاتنا الاجتماعية مع الأشخاص والأشياء. فالإنسان يكتسب نظرته إلى الأشياء وتقديره لها من الآخرين، عن طريق فاعليته وتعامله معهم أي إن المجتمع هو الذي يحدد للفرد كيف ينظر إلى الأشياء، وهو الذي يعلمه كيف يحكم عليها، ومتى يعطيها قيمة ومتى ينقص من قيمتها. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">والحكم على الشيء بأن له قيمة مساو للقول إن هذا الشيء مرغوب فيه وإذا تساءلنا مرغوب فيه ممن؟ فالجواب: مرغوب فيه من المجتمع. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">يقول (دوركايم): «ونحن نعرف تماماً أننا لسنا سادة تقويمنا، فنحن في هذا مقيدون وملزمون ومجبرون، والذي يقيدنا ويلزمنا ويجبرنا هو الضمير الاجتماعي (</span><font face="Times New Roman"><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr">Concience Sociale</span><span dir="rtl"></span></font><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"><span dir="rtl"></span>).</span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman"> </font></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">إن الأفراد يجدون خارج أنفسهم تصنيفاً ثابتاً محدود المعالم ليس من صنعهم، بل إنه يعبر عن غير مشاعرهم وعواطفهم الشخصية، ومع ذلك فلزاماً عليهم أن يطيعوا ويتوافقوا. إن رأي المجتمع يتناول باللوم والسخرية كل تقويم يقوم على أسس أو معايير غير الأسس والمعايير التي ينص عليها ويصفها».</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ونحن نوافق </span><span dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"><span dir="ltr"></span><font face="Times New Roman">)</font></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">دوركايم) في نظرته لهذا الموضوع حيث نرى أن ما يعتقده الفرد صواباً وذا قيمة، يتوقف إلى حد كبير على المعايير التي يضعها المجتمع؛  فحكم الشخص القيمي يكون له بواسطة مجتمعه، وبيئته، ولا يكون هو نتيجة لتأملاته الشخصية المستقلة والواقع أن الرجل العادي يأخذ قيمه وأخلاقياته جاهزة من المتجر الاجتماعي، كما يأخذ ملابسه من السوق التجاري. وبذلك يكون للمحيط الذي ينشأ فيه الفرد الدور الهام في منحه قيمه وأخلاقياته، وأقصد المحيط الجغرافي والمحيط البشري. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">إن الفرد الذي نشأ في الغرب يعتقد أنّه من الخطأ الزواج بأكثر من زوجة واحدة بينما إذا كان ممن نشأ في الشرق فانه يرى من الصواب الزواج بأربعة ما دام يستطيع العدول بينهن. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وبهذا المعنى تصبح القيم «طوبوغرافية» إذ إن ما يعتقده الفرد صواباً أو خطأ، خيرا أو شراً، جميلاً أو قبيحاً، يتوقف على خطوط الطول والعرض التي يقع عليها المنزل الذي تصادف أنّه  ولد فيه.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">فعلى أساس الخبرات التي يمر بها الفرد ينتقي ما ينسجم مع حكمه التقويمي والخبرات هذه التي يمر بها هي كل ما يتلقاه منذ طفولته في بيئته الأسرية والمدرسية وغيرها من الجماعات الأخرى التي يندمج بها، ويعاشر أفرادها في إطار المجتمع الكبير فعلى أساس كل هذا يبني حكمه على الأشياء ويقويمها. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">فتقويمات الفرد تتم تبعاً لتقويمات المجتمع بطريقة تكاد تكون لا شعورية لان هذه التقويمات تقدم له جاهزة، وهي تغرس فيه غرساً منذ الصغر فيتشربها تشرباً عن طريق: القصص وأساليب الثواب والعقاب، ومحادثاته ومحاوراته مع الآخرين وكذلك قد يسمع هذه التقويمات عن طريق الوعظ في المساجد والكنائس والمدارس والجامعات. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وهذه التقويمات تسيطر على الفرد وتلزمه بطاعتها والأخذ بها والعمل بما يساندها ويؤيدها فمن وافقها وأطاعها نال جزاء حسنا وفاز بتقدير المجتمع، وأما من عصى أمرها وخالفها فانه لا يلقى إلا اللوم والتهكم والتحقير وبذلك يصبح الفرد أسير المجتمع. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">قال الدكتور فؤاد بهي السيد: «وقد ثبت من دراسات الكثيرين عن التعصب مثلاً، إن كره الأمريكي للزنوج يرجع إلى أثر الأسرة والمجتمع في نظرتهما وأحكامهما المنصبة على التفرقة العنصرية وعلى التعصب ضد الزنوج».</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">أما التأويل الاجتماعي الثقافي فهو عنصر أساس في عملية التقويم؛ فإذا أردنا إصدار حكم قيمي على فرد معين، نتناول هذا الشخص فنفرغ عليه كل ما عندنا من أفكار ومعايير المجتمع؛ الصور الخالصة، والمعاني الخالصة، التي يود أن يراه هو عليها. أي أن موقف الفرد من عملية التقويم ليس موقفاً سلبياً كموقف المرآة التي تعكس مجرد الأشياء والانطباعات بل إنه موقف إيجابي فاعلي يضيف إليه ويحذف منه وينظم حتّى يصل إلى إصدار الحكم القيمي الذي يتمشى مع ما يرغب فيه المجتمع الذي يعيش فيه. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ومعنى هذا أن التقويم السلبي والتقويم الإيجابي للأشياء يتحدد على أساس إطار التربية والمرجع الذي يكونه الفرد. فإذا ما نشأ في بيئة محافظة كان له إطار مرجعي يختلف عن إطار مرجع الفرد الذي ينشأ في بيئة متحررة. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وإن هذا الإطار ليختلف من مجتمع إلى مجتمع آخر ومن طبقة اجتماعية إلى طبقة اجتماعية أخرى ولهذا تختلف النظرة إلى الأشياء ، وتختلف أسس ومقاييس التقويم فمن ينشأ في بيئة رأسمالية فإنه يقوم الأشياء كما تمليها عليه أوضاع هذه الثقافة أما من ينشأ في بيئة اشتراكية فإنه يقوم على أساس المساواة بين الناس والعدالة الاجتماعية وفرض النظام الاجتماعي الذي يحقق هذه المساواة وهذه العدالة . </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">فمن البيئة والمجتمع والثقافة السائدة يتعلم الفرد من مبدأ حياته كيف يقوم الأشياء وكيف يصدر الأحكام، وكيف يتجه في تقويمه إلى النواحي التي تهم الجماعة. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ولو نظرنا نظرة واقعية لوجدنا أن الهيئة الاجتماعية في الواقع تفرض على الشخص انتباها معيناً وتضع قيوداً لرغباته وميوله وإن نجاح الشخص في حياته متوقف على تكيف سلوكه حسب هذا الفهم حتّى ولو كان ظاهرياً وإلا انعدم التكامل والتوافق بين الفرد والمجتمع وتعرضت الشخصية للاضطرابات بسبب عدم التوافق بين (الأنا) و(النحن) كما يقول علماء النفس. ومعنى ذلك أن الفرد في تقويمه للأشياء يتأثر بأوضاع معينة، ومعايير خاصة، ترعاها الجماعة فيشعر نحوها بالالتزام.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وقد فهم (أحمد أمين) هذه المسألة وعبر عنها أدبيا، حيث بين مدى سطوة الذوق العام للمجتمع ومبلغ تحكمه وتأثره في تقويم الناس وأحكامهم فقال: «إذا قال الناس: إن سحبان وائل خطيب يضرب به المثل في البيان، فيقال أفصح من سحبان، فقل معهم، وإن كنت لم تقف على شيء يثبت فصاحته ويبرهن عن بلاغته» ثم يمضي ناصحاً بالتوافق مع الذوق العام: «وإذا قالوا: إن من أبلغ خطب العرب خطبة قس بن ساعدة، فقل كما قالوا وإن لم تتذوق ذلك ولم تشعر أنّه إمام الأدب وسيد الشعراء، وإذا قالوا إن فلانا شاعر متكلف أو أديب متخلف فإياك أن تحدثك نفسك بأن تقلب أوضاعهم أو تخالف إجماعهم» وأخيراً يختم كلامه بقوله: «هكذا استبداد الذوق العام، فإنك لا تستطيع الخروج عليه وإعلان استقلال ذوقك عنه إلا بثورة عنيفة على الذوق وتعرض لكل أنواع العقوبات الذوقية».</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">فنرى التقويم والاختيار يتمّان في نطاق مدلول المصلحة العامة ومصلحة الجماعة أو المرغوب فيه منها، أو النافع لها أو الضروري لاستمرارها وبقاء كيانها. وكل هذه الاعتبارات تتجمع في المعايير التي تضعها الجماعة. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">والواقع أنّه ليس هناك من لديه القدرة على الخروج على كل المعايير الجماعية وقيمها وفي ذلك يقول أحد علماء الاجتماع: «إن الشخصية التي تعلو على معايير المجتمع وتقويماته، تكون إما شخصية قوية ونادرة جداً أو شخصية شاذة ومعتوهة&#8221;. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ونوجز القول: إنه لا يمكن التنصل من توجيه السلوك نحو القيم وتقويم الأشياء كما يراها المجتمع. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"> </span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;"><span><font face="Times New Roman">5-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></font></span></span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">المفهوم القيم الاجتماعي: </span></b><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">على ضوء ما تقدم نرى أن القيمة في الواقع هي اهتمام أو اختيار أو تفضيل، يشعر معه صاحبه أن له مبرراته الخلقية، أو العقلية أو الجمالية أو كل هذه مجتمعة، بناء على المعايير التي تعلمها من الجماعة ووعاها في خبرات حياته نتيجة عمليات الثواب والعقاب والتوحد مع الغير. فالمفهوم الاجتماعي للقيم إذن مقصور على تلك الأنواع من السلوك التفضيلي المبني على مفهوم «المرغوب فيه». </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويحسن بنا أن نوضح لفظ «المرغوب فيه» :</span><font face="Times New Roman"><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr">Désirable</span><span dir="rtl"></span></font><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"><span dir="rtl"></span> هو ما ينبغي أن يرغب فيه. أما الرغبة الشخصية فهي ما نميل إليه شخصياً بصرف النظر عن معايير الجماعة وقد يكون أن ما نرغب فيه شخصياً يتعارض مع المرغوب فيه اجتماعياً فالمرغوب فيه هو تلك المرآة التي تعكس معايير الجماعة أيا كان نوعها. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وخلاصة القول: «إن القيم طبيعة معيارية» ولا يفوتنا أن نوضح عبارة أخرى هي «معايير الجماعة». </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">بناء على ما تقدم نستطيع القول أن المعيار بالضرورة هو ما يقوم به أكبر عدد من الناس في موقف معين. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">والوصف الحقيقي لثقافة ما، يجب أن يتضمن كل السلوك لكل الأعضاء في هذه الثقافة في فترة معينة وبديهي أنّه لا يستطيع أحد أو جماعة من الناس إدراك الثقافة كلها أو القيام بوصفها. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وتصبح القاعدة أن يسلك كل واحد كما يسلك الآخرون، وأن ما يتكرر بشكل مستمر وعام يولد شعوراً بأنه حق وضروري وواجب، وترانا كلنا منساقين بالإيحاء إلى أن نعتقد أنّه لابد من وجود حكمة ومنفعة وضرورة فيما يعمله كل الناس أو معظمهم. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ولذلك فالقول بأن القيم ذات طبيعة معيارية معناه أنها تختلف باختلاف الجماعات والنظم السائدة فيها وإذا قلنا إن القيم تعكس معايير السلوك إنّما  نقصد بالمعنى الوضعي الاجتماعي الذي تعبر عنه الفضيلة الاجتماعية. والفضيلة الاجتماعية تتلخص في أن يقوم الفرد بواجبه ، ويحترم ممارسات مجتمعه وعاداته. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">يقول أحمد الخشاب في هذا الصدد : «فهي ليست فكرة (ميتافيزقية) مجردة ترتكز على فعل الواجب وإنما مشتقة من طبيعة الضوابط الإنسانية الواقعية في المجتمعات البشرية. ولا يقصد بالتوافق مع معايير الجماعة أن يسلك الفرد السلوك السوي الواقعي المحسوس الملموس الذي يرتضيه المجتمع، الذي يقبله الرأي العام في شكل أوامر ونواه أو ضوابط متداولة ومتعارف عليها بين الناس». </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وقال غيره من العلماء: «لو كانت المعايير مبنية على (ما يجب أن يكون) أو على مثل أعلى مطلق، لاتفقت كل الشعوب، وكل المجتمعات في كل الأزمان والظروف والمواقف على قيم واحدة موحدة، ولكن الواقع هو أن لك مجتمعا قيمه ومعاييره تتوقف على ظروفه وأحواله».</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">والسلوك السوي يختلف من جماعة لأخرى فما يكون سلوكاً سوياً وفي ثقافة ما، يكون انحرافاً في ثقافة أخرى، ولذلك يقول المثل: «إن فضائل هذا الحي هي رذائل الحي الآخر». </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">فالسلوك يكون سوياً أو منحرفاً على أساس مطابقته لمعايير الثقافة في زمن معين ومكان معين. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">قال الفيلسوف نيتشه: «ليست الفضيلة شيئاً سوى الطاعة لعادات الجماعة من أي نوع كانت هذه العادات ». وقال غيره: «إن الرذيلة هي السلوك المنافي لعرف الجماعة في زمن معين ومكان معين». </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وهكذا يتأكد لنا أن الطبيعة المعيارية للقيم تحمل معها معنى نسبيتها. وفكرة النسبية هذه هي فكرة محورية في دراسة القيم. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">بعد هذا العرض عن مدلول القيم وكيفية تقويمها من قبل الجماعات المختلفة في معاني الحياة وأهدافها نرى لزاماً علينا أن نكشف العلاقة الواقعية والموضوعية بين القوانين الداخلية لعملية الإنجاز الفكري، وبين القوانين العامة لحركة الواقع الاجتماعي، إن كنا جادين في معالجة التتابع الحضاري في مراحل الحياة البشرية وفي استكناه حقيقة القيم الروحية التي ما تزال قادرة برغم كل العقبات، على تحديد موقف كلي شمولي غير مرهون بما نفاه العلم من نظريات خيالية وهمية، وغير متهيب مما أثبتته التجارب من الحقائق العصرية الواقعية، سواء تناولنا القيم الروحية مستقلة أم مترابطة مع القيم الثقافية، أم من كليهما المتداخلين لإبراز قيمة الإنسان في ذاته، أو قيمة السلام في حياته ، أو قيمة الزمن الذي يتفاعل معه ، أو قيمة الحقوق العامة والحريات التي يرغب في صونها ، أو قيمة النظام الذي يخضع له، أو قيمة العدالة التي يشكو من فقدانها أو قيمة العقل الواعي الذي لا ينفصل عن طبيعته الوجدانية. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">إن طرح معضلة القيم الروحية على هذا الشكل يتيح لنا أن نراقب مختلف التغييرات المتعاقبة في الميدان التجريبي. عندما بدأت هذه التغيرات السريعة تشكك في قيمة المعارف الإنسانية دون استثناء، ثم بدأت تهز الضمير الديني بعنف لتسأل: إلى أين المصير؟ ! وأياً كانت الإجابة عن تلك التساؤلات فلابد لنا من وضع هذه الأمور في إطارها الصحيح ، فنسلط الأضواء على حقيقتي العلم (والتكنولوجيا) للوقوف على القيم الفعلية الكامنة في كل منهما ، والقيم التي أحاطت الإنسان بظلال من الكرامة عن طريقهما. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وعلى هذا الأساس وحده يحق لنا أن نقوم موازنة بين موقفين ، يتوهم تارة أنهما متعاديان ولا عداء ، ويظن تارة أنهما متلاقيان ولا لقاء، فماذا يعني العلم وماذا تعني التكنولوجيا؟ </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">الذي نجده عند العلماء والباحثين أن العلم هو عملية خلق في الأساس وبتعبير آخر هو قيمة من قيم الحياة تحدد بها المناهج الموصلة إلى الكشف الدقيق والعميق عن أطوار الإنسان، وأوضاع المادة، ونواميس الوجود. والتكنولوجيا هي أيضاً، بفضل تشعبها عن العلم، هي الأخرى عملية خلق في الأساس، لا تزيد في أدق إنجازاتها وأكملها على قيمة من قيم الحياة إذ بواسطتها يتحقق الابتكار الدائم والصناعة الفنية المتواصلة لأجهزة وآلات تزداد يوما بعد يوم تعقيدا وتركيبا وهذا هو الذي يدفع بالعلماء إلى ربط الاختصاص  (التكنيك) بـ (التكنولوجيا) لإدخال الصناعة الفنية الآلية في شمول التنظيم الإنساني القادر وحده على فهم (التكنيك) وتنميته والهيمنة عليه. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ولا يخفى على أحد أن التسارع التكنولوجي في عصرنا الحاضر هو أعظم ثمرة من ثمرات العلم، إلا أنّه  برغم ما وفره للإنسان من أسباب الراحة والرفاهية، فقد سلبه في الوقت نفسه أعظم مزية تتيح له الإفادة مما أعطاه، عندما صرفه بعنف وقسوة عن قيم الروح فإذا صح أن الإنسان حتّى في النظرة العلمية الخالصة جزء لا يتجزأ من هذا الوجود، فلابد أن يصح أيضاً أن التعارض المتوهم هو بين إنسان العصر الحديث وتكنولوجيا العصر الحديث وليس بين قيم العلم وقيم الدين. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"> </span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;"><span><font face="Times New Roman">6-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></font></span></span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">كيفية تكوين القيم:</span></b><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">يتم اكتساب القيم الشخصية عن طريق التنشئة الاجتماعية، إذ يشترك عدد من العوامل الرئيسة في تكوينها مثل: الدين، والأسرة، والثقافة، والتعليم، والبيئة، والجماعات المختلفة التي ينتمي لها الفرد في حياته؛ أي أن قيم الأفراد الشخصية تؤثر وتتأثر بثقافة المنظمات التي يعملون بها، كما أن ثقافة هذه المنظمات تستمد من ثقافة المجتمع الذي تعمل فيه وقيمه وعاداته، إذ يتشرب الفرد القيم والمعايير الاجتماعية من الأشخاص المهمين في حياته، مثل: الوالدين، والمعلمين، والقادة في العمل، والمقرّبين من الزملاء، والأقران، ويتم ذلك في إطار ثقافة المجتمع الذي يعيش فيه</span><a name="_ftnref11" href="http://null/#_ftn11" title="_ftnref11"><span class="MsoFootnoteReference"><span><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[11]</span></span></span></span></span></a><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">والأسرة هي المصدر الأول في تكوين قيم الفرد واتجاهاته، وعاداته الاجتماعية؛ فهي التي تمده بالرصيد الأول من القيم والعادات الاجتماعية، وهي بذلك تمده بالضوء الذي يرشده في سلوكه وتصرفاته. وفي الأسرة يتلقى الطفل أول درس عن الحق والواجب، والسلوكيات الصائبة والخاطئة، والحسنة والقبيحة، وما يجوز عمله وما لا يجوز، والمرغوب فيه وغير المرغوب فيه، وماذا يجب عمله، وماذا يجب تجنبه، ولماذا، وكيف يكسب رضا الجماعة، وكيف يتجنب سخطها؟ فالأسرة هي التي تمنح الطفل أوضاعه الاجتماعية، وتحدد له منذ البداية اتجاهات سلوكه وخياراته، فهي تحدد له نوع الطعام الذي يأكله، وكيف ومتى يأكله، والملبس الذي يلبسه في كل مناسبة، وتحدد له الميول السياسية التي يتبعها، بل وتحدد له الدين الذي يعتنقه، كما قال الرسول الكريم (صلى الله عليه وسلم): &#8220;كل مولود يولد على الفطرة فأبواه يهوِّدانه، أو ينصِّرانه أو يمجّسانه&#8221;</span><a name="_ftnref12" href="http://null/#_ftn12" title="_ftnref12"><span class="MsoFootnoteReference"><span><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[12]</span></span></span></span></span></a><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويشترك عدد من الجماعات الأخرى مع الأسرة في عملية تكوين قيم الطفل، مثل: المدرسة، وثلة الأقران والأصدقاء، والأندية الرياضية، والهيئات الدينية، والجماعات المهنية، والهيئات السياسية &#8230; إلخ. وبالرغم من أهمية دور هذه الجماعات في تكوين قيم الطفل، إلا أن وظيفتها امتداد لوظيفة الأسرة، وليست بديلا عنها</span><a name="_ftnref13" href="http://null/#_ftn13" title="_ftnref13"><span class="MsoFootnoteReference"><span><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[13]</span></span></span></span></span></a><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">.</span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;"><span><font face="Times New Roman">7-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></font></span></span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">أنواع القيم الشخصية</span></b><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">لا يوجد تصنيف موحّد يعتمد عليه في تحديد أنواع القيم، فهناك عديد من التصنيفات التي وضعها الباحثون في هذا المجال بناء على معايير مختلفة؛ وللباحثين عدة أسس يعتمدون عليها في تصنيف القيم، هي: </span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">1-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تصنيف القيم حسب المحتوى: إذ تنقسم القيم، حسب هذا الأساس، إلى: قيم نظرية، وقيم اقتصادية، وقيم جمالية، وقيم اجتماعية، وقيم سياسية، وقيم دينية.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">2-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تصنيف القيم حسب مقصدها: إذ تنقسم القيم، حسب هذا الأساس، إلى: قيم وسائلية (أي تُعد وسائلَ لغاياتٍ أبعد)، وقيم غائبة أو نهائية.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">3-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تصنيفها حسب شدتها: إذ تصنف القيم، حسب هذا الأساس، إلى: قيم مُلزِمة (أي ما ينبغي أن يكون)، وقيم تفضيلية (أي يشجع المجتمع أفراده على التمسك بها، ولكن لا يلزمهم بها إلزاماً).</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">4-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تصنيفها حسب العمومية: إذ تنقسم القيم، حسب هذا الأساس، إلى قيم عامة يعم انتشارها في المجتمع كله، وقيم خاصة تتعلق بمناسبات أو مواقف اجتماعية معينة.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">5-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تصنيفها حسب وضوحها: إذ تنقسم القيم، حسب هذا الأساس، إلى قسمين: قيم ظاهرة (أو صريحة؛ وهي القيم التي يصرح بها ويعبر عنها بالسلوك أو بالكلام)، وقيم ضمنية (وهي التي يستدل على وجودها من خلال ملاحظة الاختيارات والاتجاهات التي تتكرر في سلوك الأفراد).</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">6-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تصنيفها حسب ديمومتها: إذ تصنف القيم، حسب هذا الأساس، إلى صنفين، هما: القيم الدائمة، (وهي التي تدوم زمناً طويلاً)، وقيم عابرة (وهي التي تزول بسرعة)</span><a name="_ftnref14" href="http://null/#_ftn14" title="_ftnref14"><span class="MsoFootnoteReference"><span><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[14]</span></span></span></span></span></a><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويُعد التصنيف الذي أورده عالم الاجتماع الألماني (سبرانجر) في كتابة: &#8220;أنماط الناس&#8221; من أكثر التصنيفات استخداماً في دراسة القيم، حيث قسّم القيم إلى ست مجموعات، هي: القيم الدينية، والقيم السياسية، والقيم الاجتماعية، والقيم النظرية، والقيم الاقتصادية، والقيم الجمالية، وسنوضح فيما يلي ما تعنيه هذه القيم:</span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">1-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم الدينية: هي مجموعة القيم التي تميز الفرد بإدراكه للكون، ويعبِّر عنها اهتمام الفرد وميله إلى معرفة ما وراء الطبيعة، فهو يرغب في معرفة أصل الإنسان ومصيره، ويؤمن بأن هناك قوة تسيطر على العالم الذي يعيش فيه، ويحاول أن يربط نفسه بهذه القوة. ويتميز معظم من تسود لديه هذه القيم بالتمسك بالتعاليم الدينية.</span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">2-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم السياسية: هي مجموعة القيم التي تُميز الفرد باهتماماته بالبحث عن الشهرة والنفوذ في مجالات الحياة المختلفة، وليس بالضرورة في مجال السياسة. ويتميز الفرد الذي تسود لدية هذه القيم بدوافع القوة والمنافسة والقدرة على توجيه الآخرين والتحكم في مستقبلهم.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">3-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم النظرية: هي مجموعة القيم التي يعبر عنها اهتمام الفرد بالعلم والمعرفة والسعي وراء القوانين التي تحكم الأشياء بقصد معرفتها. ومن الأفراد الذين تبرز عندهم هذه القيم: الفلاسفة، والعلماء، والمفكرين.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">4-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم الاجتماعية: هي مجموعة القيم التي تميز الفرد باهتماماته الاجتماعية، وبقدرته على عمل علاقات اجتماعية، والتطوع لخدمة الآخرين. ويتميز الفرد الذي يتحلى بها بقدرته على العطاء من وقته وجهده وماله لخدمة المجتمع، ويغلب على سلوكه الود والشفقة والإيثار.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">5-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم الاقتصادية: هي مجموعة القيم التي تُميز الفرد بالاهتمامات العملية، وتجعله يعطي الأولوية لتحقيق المنافع المادية، ويسعى للحصول على الثروة بكل الوسائل. وتبرز هذه القيم لدى رجال المال والأعمال، وأصحاب المتاجر والمصانع.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">6-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم الجمالية: هي مجموعة القيم التي تميز الفرد بالاهتمامات الفنية والجمالية وبالبحث عن الجوانب الفنية في الحياة، وتجعل الفرد يحب التشكيل والتنسق. وتسود هذه القيم عادة لدى أصحاب الإبداع الفني وتذوق الجمال.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وتعد القيم الست، المشار إليها أعلاه، قيما أساسًا (مركزية) ينبثق منها العديد من القيم الشخصية؛ فمثلاً يتفرع من القيم الدينية بعض القيم الفرعية، مثل: قيمة الصدق، وقيمة الأمانة، وقيمة الإخلاص، وقيمة الرحمة &#8230; إلخ. ويتفرع من القيم النظرية قيم عديدة منها: قيمة التحصيل الأكاديمي، وقيمة الإنجاز، وقيمة الانضباط الذاتي&#8230; إلخ.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ولا يعني هذا التقسيم أن الإنسان ينتمي بصورة خالصة إلى واحدة أو أكثر من هذه القيم، فجميع القيم توجد لدى كل فرد، لكنها تختلف في ترتيب أهميتها من شخص لآخر، ومن جماعة إلى أخرى.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"> </span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;"><span><font face="Times New Roman">8-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></font></span></span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">دور المربي والمعلم في تكوين طلابه على القيم الشخصية:</span></b><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">يُعد تكوين القيم الشخصية من أسس مهام المعلم والمربي، مثل قيم: &#8220;العدل، والأمانة، والعمل الجماعي، واللياقة البدنية، والانضباط والحزم، والولاء &#8230; إلخ&#8221;، وهي متفرعة من القيم المركزية آنفة الذكر. ويتم غرس تلك القيم وتنميتها لدى الأطفال والتلاميذ، من خلال التنفيذ الفعال لقيم المجتمع وللمنهاج العام للمدارس، بما يشتمل عليه من: مقررات دراسية، وبرامج تدريبية، وتمارين، وزيارات ميدانية &#8230; إلخ.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويقوم أعضاء هيئة التدريس، والأقسام المساندة الأخرى، بتكوين تلك القيم أثناء ممارستهم لواجباتهم الرئيسة المتمثلة في تزويد الأطفال والتلاميذ بالمفهومات، والمعارف، والمهارات التي تتفق مع شخصياتهم.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويذكر كثير من الباحثين في مجال تعليم القيم أنه من المستحيل أن يتجنب المعلم تدريس القيم حتى ولو حاول ذلك، لأن كل ما يقوله ويفعله يعكس ما يقوِّمه ويراه مهماً، أو غير مهم وغير مرغوب فيه</span><a name="_ftnref15" href="http://null/#_ftn15" title="_ftnref15"><span class="MsoFootnoteReference"><span><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[15]</span></span></span></span></span></a><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويؤكد هذا المعنى (ميشل) (</span><font face="Times New Roman"><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr">Michaelis</span><span dir="rtl"></span></font><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"><span dir="rtl"></span>) إذ يركز على أهمية فكرتين أساس تؤخذان في الحسبان قبل مناقشة طرق تدريس القيم، هما:</span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">1-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">إن القيم والاتجاهات مخرجات أساس يتعذر إغفالها كنتيجة للتدريس.</span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">2-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">أن المخرجات الإيجابية يتوقع أن تحدث في الصف الذي يسوده جَوٌّ من الاحترام، وتوجد فيه أنشطة مشوقة تثير استجابات عاطفية، لأن القيم ذات جذور انفعالية.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وفيما يلي الطريقة التي يتم بموجبها تكوين القيم الشخصية وتنميتها. إنها تتم عبر مرحلتين، هما:</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">أولاً: مرحلة غرس القيم (أي تكوينها): يتم في هذه المرحلة غرس العديد من القيم الشخصية المرغوب فيها، التي تُلائم مستقبل الطفل أو التلميذ، بالأساليب الآتية:</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">1- يتم الحديث عن أهمية هذه القيم لفظاً، وإعادة التأكيد عليها بشكل متكرر ضمن الدروس المنهجية في كثير من المقررات الدراسية.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">2- يمكن غرس هذه القيم بطرق غير مباشرة، مثل القدوة، بمعنى أن يمثل المعلم أو المدرب القدوة الحسنة لطلابه في تجسيد هذه القيم على ذاته، فلا يأمرهم بشيء ما ثم يتصرف هو بخلاف ذلك، حسب ما قال الشاعر العربي في هذا المعنى:</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">لا تَنْهَ عن خُلُقٍ وتأتي مثلَه<span>       </span>عارٌ عليك إذا فعلتَ عظيمُ</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">3- يمكن تكوين القيم الشخصية المرغوب فيها من خلال صنع النماذج كأمثلة يحتذى بها؛ فيذكر أمثلة من التاريخ اتصفت بهذه القيم وكانت سبباً في نجاحها، من ذلك نماذج من سيرة الرسول الكريم محمد بن عبد الله (صلى الله عليه وسلم)، فهو القدوة الحسنة في القيم النبيلة كالصدق، والأمانة، والرحمة، والعدل، الشجاعة، &#8230; إلخ، ثم سير الخلفاء الراشدين، والسلف الصالح، مثل: خالد بن الوليد، وسعد بن أبي وقاص، وسعد بن عُبادة، وطارق بن زياد &#8230; وغيرهم، فذكر هذه النماذج باستمرار، وبإلقاء ممتع ومشوق، يجعل الطالب يتشوق لسماع سيرتهم، ومن ثم التأسي بهم في قيمهم وأخلاقهم، فتتشكل عنده قيم شخصية وتنمو على نمط القيم التي اتصفت بها تلك النماذج.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ثانيا: مرحلة التعزيز: في هذه المرحلة يتم تعزيز هذه القيم، سواء أكان ذلك بصيغة إيجابية أم بصيغة سلبية. وقد يكون التعزيز إما بصورة لفظية وإما بصورة غير لفظية. فمثلاً عند غرس قيمة الأمانة؛ يتم تعزيزها إيجاباً عن طريق بعض الحوافز المعنوية لمن يتحلى بها، ويتم تعزيزها سلباً من خلال توقيع العقوبات على من يخل بها من الأطفال أو التلاميذ. ويمكن أن يكون التعزيز بصورة غير لفظية، ففي حالة التعزيز الإيجابي يبدي ابتسامته ورضاه، وفي حالة التعزيز السلبي يظهر المعلم أو المدرب امتعاضه وعدم رضاه عند مخالفة أي من مقتضيات الأمانة.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"> </span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;"><span><font face="Times New Roman">9-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">  </span></font></span></span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">خصائص القيم الشخصية:</span></b><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">يُعد مفهوم القيم من المفاهيم المتشعبة، التي تدخل ضمن العديد من التخصصات المختلفة -كما أسلفنا- ولذلك فقد وضع الباحثون عدداً من الصفات والسمات المشتركة التي تسهم في توضيح هذا المفهوم. منها:</span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">1-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم عنصر أساس في حياة كل إنسان سويّ، فهي مرشدة وموجهة لكثير من النشاط الحر الإرادي.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">2-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تصطبغ القيم بالصبغة الاجتماعية؛ أي أنها تنطلق من إطار اجتماعي.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">3-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم مكتسبة، إذ يتعلمها الفرد عن طريق التربية الاجتماعية والتنشئة في نطاق الجماعة.</span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">4-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم ذاتية اجتماعية، ولها أثر بارز في السلوك العام والخاص لدى الفرد والجماعة، وفي تحديد كثير من العلاقات مع بعض أفراد الجماعات الأخرى.</span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">5-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم ذات ثبات واستقرار نفسي واجتماعي نسبي، لكن هذا الثبات يسمح بالتغيير والتبديل إذا أراد الفرد ذلك بعزيمة صادقة.</span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">6-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">يتميز بعض الأفراد بقيم فردية خاصة هيمنت على جل وقتهم ونشاطاتهم، ودوافعهم وسلوكهم، وقد كان من هؤلاء الأفراد نوابغ العلماء، والمفكرون والمخترعون، والفنانون، والقادة العسكريون، الذين استفادت منهم المجتمعات الإنسانية في شتى المجالات</span><a name="_ftnref16" href="http://null/#_ftn16" title="_ftnref16"><span class="MsoFootnoteReference"><span><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[16]</span></span></span></span></span></a><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">.</span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">7-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم هرمية: أي أن قيم كل فرد تكون مرتبة تنازلياً طبقاً لأهميتها له، من الأهم إلى المهم، حيث تسود لدى كل فرد القيم الأكثر أهمية بالنسبة له.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">8-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم عمومية: فهي تشكل طابعاً قومياً عاماً مشتركاً بين جميع طبقات المجتمع الواحد.</span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">9-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تتضمن القيم نوعاً من الرأي والحكم على شخص معين أو شيء أو معنى معين</span><a name="_ftnref17" href="http://null/#_ftn17" title="_ftnref17"><span class="MsoFootnoteReference"><span><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[17]</span></span></span></span></span></a><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">.</span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">10-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم أكثر ثباتاً من الميول والاتجاهات، وتقاوم التغيير.</span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">11-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تكون القيم إما صريحة تتضح من خلال التلفظ بها، أو ضمنية تتضح من خلال سلوك الفرد وأنشطته المختلفة</span><a name="_ftnref18" href="http://null/#_ftn18" title="_ftnref18"><span class="MsoFootnoteReference"><span><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[18]</span></span></span></span></span></a><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"> </span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;"><span><font face="Times New Roman">10-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                    </span></font></span></span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">وظائف القيم الشخصية:</span></b><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">إن القيم من أهم مكونات الشخصية، لذلك فهي تعمل على تشكيل الكيان النفسي للفرد، من خلال قيامها بخمس وظائف أساس، هي:</span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">1-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">أن القيم تزود الفرد بالإحساس بالغرض مما يقوم به، وتوجهه نحو تحقيقه.</span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">2-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تهيِّئ الأساس للعمل الفردي والعمل الجماعي الموحد.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">3-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تتخذ كأساس للحكم على سلوك الآخرين.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">4-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تمكّن الفرد من معرفة ما يتوقعه من الآخرين وماهية ردود الفعل.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">5-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">توجد لديه إحساسا بالصواب والخطأ</span><a name="_ftnref19" href="http://null/#_ftn19" title="_ftnref19"><span class="MsoFootnoteReference"><span><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[19]</span></span></span></span></span></a><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ومن وظائف القيم في الأفراد والمجتمعات:</span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">6-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">أنها توفِّر الوسائل المطلوبة لتحديد جدارة الأفراد والجماعات، فهي تساعد الفرد على معرفة موقعة في المجتمع على أساس تقويم الناس له.</span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">7-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تساعد القيم الناس على تركيز اهتمامهم على العناصر المادية المرغوب فيها والضرورية؛ فقيمة الأشياء ليست في ذاتها فحسب، بل هي نتيجة لما يضفيه المجتمع عليها من اهتمام وتثمين.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">8-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">إن جميع الأساليب المثالية للسلوك والتفكير في المجتمع تتجسد في القيم، وعلى هذ الأساس تصبح القيم أشبه بالخطط الهندسية للسلوك المقبول اجتماعياً، بحيث يصبح الأفراد قادرين على إدراك أفضل الطرق للعمل والتفكير. </span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">9-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">   </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تسهم القيم في توجيه الناس في اختيار الأدوار الاجتماعية والنهوض بها، كما تشجعهم على القيام بالأعباء المسندة إليهم بشكل ينسجم وتوقعات المجتمع.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">10-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">للقيم دور كبير في تحقيق الضبط الاجتماعي، فهي تؤثر في الناس لكي يجعلوا سلوكهم مطابقاً للقواعد الأخلاقية، كما تعمل على كبح جماح العواطف السلبية التي قد تدفع إلى الانحراف والتمرد على نظم المجتمع الأخلاقية وتولد الشعور بالذنب والخجل في نفوس الناس عند تجاوزهم المعايير.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">11-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">        </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم هي أداوات التضامن الاجتماعي، فوحدة الجماعات تستند إلى وجود القيم المشتركة، مما يجعل الناس ينجذبون إلى بعضهم بعضا عندما يشعرون بتماثل الأخلاق والعقائد التي يعتنقونها</span><a name="_ftnref20" href="http://null/#_ftn20" title="_ftnref20"><span class="MsoFootnoteReference"><span><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[20]</span></span></span></span></span></a><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"> </span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;"><span><font face="Times New Roman">11-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                    </span></font></span></span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">المبادئ العامة لتدريس القيم:</span></b><b><span style="font-size:14pt;color:blue;" dir="ltr"></span></b><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">عند التعامل مع القيم تعلماً وتعليماً ينبغي مراعاة مجموعة من المبادئ العامة التي توجه عمليات اكتسابها وتعلمها منها: </span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">1.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم والاقتناع العقلي الحر: فبناء القيم الصحيحة يقوم على قاعدة واضحة من الاقتناع العقلي والاختيار الحر، بعيداً عن التلقين والإكراه والإجبار، فالقيم التلقينية والمفروضة لا تتسم بالثبات والاستمرار، ولا تشكل وجداناً حقيقياً عند الفرد، ذلك لأن القيم قضية تصورية وجدانية متأصلة في النفس البشرية، وعليه لا بد من مراعاة قيامها على قاعدة عقلية ممزوجة بالعاطفة والوجدان حتى تتشكل عند الفرد بصورة صحيحة.</span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">2.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم والتفكير: فالقيم ترتبط بالتفكير ارتباطاً وثيقاً، فالطريقة التي يفكر فيها الفرد تصبغ مظاهر حياته كافة وتحدد أنماط القيم والسلوك التي تصدر عنه.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">3.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم والاعتقاد: الاعتقاد من أقوى العوامل المؤثرة في بناء القيم وتشكيلها عند الأفراد، ويشمل الاعتقاد تصور الفرد لحقائق الوجود الكبرى، واعتقاد الفرد عن ذاته، واعتقاده عن معنى الأشياء وأسبابها.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">4.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم ومواقف الصراع القيمي: يعتمد تعليم القيم على تخطيط مجموعة من المواقف التعليمية المتنوعة، وتعتمد هذه المواقف على عرض القيمة المتعلمة في صورة مشكلة قيمية تضم قيمتين متصارعتين، قد يعبر عنها بالقصص أو بالحوار والمناقشة. وتعليم القيم عبر المواقف القيمية المتصارعة يضع المتعلم مع الخبرة القيمية المباشرة، ولا يقف به عند الدراسة النظرية التي تفرض القيم فرضاً دون تأسيسها على رؤية واضحة، وقاعدة معرفية ووجدانية حقيقية. وتهيئة المواقف القيمية تساعد الطلبة على الاختيار الواعي، ونقد قيمهم وتقويمها في إطار من المعرفة المعمقة، والتفكير في عواقب ونتائج ما يختارون.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">5.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيم والقدوة: للقدوة الحسنة تأثيرها البالغ في التنشئة بجوانبها المختلفة، فالإنسان يتعلم من الأفعال والسلوكيات الحية أكثر مما يتعلم مما يلقى عليه من معلومات وتوجيهات ومعارف نظرية لا واقع لها، ومن خلال القدوة الحسنة والنماذج المشرفة يتشرب الفرد القيم الإيجابية بتلقائية وعفوية</span><a name="_ftnref21" href="http://null/#_ftn21" title="_ftnref21"><span class="MsoFootnoteReference"><span><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[21]</span></span></span></span></span></a><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"> .</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"><font face="Times New Roman"> </font></span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;"><span><font face="Times New Roman">12-<span style="font:7pt 'Times New Roman';">                    </span></font></span></span></b><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">دور المعلم في تعليم القيم: </span></b><b><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">12-1- الأدوار النظرية وتتضمن:</span></b><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">1.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">شعور المعلم بأهمية دوره في تعليم القيم وأنها جزء رئيس من عمله التربوي، والاهتمام بالموضوعات القيمية وإبرازها من خلال المحتوى التعليمي والأهداف التعليمية.</span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">2.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">رصد منظومة القيم السائدة بين الطلبة، وتصنيفها إلى قيم إيجابية يجب تعزيزها، وأخرى سلبية ينبغي الكشف عن أضرارها على الفرد والمجتمع والتخلص منها.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">3.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تحديد مجموعة من القيم التي يجب على الطلبة تمثلها خلال العام الدراسي وتوزيعها على أشهر السنة والعمل على معالجتها وتعليمها.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">4.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ربط القيم بالعقيدة الإسلامية السمحة، وبقواعد السلوك الإسلامي القويم الذي يشعر الفرد بالاعتزاز، والسعادة النفسية وتقدير الذات، واحترام الآخرين.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">5.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">الكشف عن مظاهر الصراع القيمي وأسبابه، وخطورة القيم السلبية على الناشئة والمتعلمين.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';"><span>        </span>12-2- الأدوار التطبيقية وتتضمن:</span></b><b><span style="font-size:14pt;color:blue;" dir="ltr"></span></b><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">1.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">السلوك الشخصي المتوافق مع القيم الحميدة باعتبار المعلم أسوة وقدوة حسنة.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">2.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تقديم نماذج وأمثلة إيجابية توضح نتائج الالتزام بالقيم الحميدة.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">3.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">توظيف طرائق واستراتيجيات تعليم القيم المختلفة في المواقف التعليمية.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">4.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">توفير فرص للحوار والمناقشة حول الأبعاد القيمية للمحتوى الدراسي.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">5.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تخصيص قراءات وواجبات تهتم بالجانب القيمي ضمن موضوعات الدراسة الأكاديمية.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">6.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">تضمين أساليب التقويم والاختبارات مواقف تتعلق بالسلوك القيمي للطلبة.</span><span style="font-size:14pt;color:black;" dir="ltr"></span><span style="font-size:14pt;color:black;"><span><font face="Times New Roman">7.<span style="font:7pt 'Times New Roman';">    </span></font></span></span><span dir="rtl"></span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">التعاون مع الأسرة وأولياء الأمور والزملاء على تعزيز القيم الإيجابية والتخلص من القيم السلبية. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"> </span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">الخلاصة:</span></b><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">القيمة هي ما يعدُّه الفرد مهمّاً، وذا قيمة في حياته. وهو يسعى دائماً إلى أن يكون سلوكه متسقاً، ومتوافقاً مع ما يؤمن به من هذه القيم.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وتُعد القيم الشخصية من العناصر الأساس لثقافة المنظمات، أو ما يطلق عليها الثقافة التنظيمية، فهي تُؤثّر تأثيراً كبيراً في حياة الأفراد الخاصة والعملية، بوصفها أحد المكونات الأساس للشخصية، ويشمل تأثيرها سلوك الأفراد، واتجاهاتهم، وعلاقاتهم. وهي بذلك توجِـد إطاراً مهماَّ لتوجيه سلوك الأفراد والجماعات وتنظيمه داخل المنظمات وخارجها، إذ تقوم بدور المراقب الداخلي الذي يُراقب أفعال الفرد وتصرفاته<a name="_ftnref22" href="http://null/#_ftn22" title="_ftnref22"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Times New Roman','serif';">[22]</span></span></span></span></a>. </span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ولا يمكن إغفال دراسة القيم الشخصية عند تحليل السلوك الإنساني، وفهم السلوك التنظيمي لدى جميع الجماعات والمنظمات الرسمية وغير الرسمية. إذ تقوم هذه الجماعات والمنظمات بتزويد أفرادها بالمعارف، والمعلومات المختلفة، وتكسبهم المهارات القيادية، والسلوكية، والمهنية التي تُلائم مستقبلهم القيادي، وتمكنهم من إنجاز أعمالهم بأعلى قدر ممكن من الكفاءة، والفعالية.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ويُعد تشكيل القيم الشخصية وتنميتها -وبخاصة قيم العمل، ومنها: (الانضباط والمواظبة، والأمانة، والعدل، والإنجاز، والعمل الجماعي &#8230; إلخ)- هي الشق الآخر المكمل لشخصية القائد الناجح. وقد تناولنا في هذه المقالة مفهوم القيم الشخصية، وأنواعها، وكيفية تكوينها، وأخيراً دور الجماعات والمنظمات في تكوينها، وتنميتها.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"> </span><b><span style="font-size:14pt;color:blue;font-family:'Simplified Arabic';">المراجع:</span></b><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">1- العوا، عادل (1987م)، كتاب الفكر العربي الإسلامي، الأصول والمبادئ، تونس: المنظمة العربية للثقافة والإعلام &#8211; إدارة البحوث التربوية.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">2- البستاني، المعلم بطرس (1977م)، محيط المحيط، قاموس مطول للغة العربية، بيروت: مكتبة لبنان.<br />
3- مرعي، توفيق وبلقيس، أحمد (1984م)، الميسر في علم النفس الاجتماعي، ط2، عمان: دار الفرقان للنشر والتوزيع.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">4- وحيد، أحمد عبد اللطيف (2001م)، علم النفس الاجتماعي، عمان: دار المسيرة للنشر والتوزيع.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">5- ذياب، فوزية (1966م)، القيم والعادات الاجتماعية، القاهرة: دار الكتاب العربي.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">6- المعايطة، خليل عبد الرحمن (2000م)، علم النفس الاجتماعي، عمان: دار الفكر للطباعة والنشر.<br />
7- الهاشمي، عبد الحميد محمد (1984م)، المرشد في علم النفس الاجتماعي، جدة: دار الشرق.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">8- عيسى، محمد رفيق (1984م)، توضيح القيم أم تصحيح القيم، الكويت: ندوة علم النفس التربوي &#8211; مؤسسة الكويت للتقدم العلمي.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">9- النوري، قيس (1981م)، الحضارة والشخصية، الجمهورية العراقية، وزارة التعليم العالي والبحث العلمي.</span><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">10- الشعوان، عبد الرحمن محمد (1997م)، القيم وطرق تدريسها في الدراسات الاجتماعية، مجلة جامعة الملك سعود، م6، العلوم التربوية والدراسات الإسلامية.</span><span style="font-size:14pt;" dir="ltr"><font face="Times New Roman"> </font></span></p>
<div><font face="Times New Roman"></p>
<hr SIZE="1" width="33%" align="right" /></font></p>
<div><a name="_ftn1" href="http://null/#_ftnref1" title="_ftn1"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[1]</span></span></span></span></span></a><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span><font size="2"></font><font face="Times New Roman"> <span>- </span></font><b><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">العليوات، محمد <span> </span>(2003م)، القيم والأعراف قراءة في التحولات الاجتماعية، بيروت، دار المحجة ودار الواحة، ط 1، ص 156 </span></b><b><span style="font-size:12pt;color:black;" dir="ltr"></span></b></div>
<div><a name="_ftn2" href="http://null/#_ftnref2" title="_ftn2"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[2]</span></span></span></span></span></a><span dir="rtl"></span><span><span dir="rtl"></span><font size="2" face="Times New Roman">- </font></span><b><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">الجن، 19</span></b><span></span></div>
<div><a name="_ftn3" href="http://null/#_ftnref3" title="_ftn3"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[3]</span></span></span></span></span></a><span dir="rtl"></span><span><span dir="rtl"></span><font size="2" face="Times New Roman">- </font></span><b><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">النساء، 34</span></b></div>
<div><a name="_ftn4" href="http://null/#_ftnref4" title="_ftn4"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[4]</span></span></span></span></span></a><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span><font size="2" face="Times New Roman"> </font><b><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">العوا، عادل (1987م)، كتاب الفكر العربي الإسلامي، الأصول والمبادئ، تونس: المنظمة العربية للثقافة والإعلام- إدارة البحوث التربوية، ص215-216.</span></b></div>
<div><a name="_ftn5" href="http://null/#_ftnref5" title="_ftn5"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[5]</span></span></span></span></span></a><span dir="rtl"></span><b><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"><span dir="rtl"></span>- البستاني، المعلم بطرس (1977م)، محيط المحيط، قاموس مطول للغة العربية، بيروت مكتبة لبنان، د.ت، ص 764</span></b></div>
<div><a name="_ftn6" href="http://null/#_ftnref6" title="_ftn6"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[6]</span></span></span></span></span></a><span dir="rtl"></span><span><span dir="rtl"></span><font size="2" face="Times New Roman">- </font></span><b><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">رسلان، 1990،8-ص 10</span></b></div>
<div><a name="_ftn7" href="http://null/#_ftnref7" title="_ftn7"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[7]</span></span></span></span></span></a><span dir="rtl"></span><span><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">- </font></span><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">مرعي، توفيق وبلقيس، أحمد (1984م)، الميسر في علم النفس الاجتماعي، ط2، عمان: دار الفرقان للنشر والتوزيع، ص216-217</span></b></div>
<div><a name="_ftn8" href="http://null/#_ftnref8" title="_ftn8"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[8]</span></span></span></span></span></a><font size="2"></font><font face="Times New Roman"><span dir="ltr"> </span><span dir="rtl"></span><span><span dir="rtl"></span>- </span></font><b><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">الأهواني، أحمد فؤاد (1962)، القيم الروحية في الإسلام، القاهرة، د.ط.، ص 20</span></b></div>
<div><a name="_ftn9" href="http://null/#_ftnref9" title="_ftn9"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[9]</span></span></span></span></span></a><font size="2"></font><font face="Times New Roman"><span dir="ltr"> </span><span dir="rtl"></span><span><span dir="rtl"></span>- </span></font><b><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">محمود، زكي، (1953)، خرافة الميتافيزيقا، القاهرة، مكتبة النهضة المصرية، د.ت.، ص 34.</span></b></div>
<div><a name="_ftn10" href="http://null/#_ftnref10" title="_ftn10"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[10]</span></span></span></span></span></a><span dir="rtl"></span><span dir="rtl"></span><font size="2"></font><font face="Times New Roman"> <span>- </span></font><b><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">المسيري، عبد الوهاب (2000)، الموسوعة اليهودية الصهيونية، قرص مدمج، باب التراجم</span></b><b><span style="font-size:12pt;color:black;" dir="ltr"></span></b></div>
<div><a name="_ftn11" href="http://null/#_ftnref11" title="_ftn11"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[11]</span></span></span></span></span></a><span dir="rtl"></span><span><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">- </font></span><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وحيد، أحمد عبد اللطيف (2001م)، علم النفس الاجتماعي، عمان: دار المسيرة للنشر والتوزيع، ص68</span></b></div>
<div><a name="_ftn12" href="http://null/#_ftnref12" title="_ftn12"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[12]</span></span></span></span></span></a><span dir="rtl"></span><span><span dir="rtl"></span><font size="2" face="Times New Roman">- </font></span><b><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">صحيح مسلم، ج4 ص 2047، حيث رقم 2658</span></b><span></span></div>
<div><a name="_ftn13" href="http://null/#_ftnref13" title="_ftn13"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[13]</span></span></span></span></span></a><span dir="rtl"></span><span><span dir="rtl"></span><font size="2" face="Times New Roman">- </font></span><b><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">ذياب، فوزية (1966م)، القيم والعادات الاجتماعية، القاهرة: دار الكتاب العربي، ص 344-345</span></b></div>
<div><a name="_ftn14" href="http://null/#_ftnref14" title="_ftn14"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[14]</span></span></span></span></span></a><span dir="rtl"></span><span><span dir="rtl"></span><font size="2" face="Times New Roman">- </font></span><b><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">المعايطة، خليل عبد الرحمن (2000م)، علم النفس الاجتماعي، عمان: دار الفكر للطباعة والنشر، ص 187</span></b><span style="font-size:12pt;"></span></div>
<div><a name="_ftn15" href="http://null/#_ftnref15" title="_ftn15"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[15]</span></span></span></span></span></a><span dir="rtl"></span><span style="font-size:12pt;"><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">- </font></span><b><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">الشعوان، عبد الرحمن محمد (1997م)، القيم وطرق تدريسها في الدراسات الاجتماعية، مجلة جامعة الملك سعود، م6، العلوم التربوية والدراسات الإسلامية، ص 168</span></b></div>
<div><a name="_ftn16" href="http://null/#_ftnref16" title="_ftn16"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[16]</span></span></span></span></span></a><span dir="rtl"></span><span><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">- </font></span><b><span style="color:black;font-family:'Simplified Arabic';">الهاشمي، عبد الحميد محمد (1984م)، المرشد في علم النفس الاجتماعي، جدة: دار الشرق.، ص142-143</span></b></div>
<div><a name="_ftn17" href="http://null/#_ftnref17" title="_ftn17"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[17]</span></span></span></span></span></a><span dir="rtl"></span><span><span dir="rtl"></span><font size="2" face="Times New Roman">- </font></span><b><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">المعايطة، مرجع سابق، ص188-189</span></b></div>
<div><a name="_ftn18" href="http://null/#_ftnref18" title="_ftn18"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[18]</span></span></span></span></span></a><span dir="rtl"></span><span><span dir="rtl"></span><font size="2" face="Times New Roman">- </font></span><b><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">وحيد، مرجع سابق، ص60</span></b><span style="font-size:12pt;"></span></div>
<div><a name="_ftn19" href="http://null/#_ftnref19" title="_ftn19"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[19]</span></span></span></span></span></a><span dir="rtl"></span><span><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">- </font></span><b><span style="font-family:'Simplified Arabic';">عيسى، محمد رفيق (1984م)، توضيح القيم أم تصحيح القيم، الكويت: ندوة علم النفس التربوي، مؤسسة الكويت للتقدم العلمي، ص111</span></b><b><span style="font-size:14pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';"></span></b></div>
<div><a name="_ftn20" href="http://null/#_ftnref20" title="_ftn20"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[20]</span></span></span></span></span></a><span dir="rtl"></span><span><span dir="rtl"></span><font size="2" face="Times New Roman">- </font></span><b><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">النوري، قيس (1981م)، الحضارة والشخصية، الجمهورية العراقية، وزارة التعليم العالي والبحث العلمي، ص69-70</span></b></div>
<div><a name="_ftn21" href="http://null/#_ftnref21" title="_ftn21"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:12pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[21]</span></span></span></span></span></a><span dir="rtl"></span><span><span dir="rtl"></span><font face="Times New Roman">- </font></span><b><span style="font-family:'Simplified Arabic';">د. ماجد زكي الجلاد (2005)، تعليم القيم وتعلمها، ط 1، 1426 هـ-2005م، دار المسيرة، مركز تطوير المناهج والمواد التعليمية، ص 8 </span></b></div>
<div><a name="_ftn22" href="http://null/#_ftnref22" title="_ftn22"><span class="MsoFootnoteReference"><span dir="ltr"><span><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size:10pt;font-family:'Times New Roman','serif';">[22]</span></span></span></span></span></a><span dir="rtl"></span><span class="MsoFootnoteReference"><span><span dir="rtl"></span><font size="2" face="Times New Roman">-</font></span></span><b><span style="font-size:12pt;color:black;font-family:'Simplified Arabic';">عوض بن سعيد العمري، تكوين القيم الشخصية وتنميتها، </span></b></div>
</div>
<br /><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/categories/ibnalahmar.wordpress.com/23/" /> <img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/tags/ibnalahmar.wordpress.com/23/" /> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gocomments/ibnalahmar.wordpress.com/23/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/comments/ibnalahmar.wordpress.com/23/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godelicious/ibnalahmar.wordpress.com/23/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/delicious/ibnalahmar.wordpress.com/23/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gofacebook/ibnalahmar.wordpress.com/23/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/facebook/ibnalahmar.wordpress.com/23/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gotwitter/ibnalahmar.wordpress.com/23/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/twitter/ibnalahmar.wordpress.com/23/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gostumble/ibnalahmar.wordpress.com/23/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/stumble/ibnalahmar.wordpress.com/23/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godigg/ibnalahmar.wordpress.com/23/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/digg/ibnalahmar.wordpress.com/23/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/goreddit/ibnalahmar.wordpress.com/23/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/reddit/ibnalahmar.wordpress.com/23/" /></a> <img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=ibnalahmar.wordpress.com&amp;blog=2549028&amp;post=23&amp;subd=ibnalahmar&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/18/%d8%a7%d9%84%d9%82%d9%8a%d9%85-%d8%a7%d9%84%d8%b4%d8%ae%d8%b5%d9%8a%d8%a9-%d9%88%d9%83%d9%8a%d9%81%d9%8a%d8%a9-%d8%a7%d9%83%d8%aa%d8%b3%d8%a7%d8%a8%d9%87%d8%a7/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
	
		<media:content url="http://0.gravatar.com/avatar/c31131d8dde2343c9f3cfd08042129e2?s=96&#38;d=identicon&#38;r=G" medium="image">
			<media:title type="html">ibnalahmar</media:title>
		</media:content>

		<media:content url="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/chameau.gif" medium="image">
			<media:title type="html">chameau.gif</media:title>
		</media:content>
	</item>
		<item>
		<title>السلام عليكم</title>
		<link>http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/17/hello-world/</link>
		<comments>http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/17/hello-world/#comments</comments>
		<pubDate>Thu, 17 Jan 2008 22:52:00 +0000</pubDate>
		<dc:creator>ibnalahmar</dc:creator>
				<category><![CDATA[Uncategorized]]></category>

		<guid isPermaLink="false"></guid>
		<description><![CDATA[مرحبا بكم في مدونة  الأستاذ جمال بن عمار الأحمر  الجزائري الأندلسي الخزرجي<img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=ibnalahmar.wordpress.com&amp;blog=2549028&amp;post=1&amp;subd=ibnalahmar&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p align="center"><a rel="attachment wp-att-16" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/17/hello-world/16/" title="873fa1bec51.gif"><img src="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/873fa1bec51.gif?w=450" alt="873fa1bec51.gif" /></a></p>
<p align="center"><strong><em>مرحبا بكم في مدونة </em></strong></p>
<p align="center"><strong><em> الأستاذ جمال بن عمار الأحمر </em></strong></p>
<p align="center"><strong><em>الجزائري الأندلسي الخزرجي</em></strong></p>
<p><a rel="attachment wp-att-18" href="http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/17/hello-world/18/" title="ahlan-wa-sahlan.gif"></p>
<div style="text-align:center;"><img src="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/ahlan-wa-sahlan.gif?w=450" alt="ahlan-wa-sahlan.gif" /></div>
<p></a></p>
<br /><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/categories/ibnalahmar.wordpress.com/1/" /> <img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/tags/ibnalahmar.wordpress.com/1/" /> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gocomments/ibnalahmar.wordpress.com/1/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/comments/ibnalahmar.wordpress.com/1/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godelicious/ibnalahmar.wordpress.com/1/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/delicious/ibnalahmar.wordpress.com/1/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gofacebook/ibnalahmar.wordpress.com/1/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/facebook/ibnalahmar.wordpress.com/1/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gotwitter/ibnalahmar.wordpress.com/1/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/twitter/ibnalahmar.wordpress.com/1/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gostumble/ibnalahmar.wordpress.com/1/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/stumble/ibnalahmar.wordpress.com/1/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godigg/ibnalahmar.wordpress.com/1/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/digg/ibnalahmar.wordpress.com/1/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/goreddit/ibnalahmar.wordpress.com/1/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/reddit/ibnalahmar.wordpress.com/1/" /></a> <img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=ibnalahmar.wordpress.com&amp;blog=2549028&amp;post=1&amp;subd=ibnalahmar&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://ibnalahmar.wordpress.com/2008/01/17/hello-world/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
	
		<media:content url="http://0.gravatar.com/avatar/c31131d8dde2343c9f3cfd08042129e2?s=96&#38;d=identicon&#38;r=G" medium="image">
			<media:title type="html">ibnalahmar</media:title>
		</media:content>

		<media:content url="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/873fa1bec51.gif" medium="image">
			<media:title type="html">873fa1bec51.gif</media:title>
		</media:content>

		<media:content url="http://ibnalahmar.files.wordpress.com/2008/01/ahlan-wa-sahlan.gif" medium="image">
			<media:title type="html">ahlan-wa-sahlan.gif</media:title>
		</media:content>
	</item>
	</channel>
</rss>
